A N N A L E S ACADEMIAE RHENO-TRAJECTINAE, Ann. ciMocccixxi cioioccciiin. JANO ISAACO WOLTEKBEEK, RECTORE ACADEMIAE MAGNIFICO, HERMANNO ARNTZENIO, 5ENATUS GRAPHIARIO. TRAJECTI AD RHENUM, APUD JOANNEM ALTHEER, ACADRMIAE TYPOGRAPHUM. MDCCCJUXIV. HOC ANN A LI UM rOLUMINE CONTINENTUR: Nomlna Professorum et Lector tim in Aca- demia Rheno-Trajectina. $. I. Quaestiones ad certamen literarium A. cioiocccxxxr. propositae. . II. Series lectionum habendarum. ^. HI. Series disputationum publice et privatim defensarum. . IV. Solennia. J. V. JANI ISAACI WOLTERBEEK, Oratio. JACOBI CORNELII SWYGHUISEN GROENE- WOUD , Oratio. * 2 Re- IV Responsiones ad quaesliones propositas: JOSEPHI VAN CooTH , ad quaestio- nem Medicam. i DOUWE GORTER, Simonis filii , adquewtio- nem Literariam. CAROLI DANIELIS ASSER, ad quaestionem *uridicam. AN- ;* m N A L JL & ACADEM1AE RHENO-TRAJECTJNAE. Ann. craiacccxxxi -ciaiocccxxxn. Indc a die xxvr. m. Martii A. cioiocccxxxi, usque ad diem xxvi. m. Martii A. cioiocccxxsn, in Acadcmia Rhcno-Trajectina docuerunt M EDICIN4M. JANUS BLECJLAND, propter aetatem sep- tuagenariam honorifice rude donatus , NICOT/AUS CORNELIUS BE FREMERY, BERNARDUS FRANCISCUS SUERMAN, JANUS ISAACUS WOLTERBEEK, h. t. Acad. Hector , JACOBUS LUDOVTCUS CONRADUS SCHROEDER VAN DER KOLK. P/77- VI PHILOSOPHIAM THE ORE TIC AM ET LITER AS HUMANIORES PHILIPPUS GUILIELMUS VAN HEUSDE, JOANNES HENRICUS PAREAU, propter deta- ils infirmitatem honorifice rude donatusj ANTONIUS VAN GOUDOEVER, ADAMUS SIMONS , JACOBUS CORNELIUS SWYG-HUISEN GROENE- WOUD, LUDOVICUS GERARDUS VISSCHER, Prof. Extraordinarius* MATHES1N ET PHILOSOPHIAM XATURALEM NICOLAUS CORNELIUS DE FREMERY, GERARDUS MOLL , JOANNES FRIDERICUS LUDOVICUS SCHRODER, JANUS KOPS, THEODORUS GERARDUS VAN LIDTH DE JEUDE , PETRUS JOANNES ISAACUS DE FREMERY, Prof. Extraord. RlCHARDUS VAN RfiES , CORNELIUS ADRIANUS BERGSMA , Prof. Ex- traord. THEO- VII THEOLOGIAM JODOCUS HERINGA, E. F. GABRIEL VAN OORDT, honorifice et ex voto suo dimissus, HERMANNUS BOUMAN, HERMANNUS JOHANNES ROYAARDS. JURISPRUDEXTIAM HERMANNUS ARNTZENIUS, h. t. Senatus Acad. Graphiarius. JANUS PUCHARDUS DE BRUEYS, CORNELIUS ADRIANUS VAN ENSCHUT, ADRIANUS CATHARINUS HOLTIUS, JANUS ACKERSDIJCK, Prof. Extraord. LECTORES. SAMUEL NIJHOFF , Linguae Graecae , GERARDUS DORNSEIFFEN, Lilerarum Tlu- manioruin , CAROLUS THOMPSON, Littsrarum Anglica- rum , JUSTUS HENIUCUS KOCH, Linguae Germa- nicae. GE- VJ1I GEORGIUS CAROI^US VERENET, Literarum Gallicarum. MAGISTER. ACADEMICUS LAMBERTUS DE FRANCE , Art is Gladiatoriae. $. 11. Ad certaracn literarium , singularum disci- plinarum studiosis in Acadcmiis ct Athcnaeis patriis , propositae sunt hae quacstioncs : HEDICA. Comparetur applicatio remedwrum ex~ ternorwn cuti integrae cum methodo ho- diernorum curandis hominum morbis in- ternis, exponendis fundament is anatomico- physiologici* et observationibus fide dignis, quibus utraque methodus nititur. qUAESTIO LITERARIA. Quo proposito scripsisse Plato Symposion videtur? Quae dialogi ratio et progressio est in argumento explicando? Quae maxi- me est explications conclasio? QUAE- IX QUAESTIO PHYSICA. Exponantur observationes Physicorum nostri temporia de directions atque inpri~ mis de inclination* acus magiieticae in di- versis terrae regionibus, atque , quid ex Us probahiliter colligi possit , ostertdatur. QfJAESTIO ZOOLOGICA. Exponantur succincte et dijudicentur re- cent iorum, inde a Blumcnbachio, natu- rae scrutatorum sententiae , de generis hu- mani varietate nativa. QfJAE&TIO THEOLOGICA. Quae in S.Libris, de Deo hominumPa- tre , inprimis de piis hominibus a Deo natis renatisque, uti et de Israelitarum ac Chris- tianoruni vioQericf, habentur , ita exponeri- tur , ut et praecipuorum sententia doctorum defmiatur , et doctrinae divinitus patefac- tae praestantia demonstretur. qVAESTIO JURIDICA. Distinctions inter niodos tollendae obti- gationis ipso jure et per jnodu/n exceptio- nis , e jure Romano tradardur origo et varii effect as. . in. $. III. Lectionum in Academia Rheno-T rajectina , indc a die v. Septerabris A. CIOIOCCCXXXT, usque ad fcrias aestivas A. cioiocccxxxn, a Professoribus et Lectoribus habendarum, haec fuit formula: In FACULTATE MEDICA, docebunt Anatomiam J. L. C. SCHROEDER VAN DER KOLK, quater per dierum hebdoma- dem, hora IV. Physiologiam J. L. C. SCHROEDER VAN DER KOLK , diebus lunae , martis , mercurii etjkws, hora VIII. matutina. Anatomiam Pathologicam , bis per die- rum hebdomadem , J. L. C. SCKROEDER VAN DER KOLK, hora Auditoribus commoda. Disvectionibus cadaverum anatomicis , opportune anni tempore instituendis , praeerit quotidie J. L. C. SCHROEDER VAN DER KOLK. Pathologiam cxponet B. F. SUERMAN, ter per dierum hebdomadem, hora IX. Dactrinarn de cognoscendis et curandis hominum morbis J. I. WOLTERBEEK, qua- ter, hora XII. The rapiani gene ralem, et apparatum me- di- XI dicaminum, exponet J. 1. WOLTERBEEK, quatcr, hora I. Pharmaciarn , vernaculo sermone , N. C. DEFREMERY, diebus lunac ct martis, ho- ra II. Examen aegrotantium et Semeioticain , J. I. WOLTERBEEK , in Nosocomio Acadc- mico, hora X. Institutionibus clinicis morborum inter" norum vacabit J. I. WOLTERBEEK , sin- gulis diebus , in Nosocomio Acadcmico. Praxin chirurgicam tradet B. F. SUEPi- MAN, quater per dierum hebdomadem, ho- ra VIII. Operationeschirurgicas dcmonstrabit B.F. SUERMAN , tempore hyemali, quater per die- rum hebdomadem, hora V. Institutionibus clinicis in arte chirurgi- ca, quovisdie, vacabit B. F. SUERMAN. Theoriam artis obstetriciae J. I. WOL- TERBEEK, die martis, iovis et vcneris , ho- ra IX. Institutionibus obstetriciis , inprimis practicis, in Nosocomio habendis yacabit J.I. WOLTERBEEK. Politicam medicam tradet N. C. DE FRE- MERY , diebus mcrcurii ct saturni , hora V1I1. Dis- XII Disputandi cxercitationibus , altcrnis heb- domadibus, Profcssores in Facilitate Mcdica praeerunt. J. BLEULA1SD, licet propter aetatem ho- norifice rude donatus, commilitionibus , qui explicationem accuratiorem speciminum Ana- tomicorum et Pathologicorum in Museo prae- sentium desiderabunt , sua officia, quantum valetudo permittet, offert. In FA CULT ATE PHILOSOPHIAE THEORETICAE ET LITERA- RUM HUMANIORUM, docebunt Logicam, atque Anthropologiam J. F. L. SCHRODER , die lunae atque saturni , hora IX. Doctrinam Metaphysicam J.F.L. SCHRO- DER., diebus iovis et veneris , hora II. Literas Latinas A. VAN GOUDOEVER , diebus martis, iovis, veneris et saturni ho- ra XL intcrpretando cum Ciceronis libros de finibus, turn Virgilii Georgicon lib. I. De optima cum puerorum instituendo- rum , turn Literannn Humaniorum docen- darum via disputabit A. VAN GOUDOE- VER , die saturni hora XII ct I. Antiquitatem Romanam A. VAN GOUD- XIH OEVER, dicbus martis, mercurii, iovis ct generis hora X. Exercitationibus Oratoriis praeerit A. VA N GOUDOEVER, die saturni hora X. Literas Graecas tradet PH. G. VAN HEUS- DE, interpretaturus cum Euripidis lonem, diebus lanae et martis , hora XII. turn Plato- nis Symposium et Gorgiam , diebus iovis et veneris, hora X1L Literas Hebraicas J. C. SWYGHUISEN GROENEWOUD, cum interpretanda Gram- matica, turn eius ut et Syntaxeos usu in legendis quibusdam V. F. capitibus historicis inonstrando, diebus lunae, martis, iovis ct veneris, hora VIII. Antiquitatem Hebraicam iisdem diebus , hora II. J. C. SWYGHUISEN GROENE- WOUD. Literas Arab leas diebus mercurii et satur- ni, hora VIII. J.C. SWYGHUISEN GROE- NEWOUD. Caeterum, si qui sint inter commilitones , qui lectiones de Lingua Hebraica cursorias vcl exegeticasy aut Literas A ramae as sibi tradi gestiant ; eorum pariter desideriis , quoad poterit, satisfaciet libentissime die lunae, hora XI, et saturni, hora X, J.C. SWYG- HUISEN GROENEWOUD. His- XIV Historian gentium , praesertim Orienta- Hum PH. G. VAN IIEUSDE , d.lunae, martis, iovis et veneris, horal. Encyclopaedia, universam , e principiis ductam philosophiae Platonicae , PH. G. VAN HEUSDE , die racrcurii hora XI et XII. Philosophiam linguarum, PH. G. VAN HEUSDE, die mercurii, horal. Praecepta sty II bene Belg., A.SIMONS, d. martis , mercurii , iovis et veneris, hora VIII. Literas Belgicas et Eloquentiarn , A. SI- MONS, d. martis, mercurii, iovis et veneris, horft X. Historiam eloquentiae Belg. inprimis sacr. A.SIMONS, d. mercurii et iovis, ho- ra IV. AestJieticam , quae ppesin spectat , A.SI- MONS, d. martis et veneris, hora IV. Disputandi exercitationibus sermone Belg. habendis, praeerit alternis hebdomadibus , die iovis, hora IV, A. SIMONS. Historiam Patriae vernaculo sermone , L. G. VISSCHER , d, martis, mercurii, iovis et veneris, horis cum auditoribus constituen- dis. Disputandi exercitationibus praeerunt, al- ternis hebdomadibus, die saturni horal. al- ter- XV icrnatim PH. G. VAN HEUSDE ct A. VAN GOUDOEVER. J. H. PARE AU , quamvis honorifico , et proptcr senectutis infirmitatem , ac post diu- turnos labores Academicos, gratissimo otio, per optinii Regis benevolentiam concesso , frui cupiat, lubenter tamen, quantum maxime, Deo favcnte , poterit , studiosae juventutis commodis serwre perget. ' In FACULTATE MATHESEOS ET PHILOSOPHIAE NATURALIS , docebunt Elementa Matheseos , J. F. L. SCHRO- DER, d. martis, mercurii, iovis et veneris, hora IX. Stereometriam , Trigonometriam Sphae- ricam , adhibitam ad Astronomiam Sphae- ricam et Geographiam Mathematicam J. F. L. SCHRODER , die lunae atque satur- ni, hora VIII. Collocutionibus de ratione docendi dis- ciplinas Mathematicas vacabit J. F. L. SCHRODER, hora postea indicanda. Mechanicam analyticam R. VAN REES , diebus martis , iovis et saturni, hora IX. XVI Geometriarn describentejn R. VAN REES, bis per hcbdomadem , hora Auditoribus com- moda. Physicam experimentalein G.MOLL, die lunae , martis , iovis et veneris , hora I. Astronomiae primas notitias G. MOLL, d. lunae, martis, iovis et veneris, hora IX. vel alia, auditoribus magis commoda. Astronomiam theoreticarn et practicam G. MOLL , iisdem diebus hora III. Elementa Hydrotechniae , ad praesentem conditionem Patriae adplicata , si sufficiens nu- raerus auditorum adsit, belgico sermone, ex- ponet G. MOLL , hora deinceps indicanda. Chemiam generalem et applicatam N. C. DE FREMERY, diebus lunae, martis, mer- curii, iovis et veneris, hora XII. Botanicam et Physiologiajn plantarunt J . KOPS , diebus lunae , martis , mercurii et iovis , hora X. Botanicam Historiam plantarum medici- nalium et oeconotnicarum C. A. BERGSMA, diebus lunae et veneris , hora IX. Excursionibus botanicis singulis hebdoma- dibus praeerit C. A. BERGSMA. Historiam naturalem Maimnalium^ A- vium, Reptilium etPiscium exponet TH.G. VAN XVII VANLIDTHDE JEUDE diebus lunae et mar- tis, hor XL Caeterorum autem animalium , vertebris carentium , historiam , duce V. Cl. j. van der Ho even, die mercurii, eUdem Anatomiam comparatam tradere perget TH.G. VAN LIDTH DE JEUDE, die saturni, hor& XL Mineralogiam et Geologiam N. C. DE FREMERY, diebus jo vis et veneris, horaXL Oeconomiam ruralem J. KOPS, diebus lunae, mercurii et jo vis, hora I. die saturni 9 bora XII. Chemiam artibus adhibitam P. J. I. DE FREMERY, diebus martis et veneris, hora pomeridiana VI. lis, qui instituendis operationibus cliemicis operam dare cupiunt, praeerit P. J. I. DE FREMERY, die saturni, hora IX ad XL Disputandi exercitationibus , die saturni > hori I, alternatim praeerunt Professores ia Facultate Matheseos et Philosophiae Naturalis , singuli in partibus sibi demandatis. In FACULTATE THEOLOGICA , In Theologiam Naturalern cum cornmi- XVIII litonibus inquiret H.BOUMAN, diebus jovis ct veneris, hora IX. Ejusdem Historiam tradet H. BOUMAN, diebus lunae et martis, hora X. Historiam Ecclesiae Chrlstianae , con- junctam cum Hist or ia Dogjnatum Christia- iioruin , utramque antiquam , tradet H. J. ROYAARDS, diebus lunae et martis, ho- ra XL et mercurii, hora II. Historiam Ecclesiae Belgicae narrabit H,J. ROYAARDS, diebus lunae et martis, hora II. Collocutionibus cum provectioribus de lo- cis Historiae Ecclesiae et Dogmatumj et cum Theologiae Candidatis de Doctrina mo- rum Christiana, alternatim vacabit H. J. ROYAARDS, die mercurii, hora II, Disquisitionibus , probation! academicae praeviis, vacabit II. J. ROYAARDS, die jo- vis, hora II. Hermeneuticam feteris ac Novi Foederis tradet H. BOUMAN, diebus mercurii, horalX, jovis et veneris, hora X. Epistolae ad Romanes partem moralem , et Epistolam ad Galatas interpretabitur H. BOU- MAN, diebus lunae et martis, hora IX. Theologiam dogmaticam docebit J. HE- RIN- XIX RINGA, E. F. dicbus lunac, martis, jovis ct vcncris , hora XII. Collocutionibus de Theologia populari vacabit J.IIER1NGA, E.F. die jovis, horis vcspcrt. a VII. ad IX. Disquisitionibus , curn provectioribus insti- tucndis, probation!, sive academicae, sive ec- clesiasticac , praeviis, singulares horas desti- nabit J.HER1NGA, E.F. Doctrincun morum Christianam , inpri- mis Officia Christiana et Asceticam doccbit H.J.ROYAARDS, diebus lunae, martis et mcrcurii, hora I. Praecepta homiletica tradet J.HERIN- GA,E. F. diebus lunae et jovis, hora VIII. Exercitationes oratorias sacras modera- bitur J.IIERJNGA, E.F. die saturni, hora I. Officia doctorum et antistitum in Eccle- nia Christiana exponet J. HER1NGA, E. F. diebus martis et veneris , hora VIII. Puerorum doctrinae Christianae initiis eru- diendorum exercitationem instituet J. HERIN- GA, E.F. die veneris, hora XL Commilitonibus , orationes habentibus $a- cras, praesidcs aderunt J. HERINGA, E.F. die martis, hor^I., H.BOUMAN, die lunae, hora I. et H. J. ROYAARDS, die jovis , hora I. ** 2 Pu- Publicis disputandi cxercitationibus praeu erunt, alternis hebdomadibus, die raercu- rii, hora I. alternatim, J. IIERINGA , E.F., II.BOUMAN et II. J. ROYAARDS. G. VAN OOR.DT, etsi suo rogatu honori- fiee a Rege dimissus est, libentissime tarnen sua officia et consilia, quoad ejus fieri possit, offert commilitonibus. Orationes sacras ha- Lentibus praeses aderit, diebus et lioris, et silji et commilitonibus opportunis* In FACULTATE JURIDlCA, docebunt Institutiones H. ARNTZENIUS ,- diebus martis, mercurii, jovis et veneris, hora IX. Pandectas , Westenbergio duee , H. ARNTZENIUS , diebus martis, mercurii, joyis et veneris, hora X. Jus Belgicum , ad ductum linearum Jur* Civ. PI olland.de script arum a Cl. N. Smal- lenburg, J. R. DE BRUEYS , diebus lunae, martis, mercurii, jovis et veneris , hora L Ency clop aediam juris J. R. DE BRUEYS , diebus lunae, horaX, mercurii et veneris, he- ra XL Elementa oeconomiae politicae J. R. DE BRU- BRUEYS, diebus lunae, martis et jovis, bo- ra XI. Jus naturae C.A. VAN ENSCIIUT, die- bus mercurii, jovis ct vcncris, hora X, duce Ha us. Jus publicum et gentium Belgicum C. A. VAN ENSCIIUT, diebus martis, mercurii, jovis et veneris , hora XII. Jus Criminale universum et J3elgicum C.A. VAN ENSCHUT, diebus martis, mer- curii, jovis et veneris, hora IX. Juris Komani Historiam seeundum sua Liineamenta (Leodii apud Desoer , 1830.) A. C. HOLTIUS, diebus martis et jovis, ho*- ra I. et saturni, hura IX. Juris Mercatorii elementa seeundum Fran- co-Gallura Codicciu A. C. HOLTIUS, diebus mercurii et vcneris , liora IX. Historiam gentium recentiorum politicam tradet J. ACRE USD YCK, diebus lunae, mer~ curii et veneris , hora VIII. Disputandi exercitationibus, alternis heb.- domadibus , praeerunt Professores in facullate Juridica. G. XXII G. DORN SEIFFEN, Lit. Human. Lec- tor , diebus lunae et jovis, hora V. , Gramma- ticam Graecam exponet ; iisdem diebus ho- ra VI. ? aut alia , auditoribus magis commoda , de rhythmica ratione, tarn in Graecorum, quamLatinorumpoetarum carjninibus,z$p.l. J. H. KOCH , Linguae Gerraanicae gramma- ticara et historiam literariam interpretabilur , hora auditoribus commoda. Liter as Anglicas tradet C. THOMPSON, diebus lunae et jovis , hora IV. L. DE FRANCE , Academicus artis gla- diatoriae magister , quotidie aptum et ele- gantem gladii usum docebit, Bibliotheca Academica^ diebus lunae , mortis , jovis et veneris , ab hora I. in II , diebus mercurii et saturni ab hora /. in //^% etferiarum temp or e , singulis diebus jovis , ab hora I. in II. unicuique patebit. Mu- seum quoque zoologicum , tarn hujus Aca- demiae, quam privatum in aedibus Pro- fessoris Historiae Naturalis ? cuique roganti patebit. - iv. xxm , $. IV. Plurimis civibus Academicis arnia gerenti- bus pro patria defendenda pauci tantum, indc a die XXYI ra. Martii A CIOIDCCCXXXI , usque ad diem xxv m. MartiiA. CICIOCCGXXXII, summos honores in singulis facultatibus peti- verunt , eos autem consecuti sunt hoc ordinc : Anno cioiocccxxxi. Die xiv m.Aprilis, GUI LIE LMUsMu UR- GING, BolswardaFrisius, defensa public* commentatione Historico-theologica , de We s- selii Gansfortii cum vita turn mentis, in praeparanda sacrorum emendatione in.Bel- gio Septentrionali , magna cum laude Theo* logiae Doctor est creatus. Die xi Junii , DIDERICUS JOANNES AG-A- TUS ARNTZENIUS , HagaBatavus , Med. Doc- tor , praevio examine , cum laude Chirurgiae Doctor creatus est. Die xxix m. Junii , GUILIELMUS JABES VAN BEEK CALKOEN, Rheno-Trajectinus , defense privatim speciniine , de cautione True- XXIV fructuaria, Juris Romani et Hodierni Doctor creatus est. Modem die , BERNARDUS CRAMER , De- merariensis, clefenso privatim specimine, de emtione et venditione rci alieriae, Juris fiomani et Hodierni Doctor creatus est. Eodem die, CQRNEI/IUS NICOLAUS SAU- TER , e Pago Pf^agenberg ? Brabantinus , defensa privatim dissertatione, de rabie ca- iiina, cum laude Medicinae Doctor creatus cst. Die i m. Julii , PiEPiUs VERI^OREN , Rheno-Traiectinus , defensa publice disqui- sitione , de lesu , sese Messiam profitente , mag- na cum laude Theologiae Doctor creatus est. Die xxi m. Octobris^ GULLIELMUS SI- MON SWART, Lugduno-Batavus y defensa publice dissertatione Physico - Matliematica , de communicatione et propagatione caloris li beri, magna cum laude creatus est Mathe- 3eos Magister et Philosopbiae Naturalis tor. Anno CIQIOCCCXXXII. Die xii 7?2. Martii, LUDOVICUS JANUS HEYLIBEY , Rheno - Trajectinus , defensa XXV privatim dissertationc Mcdica, sistente histo- riam principii Salicini , cum laude Medicinae Doctor est crcatus. $. v. Anno CIOIDCCCXXXI. Die xxvi Martii. Proclamato jam Rec- torc Magnifico liujus anni, in Senatu Am- plissirao jusjurandum solitura, aut hoc ipso die, aut deinde praestiterunt Professores turn Ordinarii turn Extraordinarii , qui ex Piegis Augustissimi dccreto iisdcm ordinibus eo- demque honoris titulo , quo fruebantur ante in Academiis Belgicis, Scholae Trajectinae in tcinpus sunt adjunct!. Sunt autem hi: ADRIANUS CATHARINUS HOLTIUS , in Aca- demia Lovaniensi Juris Prof. Ord. JANUS ACKERSDVCK , in Acad. Leodiensi Juris Prof. Extraord. LUDOVICUS GERARDUS VISSCHER, in Acad. Lovaniensi Philos, theor. et Litt. Hum. Prof. Extraord. Ri- CHARDUS VAN PIEES , in Acad. Leodiensi Philos. Nat. et Malheseos Prof. Ord. et CORNELIUS ADIUANUS BERGSMA, in Acad. XXVI Gandavensi Philos. Nat. et Matheseos Prof. Extraord. Quibus cum munus suum gratu- latus esset Amplissimus Praeses, singulis lo- cus suus cst adsignatus. Die xvi m. Junii. Vir Clarissimus , JA- COBUS CORNELIUS SWYGHUISEN GROENE- VVOUB , hue vocatus ad docendas literas orien- tates, postquam in Senatu Amplissimo solenne jusjurandum praestiterat, hujus muneris ade- undi caussa, verba fecit, de aetate nostra, ad provehenda liter arum Orient alium stu- dio,, qnam maxime apt a. Die xxi m. Septerribris. Cum placuisset Augustissimo Piegi temporariam vacationem a militia concedere cohortibus, quae e civi- bus Academicis erant conscriptae, ut ad'pla- cida Musarum sacra quisque rediret, hoc die reduces hujus Academiae cives actu pu- blico et solenni sunt excepti. Itaque in hujus Provinciae fmibus a Praefecto regionis; ad portas urbis a Rectore Magnifico , nomine Se- natus Academici; ad curiam a Gravissimo urbis Consule salutata cohors, universo co- mitante Senatu urbano, deducta est ad lo- cum, ad hanc solennitatem instructum, et pompa militari illustrem , quo se congrega- ve- verant viri honoribus et mentis in hac urbc conspicui, ct inpriniis Academiae Senatus Amplissimus. Ibi vcro solcnni ac gravL ora- tione Ainplissimorum Curatorum Pracscs lau- tlibus cohortcm debitis illustravit, et tradidit singulis numisma, quale, in perpetuam rei gestac incmoriam , Curatorum munificentia cudi paraverat. Quae porro fuerint festo hoc die hilaritatis publicae indicia in Rec- toris oratione plenius exponuntur; e quibus patuit abunde, quo aninu sensu singuli ci- \cs rcditum gratularentur cohort! 9 cui ab- eunti valedixerant aegritudine et moerore af- cc i. Die x Octobris. Prorogate Lectionum in- choandarum tempore, ad petitionem Senatus Academiae, ut actu solenni salutarentur ju- venes ad literarum studia redeuntes, Vir Clarissimus, A. SIMONS, patrio sermone, in acde cathedrali, descripta praesenti condi- tione Europae, laudes huic juventuti in belli pacisque artibus debitas carmine celebravit. Die xvi Octobris. Vir Clarissimus H. J. ROYAARDS Orationem sacram, in instauran- dis Scholis habcri solitam, instruxit .inpri- mis, ut pia mcnte grates publicae solvercn- tur XXVIII tur Deo, florem juventutis e belli periculis Academiae salvum reddenti. Die v Decembris. Literis petiverunt Cu- ratores Athenaei Amstelaedamensis , ut de Senatu hujus Academiae tres mitterentur de- legati, qui interessent festo secular! Athenaei propediem celebrando* Anno cioiocccxxxii. Die xxiv m. Martii. E relatis ad Re-*- gem quatuorviris , hujus decreto , in annum sequentem Ptector Academiae Magnificus crea-* tus est ADAMUS SIMONS; in conventu vero eorum quibus hoc per legem est commissum, x ordine eonstituti sunt Adsessores VV. CC. R. VAN REES , II. BOUMAN, A. C. HOLTIUS t J. L. C. SCHROEDER VAN DER Koi>K. Munus Graphiarii mandatum est V. C. TH. G VAN LTDTH DE JEUDE. Die xxvt m. Martis. Peractis solennibus in Rectore Magnifico inaugurando solitis , combustisque scedulis, quibus nomina conti- nerentur eorum , qui in certamine literario praemia non reportarunt, V. C. J. I. Woir- TERBEEK, munere suo abiturus, orationem habuit: de naturae humanae constantia, ad praestantiam medicinae vindicandam , et vero ad ipsam medicorum Jortitudinem su&tinen dam , egregie adhibenda. Memo ratis porro quac prospera et adversa Aca- demiae, se Rectore, evenissent, praemiaVic- toribus in certamine literario tradidit, suc- cessoremque sibi datum Regia auctoritate proclamavit A. SIMONS 5 quae omnia in ora- tione Rectoris descripte traduntur. JAM ISACI WOLTERBEEK ORATIO DK NATURAE HUMANAE CONST ANTIA, AD PRAESTANTIAM MEDICINAE VINDICAN- DAM, ET VERO AD IPSAM MEDICO- RUM FORTITUDINEM SUSTINEN- DAM, EGREGIE ADHIBENDA, DICTA PUBLICS v i h XXN 7 !. M. M A R T i r , A. cwiacccxxxn. QUUM ACADKJUAE REGUNDAK MU5US SOLENNI RITCJ PONERET. P. A '5V ORATIO AcADEMIAE RHENO/TRAJECTINAE Cu- RATORES , Vmi AMPLISSIMT, QUIQUE HIS A TABULIS ES, VlR CONSUJ&TISSIME ! V. ARTIUM ET DISCIPLINARUM PROFESSO- RES, VlRI CTjARISSlMI , EADEM COLLEGII NECESSITATE MEGUM CONJUNCTISSIM1 ! LECTORES ERUDITISSIMI :! Qui IN REGNO Hpr^ANDIAE, IN REGIO- NE UHENO^TRAJECTINA , ET IN HAG URBE, SIVE REBUS PUBI.ICIS GERENDIS , SIVE JUS- TITIAE TUENDAE , SIVE MII/1TIAE FACIEN- DAE, PRAEESTIS, VlRI SPECTATISSIMI ! A 2 Li- 4 O R A T 1 O. LlTERARUM ET I,EGUM DIVlNARUltf IN- TERPBETES, DOCTRJNA, FACUJNDIA, ATQUE MOHIBUS, VENERABILES ! CUJUSCUMQUB ART1UM SCIBNTIAB PERI- T1SSIM1 DOCTOHES! PRAKSTANTISSIMORUM HUJUS AcADEMIAB JUVENUM AMABII.TS CONCIO , SPES PAREN- TUM ET PATRIAE, NOSTRA CURA ! QUOTQUOT DEN1QUE AD HUNC DIEM ACADEMIAE NATALEM CEI.EBRANDUM CON- FLUXISTIS , CIVES ET HOSPITES , SUO QUI~ QUE LOCO BT GRADU TAkDB VENERABI- T.ESl Quoties apud animum rcputo, (reputandi vero opportunitatem hac fere sexagenaria vi- tae aetate neminem mihi abrogaturuin confi- do), quotics reputo assiduas, casque baud raro perquam temerarias rerum, inter varias ct hominum cognaliones gestarum, vi- II A T 1 O. 5 vicissitudines , atque pcrmutationes , toties gclidus mihi per ossa currit tremor, tris- tissiraaque hominum vcsaniae memoria ani- mum opprimit, ac fere perturbat. Pariter vero ab hoc inconstantiae theatro oculos meos avertere studcns, sponte allicior ad summam illara corporum coelcstium majesta- tem, quorum contemplatione nullius expleri potest animus naturae aetcrnum ordinem vi- dere cupientis. Adspicio Phoebum, astro- rum principatum tenentcm , spatiis immuta- bilibus ab ortu ad occasum commeantem , perpetuas noctis atque diei vicissitudines fa- cientem , accessu et recessu aeque calorem ac frigus moderantcm, inclinatione sua sive ad septcntrionem , sive ad meridiem aestates , et hyemes efficientem. Ut! vultu screno terri- genis arridet , corporibusquc languentibus no- vum vigorcm instillat , sanos recreat, imbe- cillos rcfocillat, Ut! mentem exhilarat, atque coelcsti fere voluptate animos hominum per- funclit, eorumque nubila serenat. Occaso sole cum atra nox terras opacas rcddidisset , admiror Cynthiam , fidelem illam 6 O R A T I O. nostrae tclluris satellitem, summa majestate dominium suscipientem. Quanta cum seduli- tate menstruis spatiis cursus suos consequitur. Nunc soli proxima , nunc ab eo digressa , sive lumen tenuissimum , sive plenissimum terrae iacit. Quanta humano generi largitur com- moda in plantarum fructificatione ac matu- ratione promovenda , ipsis agricultoribus ab- unde nota. Quanta in aestum maris nunc accedentem , nunc recedenlem potentia , qua navigantes iter suum prudenter moderantur. Hac corporum coelestium praestantissima majestate , atque divina constantia , qui non moveatur , hujus certe animum non inflamma- bunt cetera ilia rutilantia signa , numero et magnitudine infmita , altitudine aut magnitu- dine multum inter se distantia , quae non , ut in opificiis hominum industria, atque sagaci- tate factis , mechanica ratione , sed vitali spi- ritu circumaguntur. Equidem in hac con- templatione mirifice beatus, et invitus oculos a coelo declinans, Tullii verba mea facio: cc admirabilem coelestium ordinem , incredi- bilemque constantiam , ex qua conservatio et o R A T i o, r saius omnium omnis oritur, qui incnte vacaro putat, is ipsc mentis expers habendus est." Scd quo me aufert mentis phantasia? ex- conlractis oculorum superciliis, Auditores liu- manissimi! vcrcor multos esse, qui rnente sua ita volvant, quid ille, qui Medicinam factitat, in foro alieno litigarfeausit ? Quidni in ipsa natura humana luculentissima rationis ac constantiae argumenta inveniat? Ita ju- diccnt, qui tcnuem adeo Medicinam iaciunt, ut arctissimis earn cancellis includant, neque praeter jejunam , quam dicunt , morborum ? atque artis auxiliorum historiam , quidquam ad Medicum informandum expostulari opinen- tur. Qui vero universam naturam uno eodem- que vinculo contineri, atque vi insita perfundi ocnlis, atque mente sua perspicere didice- runt , hi absque meo suffragio profiteantur oportct, absque naturae intelligentia sobriam, atque iinperfectam fore Medicinam. Vos in- terim facilcm me , alque obsequiosum , yela-- quc contrahentem invenictis, ut ab instant* naufragio liber in In turn clcvehar portum. Quandoquidem igitur mihi Magislrafn Aca- de- 8 R A T I O. deinico abeunti in hoc tempus opportunitas incidit, more, ut dicitur, majorum, orationis habendae , a loco , quern teneo , me noa alienasse censeo, si breviter strictimque di- xerim : De Naturae humanae constantia ad praestantiam Medicinae vindicandam , et vero ad ipsam Medicoruni fortitudinern sustinendam , egregie adhibenda. Tu vero Benignissime Deus! Omnium in hac universitate rerum seminator, atque edu- cator, quique omnia paterna benignitate nu- tricaris ac contines , ingenii imbecillitati ignos- cas, si ea, quae de naturae humanae con- stantia, quae tua est, balbutiam, aeternae tuae dignitati parum respondeant. Ad intiina naturae sacraria pertiugere ne- mini mortalium in hac terra datum est. Ve- rum tamen ipsa natura omnibus, qui sapien- tiae ardore flagrent, uberriinam interrogandi copiani fecit, et modo absque praeconcepta opinione frequenter consulatur, per certos eventus arcana sua interpret a ri solet. Hoc R A T I 0. 9 Hoc tramitc qui incesserunt Naturae scru- tatores uno omnium suflragio tcstati sunt, na- turam in dementis corporum fabricandis sim- plicem , ast in formis multiplicands csse infi- nitam. Corporura igitur viventium, quae primo fere naturae conamine formantur simplicissima est fabricatio. Ab his Natura transit ad perfections organismos. Haec corporem gra- datio nullibi intcrruptam seriem exhibet, at- que naturae ordinem aeque constantem, ac imcomparabilcm. Hanc vero nusquam alibi accuratius obscrvare licet, quam in animali- bus , quorum alia magis , alia minus elaborata sunt. Homo autem omnium animantium per- fcctissimum ceteris facile palmam eripit. Ab origine quidem inferiorum animalium formam acmulatur, scnsim vcro ad perfectionis fasti- gium ita assurgit, ut ejus fabricatio, ncquc ad formam pulcrior, ncque ad usum melior esse possit. Ex aldssimis tenebris cvocata corporis huraa* ni elemcnta primum fluida , ct si armato oculo inspiciantur globulosa , atque vesiculosa ap- 10 O R A T 1 O. parent. Haec sibi jungcndo Natura contex- tum cellularem machinatur, unde membranae , nervi, vasa, musculi, omniumque demum cor- poris organorum contextus primum mollis, scnsim vero firmandus originem ducit. Om- nes autcm ut dignitate, atque usu, sic aetate praecedit nervorura systema. Ab origine enim corporis formationem atque conservationem gubernat. Hinc medulla spinalis inter primas homuncionis partes eminet, simplex quidem ac tenuis , sed sensim perficienda , et in ipsum cerebrum explicanda. Ne vero hervis orga- norum formationem molituris apta materia deficiat, ipsa natura artificiosa ratione con- struxit vesicam umbilicalem , in qua ex hu*- moris albuminosi sphaerulis fluidis sibique accedentibus , atque in seriem coalescentibus , sensim canalem sanguiferum construere tentat, cujus centrum singular! vitalitate gaudens , ac veluti saliens, ab Aristotele visum, atque notatum fuit in ovo incubato, cujus obser- vatione humani corporis prima fabricatio miro modo illustrata, atque in pleniore luce coljocata fuit. Egregia cnim studia indefesso R A T I 0. 11 laborc adhibita summorum naturae scrutato- rum, Burdachii, Baerii, Vclpavii, Sei- Icri , aliorum , spcm animis dcmittcrc sinunt, ut naturae mysteria, quae horum industria nostra aetate ad majorem probabilitatis gra- dum rclata sunt , tandem in fulgenlissimo lu- mine collocentur. Ex mollissimis adeo principiis utrimque pro- pullulant capitis , et cxtrcmitatum rudimenta. Quae tenera sunt organa , ea mira celcritate incrcssunt. Teneris autem organis sensim fundamcntum cartilaginoso osscum paratur , artus extcnduntur - t digitorum apicibus incres- cunt unguiculi, tandem capillamcntum pro- pullulat, quod quidcm si externarn videas speciem simplissimarum corporis partium for- mam refcrt, si vero sedulo exploratur, earn' ostcndit operosissimi moliminis pulcritudinem , ut (judice Boerhaavio) cc ab absolutum ejus intellectum animo conciliandum , nequc aetas hominis, neque omnis sufficiat diligentia." Tcnuissimo velamento inclusus foetus, at- que, ut ab oiuni minitante corporis laesionc praescrvetur , balneo tepido innatans , plantae in- 12 O R A T I 0. instar, radicibus suis matrici insinuatis, orga- nicam vitam ducit , atque nutrimentum sibi paratura in usura suum adhibet. Certo tan- dem, quod natura in hominibus rarissime ex- cedit, increment! tempore, ex arctiore habi- taculo in pleniorem lucem exitum sibi paratum invenit. Neque enini foetus intimo illo cum inatre commercio ulterius indiget , nee matris organa continentia raajorem extensionem im- pune ferunt, sed ad ultimam necessitatem re- dacta reagunt, atque hospitem suum ad exitum obsequiosum , brevissimo quidem , non vero temerario itinere, in vivas proferunt auras. Mox matrice relicta homuncio omnium re- rum rudis, neque propriae conservation} , ne- que curationi aptus , sed ut Saevis projectus ab undis Nayita , nudus humi jacet indigus omni Vitae auxilio , quern primum in luminis oras ISi^ibus ex alvo matris natura profudit j "Vagituque locum lugubri complet , ut aequum est, Quo tantum in vita restet transire malorum , " (i) gratam aeque ac ingratam ejus comrnercii cum rebus externis vim experitun Irruentis enim ac- (i) Lucretius de Natura rerum Libr. V. 22^. R A T I 0. 15 aethcris stimulo pulmones , hactenus densi , et collapsi cxplicantur, stimulum cxcipit rcactio musculorum , ct scmcl instaurata rcspirandi facultas per omncra vitam actcrna lege intc- gra manct, ncquc tcmerariae hominum vo- luntati illam Icthali cflectu supprimerc, csf rclictura. Turn simul obliteratis hactenus patulis ca- nalibus, rccessibus, ac fossis, lalicis \ilalis undae novum itineris spatium defmitur, ad ultimum vitae tempus conslanter sequendura. Pariter incredibili naturae cura cautum esi, ut cor in magna ilia corporis nostri stimulis assucsccndi opportunitate , per longam anno- rum seriem stimulo sanguinis numquam peni- lus assuescat, sed mira alacritate lalicem vi- talem promovcat, ac rccipiat. O! Diligcntissimam et solertiac plenissimam naturae providcntiam , perdignam omnino, ut aliquamdiu pedem sistamus, turn dcmum ala- criter pergamus. Et primum quidem ilia naturae constan- tia celebranda est, quae in omnibus suis ir.achinationibus regularcm typum observant, sin- 14 O R A T I 0. singulis corporibus suum constituit matut\1*- tionis terminum. Hanc adniiramor turn in seminibus plantarum, fructibusque arborum , turn in aninialibus, maxime veroin hominibus, ut horum partus suis fmibiis contcnttis , nullis neque climatum , neque caloris aut fi igoris vicissitudinibus , impediatur, aut lurbctur. Deindt vero eadem natura , mira fabrica- tione, ac virium antagonismo , in uno organo infinitam collocavit sapientiam , ut hoc sibi aeque sufficiat viae foetui aperiendae ac fa- cilitandae, et tandem claudendae. Ouis porro Artifcx practer naturam sa- pientia omnem hominum rationem superante effecisset, ut numerus foeluum plerumque or- ganorum nutricntium numero respondeat, iia quidcm ut nutriment! quantitas numquam de- ficiat. Ipsa tandem Natura summa majestate non tantum integrum servat utriusquc sexus aequi- librium, sed etiam sedulo curat, ufc viri qui duris laboribus, bellorum cladibus, aliisque vitae periculis e vita erepti, ad generis human! aequabilem conserrationem forte dc- fc- O R A T I 0. 15 fcclsscnt, aucto nativitatum nurnero, ccrta semper ratione ubivis compensarentur. Tan- la cst Creatoris bcnificcnlia , ut ea , quam ipse a rerum origine constituit , matrimonii dignitas per omnia secula Integra scrvetur, et neque juveni puella, neque puellac juvenis deficiat, neque tandem justa sit excusandi caussa illis, qui ita a ducenda uxore abhor- rent, ut libcro lectulo quidquam jucundius esse negent. Sed ad tenellura redeamus. Hie igitur materno pectori appressus a nemine edoctus, nutrimentum dicam an medicamentum , nullo alio rite compensandum , facile attrahit , vi- tamquc agit organicam, ac longo veluti somno comparandara. Sensim vero levia quaedam vitae animalis vestigia prodeunt. Lucem avide appetit, atqueomneid, quod splendet, amat, sibique arripit, gratis nutricum officiis de- lectatur, ad ingrata vero plorat, familiares agnoscit, at vero ab ignotis terretur. Atqui tenera haec animi facultatura rudhnenta non- dum elaboratae organorum fabricae, cuni qui- 16 R A T I 0. quibus proxime juncta sunt, egregie conspi- rant. Cerebrum enim , praestantissima vitac animalis officina, in tenellis non nisi fluidam pulpam refert , quae oiimem subtilem Anatomi- corum industriam eludit. Pariter imperfccta sunt sensuum organa , quae rerum ideas animo suppeditent. Hinc Tservi optici expansio adeo mollis est, ut rctinendis, atque transferendis imaginibus in ejus superficie depictis, illara imparem esse quisque sibi facile persuaderc possit; unde facile efficitur tenellorum visum non nisi obscurum exspectari posse. AKud exemplum habemus in velamento illo pulposo membranae tympani praetenso , quod , egre- gio naturae artificio avertit laesionem quam nobilissimum auditus organum ab irruentibus acutis acque ac gravibus sonis facile pate- retur, ipsiusque adeo auditus praeraaturarn cxercitationcm irapedit. Ipsa denique olfactus officina inter reliqua sensuum organa niinime elaborata , brevis , arcta, neque sinubus, qui odoratus perfec- tion! faveant , instructa apparet. Hinc fieri aliter non potest, quin hujus organi prae- 01 A- R A T I 0. 17 matura yellicalio gravissima tcnellis damna induccre valcat. Ncque in ilia tardiore sensuum evolutione , atque perfectione, culpa lalet, quam naturae inconstantiae facile tribuere possit intempes- tivus harum rerum judex. Quid enim , etiamsi haec organa, quae certa ratione aliis instru- mentis sive physicis sive mechanicis ita com- parari raerentur , ut a nemine nisi artis pe- ritissirao tractari possint, ab omni parte es- sent elaborata, atque perfecta, in tanta ta- men ipsius cerebri mollitie pulposa, non nisi imperfectae impressiones , procul omni dubio magis molcstae, quam gratae sequerentur. Sagacissima naturae providentia, quae hac- tenus artificiosam acque ac formosam cor- poris fabricationem moliebatur, organis vi- tae organicae perficiendis baud minore cu- ra invigilat, Hinc in utraque maxilla pro- deunt dcntcs, numero et forma praesenti na- turae consilio egregie rcspondentes , quibus in ore constructs cibus cxtcnuatur, atque molitur. Lingua agitalione et motibus ad omnem partem facicndis, cibum dcpcllit, at- B que 18 R A T I 0. que in fauces detrudit, in quibus cum di- versarum adeo partium conspiratio ad actum deglutitionis perficiendum requiratur, summa naturae sapientia et simplicitas effulget. lis- dem enim instruments, eodemque tempore tmn ex faucibus depellitur, quod deglutien- dum est, turn aditus clauditur ad fistulam aeream, ne quid illabatur, et expeditur via, quae per canalem cibarium in stomachum patet, pariter vero cavetur, ne quid per na- rcs redire possit, clauso nempe sub degluti- tione aditu ceteroquin in nares patulo. De- hinc alimenta digestionis officinae traduntur, quae mira gaudens sensiiitate, ca quae no- citura essent curn horrore repudiat, pariter vero omne , quod corpori conveniat , sive ari- duai, sive humidum, et recipit, et cogit, atque confundit, adeoque ex ingestis natura sua diversissimis, ulteriore attractione, atque repulsione, naturae animali convenientem for- mat liquorenu Verum ipsa natura homines humo excitatos cclsos ct erectos constituit, cc ut essent non incolae adeo et habitatores terrae, sed quasi spec- O R A T I 0. 19 spectatores supcrarum rerum, atquc coelcs- tium, quorum spectaculum ad nullum aliud animalium genus pertinct." (0 Ad motura igitur, ct ad omnem corporis actionera, ut sufficerent partcs, praccipuc in- feriores, plcniorc post nativitatcm affluentc sanguinis unda, indurantur cartilagines , atquc epiphjses, ipsaque tandem ossa volumine au- gentur, ut quae antca tcrctcm ac glabram formam habcrent, nunc inacqualia et angulo- sa fiant, adeoquc et longitudine et robore increscentia superiori corporis parti sustinen- dae, et vero incessui apta cvadant. Ut corpus lente invalescit , summus naturae auctor prospexit, ut cum organorum incre- mento pariter animi vires pcrficercntur. Primum ergo ossa calvariac sensim evalcs- cunt, eorumque interstitia, summi antea in partus negotio momenti , ossca substantia clauduntur. Ipsum nobilissimum viscus , ubivis custoditum, sensim perficitur, totaque nervo- rum compages minus trcmula redditur. Cum ve- (i) Cicero de Natura Dsorum. Libr. II. c. 56. B 2 20 O R A T I 0. vcro intimum adco sit animi cum corpore commercium, ut sine debita hujus conditione illc vcre opcrosus cssc non possit, fieri non potest, quin informationi organorum ipsius quoque vitae animalis perfectio certis adeo cventibus respondeat. Infans igitur, hactcnus communem cum bnitis habeas vociferandi facultatem , seasus et appetitus suos articulata voce declararc molitur, quo diviaitus misso privilegio homo aliis animalibus excellit. Attentio sequitur, atquc indefessum nominum ac caussarum invcstigandi studium, quae memoria promte tenentur. Aucta tandem cercbri firmitate, atque velociore sanguinis flumiae, collectaque simul idearum copia , cum quibus novae com- parantur, ingenii, atque imaginationis vis mi- rifice excolitur. Tardius accedit ipsum judi- cium , quo rcrum notion es per onmes partes expanduntur. Haec enim animi facultas ma- jorem sibi vindicat cerebri fibrillarum firmi- tatem, atquc tranquillum adeo sanguinis mo- turn, ut non nisi serioris aetatis privilegium esse videatur. Ho- R A T I O. 2i Homo igitur non nisi per varias corporis transformationes, sensim ad perfectionem du- citur. Harum vcro una gravissima in ipsura pubertatis stadium inculil. Cum novae enim hujus functionis instaurationc pariter corporis increnicntuni perficitur, neque Icves animi mu- tationes sequuntur. Puer enim antea timidus , nunc animosus et audax pericula spcrnit. Mox e pueris cxcedens virorum mores induit. Cor- poris tempcries antea in multis phlegmatica in sanguineam ac initabilem mutatur , inde vcro ingenium promtum ac docile, animus liberalis, ac fiexilis, curarum absentia, siinul vero con- silii imbecillitas facile diverticula quaerens. O ! Bcatissimos adolescentes ! qui hac ae- tate, quam Plinius decretoriam dixit, paren- tura admonitionibus , atque amicorum consiliis, qui insitas animi facultates ex certis signis mature pcrspicere, veramque inde hominis indolcm divinari didicerunt, faciles obsequan- tur. His vere neglectis, quam facile ardor aetatis, nequc prudentiae neque subacti ju- dicii compos in rerura utilium contemtio- nem, voluptatis ipsiusquc sacpe turpitndinis 22 O R A T I O. appetitionem , atque veri, bonique ignoratio- ncm deflectere observatur. Hac naturae constantia, homo, nisi plan- tarura instar enutriatur, quae in caldariis alie- nis stimulis magis attenerantur , quam incres- cunt, adeoque praecocius quidera efflores- cunt, sed fructus gerunt minime perennes, lento quidem, pariter vero certo tramite ad illam perfectionis metam adscendit, quam in adulto admirari solemus. Intueamini me- cum, Auditores! corpus illud absque rusti- citate quadratum, vultum ilium vegetum, suavem, sibique constantem, frontem explici- tara, oculos venustos, horumque aciem in- columem , atque rectam , denies candidulos ac robustos ? vocem sonoram, ac ^ravem, thoracem amplum, latisque humeris instruc- tum, musculos torosos, bene expresses ac firmos, neque trementes. Quam bene com- pacta sunt membra, ac concinna. Quanta in omni motu, incessu, ac gestu, decora facili- tas, ac roboris significatio : quanta laboris ferendi facilitas. Quam placid us somnus nul- lis insonmiis ? aut phantasmatibus turbatus. Quan- O R A T I 0. 23 Quanta respirationis ct pulsationis artcria- rum aequabilitasL Appetitus praeter famcm ac sitim nullis indigens condimcntis. Quae- quc ingcrantur, eorum facilis est confectio, atque egestio. Quanta dignitate Homo reliquis animantibus excellit. Neque frigidae , neque" calidae ter- rarum Zonae adstrictus, universum, qua late patet terraqueum orbem degere, et tarn freti Hudsonis aut Novae Zemblae rigores, quam Senegae litoris torrentes ignes perferre va- let." (0 Terramm dominus aeque cibo vege- tabili ac animali nutritur. Neque, ut vitam tueatur, proboscide, neque cornubus indiget, sed mira membrorum agilitate, manuumque dexteritate, et vero rationisnsu pericula abigit, omnibusque vitae necessitatibus prospicit. At vero in pulcherrimo illo aetatis flore se- mina decrescentis hominis delitescunt. Haec sensim progerrainant , atque succrescunt, do- nee ultimum accesserit fatura. Nee tainen inde justa naturain inconstantiae accusandi caus- (i) Blumenbachii Instil. Physiol. . i5g. 24 O R A T I 0. caussa conficiatur. Ilia enim, teste Tullio, cc usuram vitae nobis dedit tanquam pecuniae , nulla praefinita die. Quod si sua repetit ea conditione commodata, ut restituenda sint, cur accusatur? Neque in hac terra nobis ha- bitandi locum, sed commorandi diversorium dedit, equocummigramus, alacres, tanquam ex hospitio miseriarum , atque incommodorum plenissimo egredi debemus, ac laetissimo ani- mo ad futuram vitam, tanquam ad patriam evolare." Neque hujus decrementi caussas ex alienis fontibus haurire necesse est. In ipso corpore latent, Diuturnam enim vitae actionem tor- pida ejus inertia constant! naturae lege se- quitur. Hinc organa detrita partibus suis ex- sequendis tandem imparia redduntur. Scilicet foetus in matrice latitans e minima molecula ad novem fere librarum pondus increscit, verum mox a nativitate hoc incrementum im- minuitur, ac tandem certo vitae tempore de- crescit ad fatum usque. Neque hujus velo- cissimi in tenellis increment! rationem intel- ligere ardua res est, modo attendamus, quanta in R A T I 0. 25 in liis sit sanguinis copia, quantusquc vaso- rum numerus, et vero quanta cordis velocitas in sanguine per canales, et anfractus prove- hendo. Huic ingcnti potentiae, qua vasa centies ct quinquagesies millies quotidie dis- tenduntur, exigua tantum partium solidarum mollium vis rcnititur facile superanda. Quo- circa nihil obstat, quominus omnium partium incrcinentum celerrime promoveatur. Quanta autem deformitas, et gigantis proceritas cor- pori humano immineret, siinfans, luce pro- pria accepta, pristina proportione invalescere pergeret. Huic vero incremento moderando, atque refraenando apprime convenit aucta va- sorum in corporis ambitu, et in variis organis firmitudo, major adeo vis cordi opposita, quac sensim increscit ad ultimam vitae metam. Verum ipsa natura , quam tenerrimo almae matris nomine vcncramur , omncs intendit nervos, ut acquabile sustineat accepti ct ex- pensi aequilibrium ; quern finem ad quinqua- gesimum usque vitae humanae annum felicis- sinie assequitur. Turn vero in opcre suo im- peditur; ut licet cadem raateria reparation! 26 O R A T I O. apta offeratur , ipsura tamen corpus inagis decrescat, quarn augeatur. Cerebrum enim, quo omnes partes animari solent, sensim oc- ' callescit, cor stimulis suis percipiendis antea obsequiosun , desuescere incipit , atque multi canales, materiam animalem vehentes partim contrahuntur , partim indurantur, universum adeo nntritionis opus cessat; unde partes an- tea molles obrigeseere incipiunt. Ne vero tumultuarium vitae decrementum multas ho- minibus turbas, atque molestias faciat, na- tura aeque in horainum decremento , ac in- cremento non nisi lento gradu incedere solet. Ouemadmodum enim navigantes e compactis nebulis, ipsiusque coeli signis, instantes aeris tempestates , atque procellas praesagientes , vela sua contrahere solent ; ipsique fructus , antequam plenam attingunt maturitatem, prae- viam quandam cruditatem habent ? aequali ratione homines non simul ac semel maturarn , atque prorsus decrepitam attingere solent se- nectutem, sed per varias ambages pedetentim ad fata sua ducuntur. Senescenti igitur ? quam- quam ad \itae ojfTicia praestanda suo modo va- le- R V A T 1 0. 27 leat , scnsim tamcn paulatimquc animus labascit, atque mcmoria imminuitur; succurrunt qui- dem pristinarum idearum cercbro insculptarum vestigia , atque vitae actae , prospera aeque ac adversa , fata facile rcvocantur , verum mens novis ideis gnaviter recipiendis, atque reti- nendis non aeque viget, ac antea. Attamen retardatus sanguinis per cerebrum circuitus fa- cit, ut, quamvis fervida ilia junioris aetatis imaginatio deleta sit, subacti tamen judicii, tanquam veri vitae actae fructus, junioribus utilis , maturitas diutissime retineatur. Verum aucto in dies caussarum momenta, cruda ilia senectus ad maturationem evehitur, omhisque vitae organicae, et animalis flamma ita exstinguitur , ut mors non fugienda, sed bcnefica habenda sit. Quis enim sine animi commotione intueri possit hominem antea aniino et corpore vi- gentera, nunc vero decrepitum, et corpori sustinendo ineptum , omnique ratione susten- tandum. Ut marcescit, et toto vcluti cor- pore contrahitur ! Audiamus ipsum irnbecil- litatis sensum tristibus verbis significantem. An- 28 R A T I 0. . . . . . Annorum series extenta pruinas Sparsit , et albentes per caput omne nives. Grandius exposcunt lacrymantia lumina praelum , Noxque oculis claro sub jove furva natat. Vox cadit : Auditus , ayido vix oris hiatu , Vix prona exiles percipit aure sonos. Olfactus | tactus , sapor, imtninuuntur , et omnes Infmnat sans us aegra senecta raeos. Est tamea cst misero mihi , quod querar : altius hacrct Nee latet in fragili corpore spina nocens. Pars melior nostri solitas non audit habenas. Tarda ed ad stimulos calcitrat usque noyos (i) cett. Quid plura? Ipsam enim vitam ad extrema pervenisse quis dubitet, qui videat, ipsius laticis vitalis fontem ab opere suo feriari, adeoque imparem esse sanguini per ultimos corporis recessus raovendo. Hinc frigus illud marmoreum extremitatum, nares acutae, oculi concavi, collapsa tempora, color nunc pal- lidus, nunc lividus, aeris extremo labore at- tractio, tandem post ultimam exspirationem omnis vitae flamma extincta , ipsumque cor- pus in eorruptionem ruens, animus vero Dea rcdditus, qui ejus immortalitatem decrevit. Ex (l) A- Royenus in carmine elegiaco de Morbis aetutem* peg. aa-aSk R A T I 0. 29 Ex iis, quae disputavimus, Auditorcs hu- manissimi! facile colligimus, integram essc surami Pathologi sentcntiam: (c Naturam hu- cc manara statis a crcatorc Icgibus per sirailia cc individua sc raultiplicantem , orani temporc quae anno sexccntesimo, sexagesimo nono Londinenses graviter afflixit. Haec enim intra arctissimos limites mcnsis August! hujus anni se continens , vix umquam in priores mensis Septembris hebdomades exspatiari observata fuit; acsi aer, quo ad vilam alendam aeger- rime caremus, spccifica noxa, quae hanc turbam producere valeret, contaminatus esset. Ast vero plura dantur morborum cxempla, quorum ncquc patria, nequc parcnlum no- mina hactenus patescunt, ut fcrc claudcstino more ex abditis tcrrae visceribus promanasse videantur. Neque tamen difficile crit in his C or- 34 O R A T I O. dinis atque naturae constanliac document* invcnire, modo apta investigentur. Injiciatis mecum oculos in morbum vene- nata contagione genitum, ac specifica cutis vegetalione ortum, cuius utinam memoria, post tot tantaque Medicorum humanitalis do* cumenta, ex soils libris Medicorum, atque proavonim narrationibus nobis superesset! Quamquam nnmquam non aliquam terrae partem incolit^ vulgo tamen seminis instar certain quandam aeris constitutionem sibi vin- dicat, ut ab una regions in aliam transfe- ratnr. Nunc ad earn , unde ortum duxit , pla- gam circumscribitur , mox juxta generalern quandam, quam conversiones cosmico4ellu- ricae sequi solcnt , dircctionem , ab ortu ad occasum diffunditur. Minima vencni, qtiae ipsam oculorum aciem fugit, particula ad morbum prcvocandum sufficit. Neque illius intima natura ullis obnoxia videtur vicissitu- dinibus, sibique adco constat, ut viralentus latex e pustula inaligna desumtus , omni r*. tlone benignara aegritudinem , ac tkissim pro- daxerit. In hac auteni singular! veneni ind^le ra- O R A T I O, 35 ratio delitescit constantia naturae ac formae , quam morbus omni aevo , et in omnibus ter- rarum tractibus immutatam scrvavit, ut Sy- denhami masculam variolarum descriptionem legenti cadem morbi dclineatio occurrat, quam apud antiquissimum morbi auctorcm Rhazem. Hinc summus Bocrhaavius ingenue fateri hand dubitavit, se imagini variolarum, Sy den- hami verbis depictae, ne quid quam addendum habuisse. Tanlam cnim naturae constantiam in morbi provcntu , incremento ac exitu obser- varc licet. 'Ipsum enim venenum certo die- rum spatio intcrjecto, placide dormire vide- tur, scd copiis suis auctis validam in corpore reactionem provocat. Turn natura hostem ad limites propellit, pustulae efflorcscunt, maturantur, et tandem moriuntur. Plura sunt, fatcor, naturae in hoc, et af- fini morborum gcnere, constantiae documenta 5 quae mibi brevitatis promisso stare cupienti omittenda sunt. Nunc vcro indicasse suffi- ciat, sagacissimorum virorum indagationibus illud hactenus effici, contagium variolosum ab homine ad bruta non transire; atquc simul- C 2 la^ 36 R A T I O. tancara aliarum contagionum susceptionem , ac cvolutionem ipsa natura excludi ; et vero morbo feliciter deuicto, ipsam ejus radicera funditus adeo evelli, aut obtundi, ut perpetua oria- tur a morbo immunitas, cujus certitudinem rarae aliorum exceptiones minirae invertere valcnt. Quid plura ex alio fonte morborum de- promta afferara argumenta, ut efficiatur, ip- sam naturam, quando patitur, constantia sua non protinus destitutam esse? An vero a me exspectetis novum exemplum horrendi morbi, qui ex Asiae abditis locis certo tramite pro- cedens , constant! faciei mutatione , oculis semiclausis, ac circulis lividis circumscriptis , cute emollita, atque liquoris animalis profusa egargitatione instans fatum minitari solet? Horreo dicere ! neque tristia proferre laeta hu- jus diei solennitas mihi permittere videtur. Huic tandem naturae constantiae gratam et acccptam rcferimus verarn illam wrapts letv , quaa, quidquid in corpore humano a norma recesserit , emendare , turbam sedare^ omnium- qoe R A T I 0. 37 que functionum a equilibrium resli lucre stu- del. Huic maximam in Mcdicina facienda victoriac partem tribuendam csse Medicorum nemincm facile negaturum confido , si illos ex - cipiatis, qui vanae gloriolae studio ducti, natu- rae servitutem , quam Medicorum inter nostra- tes facile pririceps Boerhaavius, nobis glo- riosam dixit, collo dejiccre, cum magno ae- grotanlium damno, temerario ausu conentur. Equidem largior hanc naturae salutiferam operam frustra desiderari in homunculis na- tivitate, educatione, vitae intempcrantia , aut temeraria Medicina fractis. Non nego eandera nostra aetate non aequi esse valoris , quantus olim excelluit in Graccis laete vigentibus. Attamen illis, qui valentcs naturam ducem pru- denter sequantur, in afflicti corporis caussa tuenda , ejus opem baud defuturam , cum ra- tione vaticinari baud dubitem. Natura enira, quae contra omnem impetum, sive extraneum, sive domesticum , mox insurgit , ut intentatuna corpori periculum protinus abigat , climinet , vel quacumque demum ratione innoxium red- dat , in niorbis , quos protinus abigerc non pas- 38 O R A T 1 O. possit, repetitis, et ad defmitas naturae leges instructis moliminibus , effrenatum hostem subigere allaborat. ! Praestantissiraam Medicinam , naturae observation! innixam , quae deletis falsarum opinionum commentis, atque atra supersti- tionis nocte discussa, splendidissimam suis cultoribus lucem affert , atquc diligentissima fabricae corporis humani, et aniraalium in- vestigatione , sanae rationis luce illustrata , naturae phaenomcna iliustrat. Haec ingenium excitando , judiciura acuendo , mentem novis divitiis augendo, ipsam humanam naturam ad summum felicitatis fastigium erigit, et vero Dei hominumque amorcm alit, atque susti- net. At vero ex plcnissimo fonte suo universae humanitati salutem praestat : si enim ejus praecepta in usum vitae adhibeantur, ipsis horainibus naturae adeo praecepta sequenti- bus, non tantum longam, sed imprimis omni bonorum genere beatam vitara promittit, im- minentes morbos avertit, praesentes tollit, illosque, quibus constantem opera ferre non possit, solatii expertcs numquam dimittit, et quo- Q R A T 1 0. 39 quorum vitam servarc non possit, his tran- quillum e vita decessum, pararc studet, Verurn, ut ars salutaris pro dignitate sua excrceatur , omnino expedit, ut nemo illotis manibus ad ejus sacrarium accedat. Quemadmodum enim in nulla alia artc , pariter in Medicina ricmo cxcellere valet , nisi bonam indolein ad Medicinara factitandam a natura acceperit. Ilacc enim hominibus cer- tum sensum insliJlavit, quo ad quaedam vitae genera, studia, artesque, quae viribus res- pondeant, sponte feruntur. Hac ratione fa- cile colligitur, nasci Medicum. Verum ad hanc naturae vocern rite intelligendam, atque interpretandam , gravissima cxpostulatur cdu- calionis cura, qua neglecta multi invita Mi- nerva ad Medicinam accedunt , at vero studiis conversis dcinceps aliorum negotia venantur. Qui vero in hac re naturam fautriceru in- vcnerint , his si accesserit studii ardor , haud difficilis ad inleriora naturae sacra ria aditus patcbit, modo regiarn viam , qua incesserunt praeclari in arte viii , sequantur. At 40 O R A T I 0. At vero in hac via defmienda, vix dici potest, quara vim habeat humanitatis, im- primis litcrarum , turn antiquarum , turn re- ccntiorum, studium. Scilicet antiquitatis stu- dium , quo aeque Graecae ac Latinae literae continentur, gravissima Medicinae cultoribus offert emolumenta, ad sensum pulcri bonique excitandum , ct ad ingcnium , omnesque men- tis vires aequaliter excitandas. Omnes igitur, qui naturae studio operam navare velint, primum Graecorum consulant monumenta , ut videant , qua demum ratione natura humana, Medico perquam veneranda, plantae instar ininimo germine propullulantis ad excelsam arborem evebi possit. Praeclara enim Graecorum monumenta vitara nobis de- pingunt ad simplicitatem naturae informatam. Testor multas , quae nostra aetate per Italiam ac Graeciam sparsae supersunt aedificiorum ruinas , atque piasticae artis monumenta , quae bane naturae praestantiam, quibus Grae- corum scripta abundant, plenissime expri- munt, quas oculis suis perspexisse, ac veluti devorasse, quis est, qui sibi gloriari dubitet? Ve- R A T I O. 41 Verum aKam, eamque, si dicere licet, do- racsticam utilitatem , Gracciac antiquitatis stu-> diura Mcdicinae cultoribus, depromit. Con- tinet enim cximium raonumentorum thcsaurum , in quibus cum accurata omnium rerum ob- servatione , magna eniinet dictionis elegantia , atque concinna brevitas. In hoc scribcndi genere excelluit Hippocrates, in quo, utrum ingenium philosophicum , an vero artis Medicac stadium , magis veneremur , difficile dictu est. Accedat ingens doctrinae copia, quamin Ga~ leno admiramur , atque Aretaei ad ipsam naturam expressa morborum delineatio. Neque silentio opprimendum est egregium momentum, quod literarum Latinarum stu- dium praestat in vero Medico informando atque perficiendo. Quamquam enim Medi- corum Romanorum pauca supersunt antiqua monumenta , quorum vero ad nostra tempora pervenisse Medicorum Ciceronem C el sum, baud mediocris ingenii virum , merilo gloria- mur, plures tamen viri clarissimi , Hip- pocraticam Medicinam sccuti, Latii ser- mone scripserunt, atque naturae constantiara , et 42 O R A T I 0. et ordir,em praeclaris exemplis atque ob- servalionibus confirm averunt. Vobis ante om- ni$ , Medicinae alumni ! commendasse liceat egregias illas Baglivii, Ballonii, Syden- h^mi, Huxhami, Hofmanni, Boerhaa- vii, atque Swietenii commentationes. Hi enim ilium potissimum fmem assequi studue- runt , ut morborum historias accurate descri- berent , aliisque distincte explicarent ; unde tandem legitima inductione in usum Medicorum certa deduxerunt artis praecepta. Nequc in literarurn Latinarum commenda- tione negligendum commune illud , quod in- ter diversas artes, et disciplinas, intercedit commercium, quo continendo hae literae egregie pollent. testante viro gravissimo Bacone, cc earn mercri reverentiam, ut homines ali- quamdiu gradum sistere, et supra cam slare debeant , atque undiquaque circumspicere , quae sit yia optima. Quum autem de via bene constiterit, tune demum rum restitandum, sed 44 R A T I 0. sed alacriter progrediendum." Hinc perspici- tur recentiorum observationes veteribus amico foedere esse juagendas. Novi nimirum morbi, corumque caussae idcntidem observantur , nova quoque remedia hactenus inaudita , aut ex antiquomm penu denuo depromta, indies increscunt , quorum intelligentiara non nisi per indefessum librorum stadium assequi possumus. Si tamen vera , ut decet , fatear , in multis recentiorum scriptis displicet nimia novorum morborum ostentatio, novis nomi- nibus , illisque baud raro asperis insignita , atque explicalionum obscuritas , ut notissimis rebus Incem eripiant, pariter obscuris caussis noctera affundant. Quae tamen non ita in malam partem ac- cipienda velim , ac si suas laudcs detrahere velim eximiis illis laboribus virorum doctrinae copia , atque artis usu bene instructorum , quibus aetas nostra merito gloriatur. Hi enim, quantum distant ab illis , qui vano gloriolae studio ducti nondum satis subactum opus , et nonnisi felicissimas curationes, Medicis obtru- dere vano ausu conantur, ast vero infelices raor- O R A T 1 O. 45 niorborum cvcntus data opera celaie sclent! Lcvia enira, (ut Gels us dixit) ingenia sunt, quae quia nihil habcnt , ctiani nihil sibi detra~ hunt." Aurea sunt verba, quae II all cms pyxidis nauticae imagini , immortal! open prae- fixae adscripsit fidem non derogat error." Cujusvis enim Medici estcerrare, nullius vero, nisi desipientis, in errore versari. Ne vero Medicus instar formicae innumera , quae prostat , exemplorum farragine promiscue utatur, scd api similis ex optimis lloruni necta- riis nobiles succos colligat, concoquat, atque maturet , profecto sanae rationis luce numquam destituatur , ne in rudem incidat Empyriae fa- mam. Omnes enim artis, atque doctrinae ab hac stirpe avulsae, fuco quidem splendente poliri, et in fugacem usum effingi possunt, at vero mox crescere desinunt, cum a radi- cibus suis avulsae, atque separatae sint. Hac igitur ratione bene instructus Medicus , ex raea quidem opinione , quam tamen modeste vestro , Auditores ! judicio submittere ausim , dignus est. cui vita hominum tuto man- dan 46 O R A T I 0. dari possit. Intiino enim fortitudinis cum prudentia vinculo instructus , neque ad mini- tantis hostis impetum vano trepidat metu. Neque adeo mollem facit Medicioam ut mor- bum uno remedio subigendum, naturae com- mittat, eamque molesta sarcina ita fatiget, ut viribns exhausta oneri suo succumbat. Nunc latitantem hostem e latebris suis provocat, alias sibi committit, ejusque vestigia pede- tentim sequitur , ut curn eo commodiore loco congrediatur: numquam hosti, licet blandienti fidem habet, neque victoriae laudcm, nisi co- piis hostium quaquaversus diffusis, sibi vin- dicat. Equidem graviter fallar, nisi vestrum mihi assensum \indicavero , huic Medico ex aequo competere illud Homeri (*) elogium, avyp (i) Iliad. Libr. XI: 5i4. , RE- O R A T I 0. 47 RERUM ACADEMICARUM ENARRATIO, ET PRAEMIORUM DISTRIBUTION Equidem Acadcmiae fata , turn prospera , turn advcrsa narraturus pcrsentio , vere non minus, quam elegantcr dixisse Cicerone m. Non minus jucundos esse dies , quibus con- servamur, quam quibus nascimur, quod sa- lutis certa ' conditio est , nascendi incerta , et quod sine sensu nascimur , cum voluptate servamur." Adspirante enim benignissimo Dei numine, Augustissimi Regis fide patriae ac legibus servata, et vcro populi Hollandiae vif tute , atque constantia probata , carissima patria , quac luctari videbatur , hactenus ingens dis- crimcn felicissime emersit. Academia nostra ineunte anno Academico , multum impedita , felicissima civiurn e castris rcversione , et adventantium numero novo splcndore cfTulget. Nobilissimi Academiae 48 O R A T I 0. Mecacnates, fidelissimi rerum nostrarum Cu- ratores , salvi sunt et incolumes. Acadcrniae Professores , Viri Clarissimi ad officia sibi mandata exscquenda aetate et vi- ribus sufficients, omni studio civium Acade- micorum saluti , atque commodis invigilare per- gunt. Quique morbis deculuerunt, cxantlato yitae periculo, quodHeusdio, Boumanno, atque Brueysio gratulamur, revaluerunt: qui honorifica quiete fruuntur , pro viribus taraen sive Academiae , sive coetui Christianorum , sive civium saluti, consulunt. Tibi imprimis CL Bleulande! genti tuae haereditariam , omnique felicitate beatam se- nectutem, qua te otio tuo fructuose uti vide- raus , veliementer gratulor. Neque graviter feras , Vir Clarissime ! si hac opportunitate tibi ex animi sententia gratuler novum Piegii honoris documentum, quod candidum tuum pectus ornat. Pergas optima valetudine ita frui, ut civium saluti quam diutissime con- sulere possis, atque tandem post felicissimos dies morte tranquilla ad beatorum sedem tnigrare tibi concedatur. Quo O R A T I 0. 49 Quo honoris signo, cum tc item Doctis- sime Dornsciffene! ornatuia video, rion possum quin ct tibi ex animi sententia grain- ier. Integra maneat tuae laudis fama, quoad suus antiquis litcris manebit honos. Clarissimi Paravii, viri Doctissimi, atque vigilantissimi , in nulla umquam muneris Aca- demici parte deficientis , nunc vero , quod do- lemus, corpore imbecillo laborantis, et justam honoris lauream adepti, sed in.filio suo ad Cathedrarn Groninganam vocato reviviscentis , partes suscepit Vir Clar. Jacobus Corne- lius Swyghuisen Groenewoud, germanus Ravii discipulus, et paternae laudis haeres, qui, quanto ardore in literarum Orientalium studium in patria nostra evchcndum feratur, elegantissima oratione, nobis omnibus abunde significavit. Te igitur, Vir Clarissime ! nostro ordini adscriptum omnes laeiamur. Faxit Dcus Optimus Maximus , ut ex lua disciplina multi prodeant, regiam in litcris orientalibus viam tencntes. Qui dc stationibns suis, quas omnium bo- norum applausu in Belgio tcncrcnt, polius essc D dis- 50 O R A T I O. discedendum judicanmt, quam , ut spreta fide optimo Regi data, Clericorum, atquc Nobilium domination! colla sua subjiccrent, quinque viri Clarissimi Ackersdyckius , Holtius, Reesius, Bergsma, atquc Visscherus, Acadcmiae nostrae ita adscript! videntur, ut partim ad Parentes, partim ad consanguineos , aut familiares , atque Praeceptores , potius re- diisse , quam ad novam Academiam evocati videantur. Vos , autem Viri Clarissimi ! quos tristissima afflictae patriae caussa ad nostram Academiam vel duxit, velreduxit, novishono- ribus , per multos annos , absque recrudescente dolore ita fruamini , ut Trajectina Pallas ves- tra doctrina egregia capiat emolumenta. Tibi cquidem Doctissime Verenet, qui ad literarum Francicarum elegantiam in hac Aca- demia docendam accessisti, hos honores in te collates vehementer gratulor. Extcrna Academiae forma eadem mansit. Artium et disciplinarum adminicula in usum servata , atque locupletata sunt. Bi- O R A T I 0. 5i Bibliotheca Academica studiis non solum cultioris juvcntutis , scd virorum ctiam erudi- tissimorum cum in hac urbe, turn in aliis Academiis, pcrquara frequentatur , utejususus identidem latius pateat. Gatalogus Bibliothe- cae Acadcmicae a Doctissimo Dodtio confi- cicndus, summa diligentia continualur, jam- que ad literam H. perductus cst. , Laboratorium Chemicum , quamvis hoc anno novis instrumentis necessariis augeri non po- tuerit, inservirc tamen potuit ad ilia coram Auditoribus institucnda experimenta , quae ad Chemiam , et artem Pharmaceuticam , fruc- tuose doccndam, absolute sunt nccessaria. Museum Mineralogicum auctum- pracser- tim fuit egregiis speciminibus Geognosticis in montibus ignivomis exstinctis Galliae Provin- ciae Arvoniae , a Yiris Doctissimis L e C o c q et Bouillet collcctis, et descriptione locorum , in quibus reperta fuerunt , ita quidem auctis , ut ad horum indolem declarandam apprime inservire possint. D 2 In 52 O R A T 1 O. In Museo Anatomico auspice Viro Gar Bleulando, omnia specimina, diligent! cnra custodis viri expertissimi Petri Koning, egregie servata sunt ; ut vero hoc anno nihil amissum fuit , etiam nihil additum est. In Horto Botanico hyemis dementia plan- tarura numerus nullum cepit decrementum. Caldarium magnum in usum plantarum con- servandarum fructuose adhibetur. Seminum commutatione , turn in patria , turn in exteris regionibus, plantarum numerus in horto augetur; e seminibus Japonicis a Siboldtio acceptis plantae prodierunt numero plures, partim etiam formac elegantis. Auctum indies commercium cum hortis Bo- tanicis , ut nuperrime cum horto Berolinensi , sub auspiciis Cl. Linkii, novos horto nostro promittit fructus. Nova hoc anno Academico Medicinae stu- diesis , curante Viro Cl. Schroederovan der Kolk, schola insiitula est, qua se in pictura lincari exercere possint; quern in fi- nem OR A T I O. 53 nem Nobilissimus hujus urbis Consul el Magi- stratus locum pcrquam idoneum , et quam plurimis effigiebus huic proposito utilissimis, ornatum , singular! bcncvolcntia dcderunt , quibus acccdunt egrcgiac dclincationes , quas eximius pictor Jonxis usui praebcrc baud recusavit. His ergo excrcitationibus , mode- rante Gar. Schrocdero van der Kolk, pracfcctus est dextcrrimus pictor G. Ha an. Hac itaque Viri Clarissimi singular! studio Me- dicinae studiosis egregia data est opportunitas , inarte, summo Campero inter nostrates olhn tanto studio, et fructu exculta, sese exer- cendi, ct quaecumque occurrant hujus ge- neris specimina , sive physiologica , sive pa- thologica , propria manu ad naturam deline- andi , asservandi , et exhibendi. Quum vero ex antiquo Giceronis efTato, <( nee Medici, nee Imperatores, nee Oratores, quamvis artis praecepta perceperint, quid- quara laude dignum , sine usu , et exercitatione consequi possunt," bane ob caussam Medici- nac alumnis , etiam hoc anno data est oppor- tunitas in Nosocomlo Acadcmico internoruiu 54 O R A T I O. aeque ac externorum observandi decursum, coruraque historias ex artis praeceptis con- scribendi, operationes instituendi; atque na- turam in hominum partu observandi, et di- rigendi. Haec omnia, quae mihi Magistratum Aca- demiae tene^-ti grata acciderunt, atque for- tunata , benignissfcuo Deo accepta refero. Ne- que tamen laetandi caussa perorata est. Su- perest rerum gravissimarum narratio , quaruni nieinoriam nulla umquam dies deletura est. Quo die enim fasces Academiae humeris meis susceperam , quartus erat mensis , quo juven- tutis Academicae corona ad patriam vindican- dam a Belgarum turpissima seditione, quam ne ipse Oceenus absorbere posse videtur, fortissimo consilio arma ceperat. Hyems arma tractando, stationes habendo, vigilias agendo, loca cum locis mutando, abiit. Solum fere supererat solatium in honestac caussae promo- vendae studio, animorumque consensu, atque iilerarum coinmercio cum consanguineis , at- que O R A T 1 0. 55 que familiaribus sustinendo ; si cnim ima- gines amicorum abscntium nobis perquam gralae sunt, atquc jucundae, quae memoriam rcnovanfc, atquc desiderium absentiae falso quidcm atquc inani solatio levant, quanto ju - cundiores sunt literae, quae vcra absentis amici vestigia nobis afferunt. Tanta auteni fuit carissimorum capitum aninii constantia , ut Aequam , didicerint, rebus in arduis Servare mentem , non seous ac bonijs Ab insolenti temperatam laetitia. Tandem hominum istorum Bruxcllensiura , qui ranarum instar faropevovtri , caluraniatio- nes eo processerunt , ut induciarum pactionc fmita, rebusque nostris Londini infectis, Rex Augustissimus ulteriorem raoram dignitati ex- ercitus, universique adeo populi Hollandiae, parum convenire perspiciens , armis patriam esse vindicandam dccreverit. Vix fama rcfert exercitum nostrum duce fortissimo Principe Arausiaco , agrum Belgicum cssc hmsurum, quin nostri cives ad omnia oflicia patriae praestanda se paratos declararcnt. Hi ergo cohorti sccundac Illustrissimi Ducis Saxoniae 56 O R A T I O. e dorno Vinariae adscript! , agrum Belgicum invascrunt , dicam , an pervolarunt. Hostes enim mente turbati , ac terrore correpti , fu- gara petentes, et ad Lovaniam propulsi ar- morum inducias supplices imploraverunt , qui- bus concessis Lovanium Principi Arausiaco tradiderunt; quam ergo urbem occupavit ex- ercitus, ipsique Centuriones nostri instructa acie ovantes intraverunt. Hac reportata vic- toria Patria vindicata , popiilique Hollandiae virtute coram universa Europa probata, ex- ercitus laudibus cumulatus ad fines patriae rediit. Profecto baud leves erant vitae^ sustinendae di'fficultates , quibuscum Centuriae in Belgio pugnandum essct, interdiu soils ardor, noctu ingus , sacpe fames ac sitis , nullus somnus , nisi in propugnaculis sub dio, aut humidis arvis. Verum nostri se fortitudine animi sustinue- juiit contra fortunam, omnesque labores ferre baud dubitaverunt , ut Belgis cxemplo suo dcmonstrarent , quid amor patriae valeat con- tra pcrjurium, ac Icgum violationem. Quid mi* O R A T I 0. 57 minim? Centuriara civium academicorum a viris fortissimis, univcrsac cohortis Praefec- tis atque Centurionibus , terapcrantiae , morum probitatis , at disciplinae militaris observationis , uberrimas laudes tulisse. Quo enim prctio hae virtutcs in bello habeantur, summi Impe- ratoris JuliiCaesaris exemplo confirmatur, qui, condone militum advocata, dixit et observatio- nibus fide dignis, quibus utraque methodus nititur, unam accepit Commentationem lem- mate inscriptam , pour juger avec connais- sance de cause une methode Therapeutic que , il faut en avoir dtudidr la par tie historique , la partie rationelle , la partie experimental. Gilbert. In qua quidem Commentatione Ordo Medi- corum non tantum egregiam observavit doctri- nam, et singularem sane diligentiam in colligen- dis illis , quae de utraque raethodo conscripta sunt, ut etiam Historiam utriusque methodi locupletissimam praemiserit auctor, verum diversas quoque opiniones de functione cutis absorbente propriis experimentis magna cura institutis, illustratas et dijudicatas quibus tan- dem comparationem dc utilitate utriusque me- thodi in diversis morbis tanto judicio , et ingenii acumine scriptam adjunxit , ut ordo Medicorum uno ore declaraverU egregiam adeo commen- praemio aurco esse condecorandara, Aper- II A T I O. 69 Apersa schedula adjuncta nomcn cxiit Carol! Joseph! van Cooth, Amstclodamensis, Me- dicinac in hac Academia Studiosi, qui insti- tuta dcinde cum eo disquisitione se auctorem csse abundc dcclaravit: Accedas itaquc Di- lectissime van Cooth! qucm in optimis ha- bcmus discipulis, ct accipias amicissima manu tibi traditum laboris pracmium. Argumentum , quod nostra actate ipsos Artis Medicae peri- tissimos scriptorcs occupavit , ita tractasti , ut cgregia tua industria hoc honore te dignissi- mum declaravcrit Ordo Medicorum. Eodem igitur anno te, in Academia Leidensi, et in Rheno-Trajectina , praemium reportasse , non possum, quin tibi vchementer gratuler. Verum valetudini tuae pariter prospicias, Horatii verba tibi adhibens. Est modus in rebus , tunt certi denique finp s , Quos ultra, citraque nequit consist erg rectum." JUDICIUM ORDINIS LITERARX^T. Disputationum duarum, quas ad Quaes- tionem, quo proposito Plato symposium scripsivse videtur ? Quae dialogi ratio , et 70 O R A T I O. et progressio e$t 9 in argument o explican do? Quae maxime est explicationis con- clusio? ordo accepit Literarum, altera ver- bis inscripta #. r. A. tribus constat dialogis, quibus singulis sin- gulae quaestionis partes explicantur. Fusius quidem , quam decebat , auctor ar- gumentum hoc tractavit, lit perspicuitas sub- inde desideretur ; scriptionis item forma Dia- logum non satis refert, sive Platonicum, sive Ciceronianum ; verumtamen sic ordini probavit auctor cum doctrinam , turn philo* sophiae Platonicae perspicientiara , turn etiam interiorem hujus loci, qui est de amore, in- dagationem, ut dignum hunc judicaret, qui praemium obtineret. Aperta scidula esse eum compertum ost Douwe Gorter, Simonis filium, HinlopenO'Frisium , Thco!ogiae Studiosum in illustri Athenaeo AmsteJo- damcnsi, Seminarii Teleiobaptistarum alumiiam. Altera autem disputatio , versiculo distincta : Ut desint vires tamen est laudanda vo- lunr O R A T I 0. 71 % quamvis minus elaborate, nee A!ci- biadis Orationeiu complectcns, tain en propter dilucidam rerum expositionem , ct justum de hoc loco judicium sccundis honoribus digna visa est. Hujus auctorem esse patuit Ghristianum Jacobum van der Vlis, Rheno-Trajectina. Litt. Human. Stud, in Acad. Kheno-Tmjectinau Tu igitur escendas Praestantissime Douwe Gorter, et accipias praemium tuo lab ore reportatum. Quanta sit vis literarum studii in Theologorum eximiam Provinciam splen- dide ornandam, elegantissima Oratione, ante bicnnium habita accurate docuit tuus in semi- nario Teleiobaptistarum Praeceptor Ko op- man si us. Tu hujus Viri Clarissimi exem* plum sequi eximio commentationis tuae docu- mento egregie probasse mihi videris. Hac via alacriter procedas, atque caussam Chris- tianam aliquando fortiter tuearis. Tanto victori te proxime accessisse merito gloriaris Oraatissime van der Vlis. Acci- pias hoc testimonium , quo industriam tuam ornarunt Praeceptores , itemque animuin ad- dere 72 O R A T I 0. dere tibi voluerunt eodem studio strcnue ia literis pergendi. Quod si literarum studiis mentem tuam ornare pergas, tibi Diligentis- sime juvenis ! baud arduum opus, erit , huic testiraonio ipsum aurum addere. JUDICIUM ORDINIS JURE CONSULTORUM. Huic Ordini de Quaestione , Distinctionis inter modos tollendae Obligationis ipso jure, et per modum exceptionis, e jure Romano tradantur origo, et varii effectus, duae commentationes oblatae sunt, quarum alteri pro lemmate simplex veri sigillum praescriptum est, alteri subscripta Cicero*- nis verba. Eci, ut potero, explicabo , non tamen ut Pythius Apollo , certa ut sint , et Jixa, sed ut hornunculus unus e multis probabilia conjectura secutus. De Prima judicavit , etsi industriae laude carere non videbatur, cam neque cum socia in ccrtamen venire posse, nee praemio or- nandam esse. Primum enim multa compo- suit Auctor tralatitia , quae ad vim Quaestionis parum faciant, in re, de qua agebatur, ex- plo- R A T 1 0. 73 ploranda parcior. Delude purioribus foutibus , atquc mclioris notae adminiculis, quibns res multura juvatur, ita abstinyil ut ilia ignorare videretur. Postremo, parum culta turn Lati- nitatc , turn Oratione ejus scriptio turpatur. Secundae vcro Coramentationis auctor Ora- tione scripsit parum quideni ambitiosa , Latina tamen, neque inculta, fontes autem, et sub- sidia, quae debuit, licet non per orania ut debuit, exploravit, partesbene disposuit, dif- ficultatcs non praetervidit , ad quaestionem recte collineavit, eamque ad solutionem per- duxit probabilem. Quocirca Ordo praemio illam operam de- corandam essc censuit, cujus resignato sche- dula patuit nomcn Caroli Danielis Asser, Juris utriusque Studiosi Amstelodamensis. Tu ergo in Ccrtamine Juridico victor prae- sto sis, Ornatissime Ass en Praemium quod e praeclara raportasti concertatione equidem tibi gratulcw. Quae dedisti felicis ingenii, et assiduitatis documenta , haec si sic jurispru- dcntiae operam navare pergas, spera nobis alere 74 O R A T I 0. alere videntur, ut tuum nomen inter justi- tiae vindices integerrimos aliquando in patria nostra suo pretio censeri possit. Vix praemia Victoribus tradita sunt, quin nova juvenibus, virtutis et gloriae studiosis, concedatur opportunitas in certamen descen- dendi. Audiatis igitur Quaestiones a singulis ordinibus propositas. QuAESTIO LlTERARlA. Dispuiatio de vita Ciceronis literatd , inprimis ex ejus epistolis ductd. QUAESTIO PHYSICA. Exponantur observations Physicorum nostri temp or is de directione atque inpri- mis de inclinatione acus Magneticae in diver sis terrae regionibus j atque , quid ex Us probabiliter colligi possit , ostendatnr. QUAESTIO BOTANICA. Quaeritur 9 quid Botanici de variis plan- tarum gemmis atque de gemmatione uni- ver- R A T I 0. 75 versa observarint , et quid complures eo- rum, rationibus tgleologicis innixi, hac de re doeuerint. QUAESTIO THEOLOGICA. Quae in S. Lib r is, de Deo hominum Patre , imprimis de piis hominibus e Deo natis renatisque , uti et de Israelitarum ac Christ ianorum vloQeria , habentur, ita exponantur, ut et praecipuorum sententia dictorum definiatur y et doctrinae divinitus patefaclae praestantia demonstretur. QUAESTIO JURIDICA. Diligenter colligantur et perspicue ex- plicentur argumenta, quibus scriptores recentloresy Benthamus et post eum alii , mortis poenam impugnarunt. QUAESTIO MEDICA. Quaeritur , quomodo fcbris intermittens apoplectica ab aliis morbis, cum quibus facile confunderetur , et symptomatibus et decursu distinguatur ? Quaenam sint cau- sae , inprimis patriae nostrae propriae, e quibus ortum ducit? Quaenam sit morbi tfatura et ratio curandi? Ad 76 O R A T I O. Ad-metam properat Oratio! Decreto enim Regis Augustissimi ad Magisterii Acadcmici, in proxirnum annum, honorem vocatus est Clarissimus Adamus Simons, quern igitur paulo ante privatim nobis annuntiatum , nunc potestate mihi ejus rei facta, publice pro con- done Rectorem dico , atque renuntio. Quod igitur bonum, fortunatum, ac felix tibi et Academiae sit , Collega conjunctissime ! escende in locum , qui modo ante meus erat , atque in eo nunc legitime constitute Rector Magnifice! salve, iterumque salve! Tui$ sub auspiciis salva sit Academia , salvi sint Curatores, incolumis docentium, et discentium ordoj te Rectore longa series Doctorum numeretur , te Rectore floreat Aca- demia , et laetissima capiat incrementa ! Ita tu , Summe Deus ! pro aeterna tua cle- mentia homuncionum votis adspires ! ERRATA. p. 31. 1.21. His vere legatur : His vcro p. 45. 1. 19. artis p. 48. 1. 7. deculucrunt , p. 67. 1. 4. at disciplinae p. 66. 1. 15. Candidate, artes decubuerunt , ac disciplinae Candida ti 7 JAC. CORN. SWYGHUYSEN GROENEWOUDj O R A T I O r> E AETATE NOSTRA AD PROVEHENDA LITERARUM ORIENTAJJUM STUDIA QUAM MAX1ME APTA , PUB LICE HA&ITA xn IUNIJ, JNN. cioiocccxxxr. Q U U LITERARUM ORIENTALIUM PROFESSIONEM ACADEMIA RHENO - TRAlECTIlf A , SOLENNI RITU AUSPIC ARETUR. Sunt multa hodie et yaria Auditor es, qua? aniraum raeum subcunt, turn etiam cogitatic dc inconstante ac perpetuo fluctuante rerum humanarum ratione. Ex quo enim, peractis studiis, hanc reliqui Academiam, octodecim eflluxerunt anni, per quos haec bonarum artium sedes tantam subiit mutationem , ut omnia fere in ea nunc mihi prorsus nova appareant. Ex amplissirais Academiae cura- toribus, qui turn fuerunt, optimeque de me sunt meriti, superstitem video neminem. In celeberrimo Professorum ordine cum alios desidero viros clarissimos , turn Ravium , Ros- sinum et Royaardsium, praeceptores meos op- 6 O R A T I 0. optimos , quorum in me beneficia grato semper aniino recolam. Commilitonum au- tern et amicorum, quibus turn uti familiari- ter mihi licuit , nonnullos mors abstulit , plerosque vel vitae vel muneris ratio alibi, procul etiam hinc, in aliisvpatriae regionibus constituit. Verumtamen , ut hos omnes non sine tris- titiae sensu desidaro^ ita habeo, quod laeter, et successisse defunctis viros eximios , et superesse praeceptores optirnos amicosque in- tegerrimos. Et vero, in hac rerum huma- narura inconstantia constantem \icleo huius Academiae prosperitatem , quia .etiam auctam hoc temporis intervallo mirifice iuisse. Video florerc Acadcmiam huinanitatis literarumque et nullarum non doctrinarum studiis: haec ipsa adeo studia video cum apud nos turn apud exteros naviter excoli, egregiasque ubi- vis eorura opportunitates esse. Quod baud minimum sane animadvertere in literarum orientalium studiis licet. Et quamvis pa- tria nostra hodie gravissimis calamitatibus laboret, quamvis iuvenes optimarum artiura studiosi magno numero ad defendendam K- bcr- O R A T I O. 7: bertatcm arma induerint, hoc ipso negotio patet, quo sint illi ct patriae amore et yir- tutis generositatisque ardore, ut non sit, quod dubitemus, quin, si scmcl ad nos re- dicririt, novo fcrvore suis studiis operam sint navaturi. Omncs cnim caritates, ut Tullius ait , patria complectitur , quiquc eius a more ardent, eiusque amoris fructus pro^ dcre gestiunt, hos literarum etiam doctrina- rumque studiis patriae aliquando profuturos. egregie, consentaneum est. Quapropter non, desuat profecto , quae aniraum meum et mul- torura desidcrio et patriae condition e prae- senti afflictum atque conturbatum et conso- lentur et recreent. Cogitanti igitur mihi de orationis arguraen- to, quod hac opportunitate ad dicendum usurparera , digna visa sunt ea ipsa bona , ex quibus dicendi raateriam ducerem. Qua- propter dicam : de aetate nostra , ad prove, henda literarum orientalium studia, quam maxime apta. Tantum autera abest pro- fecto A. A. ut hoc de argumento in hocce maxime talium tantorumque doctorum homi- num auditorio , me satis iuste , pique , iucun- de $ R A T I O. de eloquenterque disputaturum eristimem , ut contra si unquam, hoc sane tempore penitus sentiam , quantilla in me sit et doc- trinae copia et dicendi facultas. Quamobrem ex recepta consuetudine non tantum, verum in primis etiam ex animi sententia yos equi- dem etiam atque etiam rogatos velim, ut festram mihi baud denegetis benivolentiam. Late patent literarum orientalium studia. Continent enim non solum Hebraeorum vi- cinarumque gentium atque Arabum , sed po- pulorum omnino, qui Asiam et Africam in- colunt , Aegyptiorum , Indorura , Sinensiurn adeo linguas atque literas. In quibus explo- randis omnibus quid praestiterint superiore aevo eruditi et etiamnunc praestent, quot item et quanta eorum studiis harum gentium xnonumenta in lubem prolata sint et expli- cata , omnes norunt, qui non prorsus sunt ab his literis alieni. Nolim vero haec data opera nunc quidem persequi. Ut recte suis finibus cohibeatur oratio, Hebraeorum nobis antiquorum et cognatarum gentium linguae, dialecti ac literae in primis erunt conside- randae. Et primum quidem de harum lite- ra- K A T I 0. 9 rarum apparatu, qui his temporibus ex- slat , amplissiuio sane illo , disserere institua- mns. Ordiamur ab hebraicarum consideratione literarum. Nam non solum hae literae mo- numentorum antiquitate, cultu et vero mo- mento caeteris dialectis omnibus palmam praeripiunt , sed earundem etiam studia cum alibi turn in patiia in primis nostra summo sunt ardore ad hunc usque diem culta et frequentata. Dialccti hcbracae monumenta , utpote solis proprie Vcteris Focderis libris comprehensa revera paucissima sunt; scd, quamvis paucis- sima , ita vario proposito varioque modo de- scripta , illustrata atque exposita sunt , ut hoc quidcm nomine hodie bibliothecam consti- tuant magrii ambitus simul et quantivis 'prc- tii. Cuius sane Bibliothecae si quis catalo- gnm inspicit, mirctur necesse est cum copiam et varietatem librorum , qni ad literas illas pertinent , turn doctonim hominum in iis con- scribendis diligentiam et eruditioncra. Scilicet ad recte interpretandas Hebracorura literas, ab omni parte subsidia congercnda sunt. Cum 10 R A T I 0. Etenim cum lingua Hebraea saepe vaga sit, dubia atque ellipsibus plena, cumque ea tan- tummodo occurrat in triginta novem Veteris Foederis libris, qui baud magni adeo volu- minis opus constituunt , ac praeterea ita au- tiqui sunt, ut omnium recentissimus aetatem attingat Herodoti , historiae apud Graecos pa- rentis, vetustissimus veroHomeri, poetarum apud Graecos principis, aetatem longe lon- geque antevertat; hinc procul abest, ut aut haec lingua sibi sufficiat, aut soli isti nos libri ad idoneam eius intelligentiam adducere possint. Fac enim linguae Graecae v. c. ac Latinae indolem cum Hebraica esse eaa- dem , fac porro baud plura nos Graecoruih Romanorumque habere scripta historica, an- tiquaria , moralia , alia , quam Hebraeorura ha- bemus , nonne in illis legendis auctoribus cen- ties experiremur , nos densissiniis veluti tene- bris circumdatos ? Scilicet et res ipsa do- cet et quorundam eruditorum exempla com- probant, posse aliquem solis legendis Vete- ris Foederis libris pervenire ad linguae He- braeae intelligentiam minime contemnendarn. Verunifcamen constat item et eorundern eru- R A T i 0. 11 ditorum suspiciones, ipsorum porro paullo erections ingenii Rabbinorum testimonia, et vero quod caput rei est, universorum , ante saeculuru XVIII. interpretum expositiones (quicquid etiam saeculo XVII. quidara docti et nullo aevo ludaeorurn magistri fere omnes contra monuerint) comprobant haec igitur linguam Hebraeam, ut accuratius interiusque cxploretur, auxilio aliunde e dialectis maxime orientalibus petito esse illustrandam ac sup- plcndam. Etenim hae dialecti tarn arcto consanguinitatis vinculo secum invicem con- iunctae sunt, ut de iis valeat: fades non ojmiihus una est , nee dlsersa tamen, qualem decet esse sororum* " Nihil igitur utilius , magis necessarium nihil , nihil propter- ea optabih'us contingcre potuit germano lin- guae Hebraicae studioso , quam Alberti Schul- tensii in his usurpandis iudicium atque dili- gentia. Hanc autem deinceps hebraizandi viani tamquam unice veram, iustam, certain et aestimarunt et coramendarunt non solum quotquot unquara gennani ex immortalis illius Viri schola prodierunt discipuli, verum alii item eniditi nequaquam caeteroquin omnibus scho- 12 R A T I O. scholae Schultensianae decretis subscribentes. Dialectos hasce quod attinet: baud imam ob caussam prinia se nunc nobis considerandam offert Arabica, quae in patrio solo, patrio more , etiamnunc viget. Arabica profecto gens A. A. quarnvis se- cundum angeli vaticinium de Ismaele, utero materno nondum excluso prolatura , etiam- nunc prorsus sit onager , atque adeo agres- te ac ferum animal , quod, uti poetice apud lobum describitur, liber e incedit loris so* lutum , cui deserta Deus dedit incolenda pro domicilio , quod ridet urbis tumul- tum 9 nee agasonis clamor em audit , quara- vis , inquam , etiamnunc prorsus ita sit ona- ger , tamen talia tantaque peregit et in sua perinsula et in peregrinis pariter tefrris, ut ex gente ea ipsa literarum non solum He- braicarum , verum aliarura quoque artium doctrinarumque cuttores fructura percipiant longe nberrimum. Fuderunt Arabes, quippe ad poesin factitandam toti quasi nati, quam plurirna carmina, in quibus cum ipsorum turn proavorum efc aequalium celebrantur fa- dnora illustria, turn amoris, hospitalitalis , O R A T I O. 13 vindictae ctiam studia comiueadantur , ex- stantque raagni momenti plantarum , tcnto- riorum, cameloruin, gasellarum struthionum aliarumque rerum descriptiones. Pulcri por- ro , quo valuerunt , sensum fundendis non tan- tum carminibus prodidcrunt, veruin ctiam dictis acutis , proverbiis , Salomoneis subinde satis similibus , et fittgendis fabulis , minime sane futilibus illis , licet nequaquam cum Hebraeorum lothami v. c. et lonathani fa- bulb eodem pretio habcndis. Tanta denique diligentia, tanta Indus tria, tanto oinnino stu- dio cum pan coniuncto laboris perseyeran- tia, spretisque semper quibusque cuiuscun- que tandem generis difiicultatibus , in nullas fere non ai*tes ac disciplinas incubuerunt Arabes a Mansuro, secundo eorum impera- tore Abbasid^ inde, usque ad Mostasemum imperatorem eiusdem huius stirpis postre- nium , sive a saeculo octavo mcdio usque ad decimum tertium , ut immortalia in literis medio aevo instaurandis habuerint merita: dignissima profccto ilia, quae a cl. Willme- to fuse, accurate eleganterque et enarraren- tur et celebrarentur. Haec 14 O R A T I O. Haec igitur omnia, nee minus divina, ut Mohammedes perhibebat, divini Corani fa- cinora, non potuerunt non efficere, ut ex locupletissimis literaturae Arabicae thesauris monumenta prodirent varia atque eximia : prodita autem avide arriperentur ac summo cum studio tractarentur. Atque ita factum, ut sumraa diligentia et lexica et grammaticae , alius etiam generis opera conficerentur, nee solae literae Hebraeae, sed bene multae pa- riter aliae disciplinac lucis inde permultum ceperint. Nee vero caeteras neglexerunt dialectos , qui de his literis et superior! et hac nostra aetate bene meruerunt Nam sive Aramaeam sive Aethiopicam sive Samaritanam conside- ramus, hae suos item singulae nactae sunt cultores, unde scripta exstiterunt praeclara atque ad has literas provehendas utilissima. Quae cum ita sint , baud facile quis ne- gaverit , opportunitates nobis egregias esse temporibus nostris ad literas colendas orien- tales. Verum insignis item aetas nostra est earum colendarum studio et ardore, quo fit, ut adsint non tantum, quas dixi, oppor- tu- O R A T I O. 15 tunitates , scd ad provehcnda haec stuJia usur- pentur. Obstupescimus utique ad maiorum nostrorum in litcris orientalibus merita eaque grato nos animo agnoscere oportet omnes. Quocirca tantum abest profecto, ut antece- deotium temporum iaudibus quicquam detrac- tum velimus, ut contra iis quoqne ipsis maximain partem praesentem haruni litera- rum florem acceptum referre nulli dubitemus. Yerumtamen cacdcin hae literae oricntalcs, utpote oh'm tarn navitcr cultae, talia tanta- que aetate hacce nostra acceperunt incre- inenta, ut maiores nostri si haec incrementa spectarent , pariter ad ea obstupescerent . summis ilia Iaudibus concelebrarent omnino- quc nobiscum gaudio exsultarent. Factum scilicet hoc literarum ardore est, ut mo- numenta prodierint tarn ligato quam so- luto sermone conscripta , lexica porro , grammaticae , dirersae linguarum orienta- lium descriptiones et cum literis etiam hu- manioribus comparationes , hermeneutica et critica opera , cum universe omnium turn singulatim quorundarn librorum V. T. ver- siones , interpretationes , uti etiam illustra tiones ex 16 O R A T I O. ex itineratorum relatis petitae , historiae , an- tiquitatis, in primis Hebraicae, aliarumque re- rum in illis libris occurrentium expositioncs , literaturae biblicae et orientalis tarn univer- sae quam quarundam eius partium bibliothc- cae. Nonne haec omnia aliaque specimina et inter ea etiam huiusmodi varii generis coniecturae, quibus baud facile subscriberc- mus, luculenter probant, quantopere aetaie hacce nostra literarum orientalium amor vi- geat? Quodsi hie per omnem harum litera- rum campum excurrere vellem, et jiniversa raemorare opera, quae de iis in lucem pro- dierunt, dies me deficeret. Quum vero, ut dixi , arctioribus finibus cohibenda oratio sit , animadvertisse sufficiat , flagrantem istam no- bis cupidinem cum admirabili pariter con- iunclam et doctrinae apparatu et laboris perseverantia peperisse nova ilia Phoent- ciae, Aegyptiacae, Sanscriticae aliarum- que huiusmodi linguarum orientalium latiori sensu sic dictarura, quae hac nostra aetate exstiterunt, monumenta, uti novas etiam varii generis explicationes. Et tero quod in pri- is animadvertendum , esse inter viros doctos, qui R A T I O. 17 qui hand dubitcnt aflirmare, explicationes cas ipsas effecisse ctiam , ut hiscc nostris de- mum temporibus verc plcnequc constct , quae tandem germana sit linguae Hieroglyphicae > Sanscriticac et Sinensis ratio. Quod si verum, aetas profecto haecce nostra dc anteceden- tibus omnibus longe gloriosissimura egisset triumphum : quern autera triumphum ne equi- dem vel quodammodo describam, multo mi- nus aestimem , cum alia turn raodo dicta cliam atque etiam vetant. Quot porro viri in orbe literato quarumvis gentium orientalium ori- gines, incrementa, vicissitudines , facinora, tractus, mores, instituta tain sacra quam civiliaac domestica, paucis , omnia qualiacun- que tandem orienti propria, quamvis partim etiam densissimis tenebris circumdata, par- tim antiquitatc propemodum dcleta, partim in ipsis terrae visceribus latentia gestiant evolvere, restituere atque in medium profer- re? Testes sunt palmaria citatarum modo linguarum monumenta; testes societates lite- ratae, quarum auctoriiate ac sumtibus itlne- ra per orientales regiones instituuntur; tes- tes dialect! orientales stricte dictac , quae B eodera 18 O R A T I O. eodem pariter proposito hodie coluntur , Ara- bica maximc. Cuilibet enim baud prorsus in literaturae Arabicae historia peregrino atque hospiti satis est notum, hanc in pri^ mis linguam ob miram monumentorum et multitudinem et varietatern nullo non tempo- re quidem suos invenisse cultores, sed/tamen aliis fere temporibus, ob alias caussas alios, ad alia eius bona percipienda ; hodie vero. in aiiioribus haberi ob cuiuseunque tandem^ quibus abundat generis bona, imo .a quam plurimis unice potissimum coli ad historiam orientalem omni suo ambitu plenius cognos- cendam et adumbrandam. Et haec quidem A. A. dicta sufficiant cum de apparatu^ qui exstat hodie literjarum orientalium, turn de studio et ardore quo in dies hac nostra aetate apparatus ille au- getur. et locupletatnr. Sed commemoranda nobis ratio etiam est, qua tractantur hae literae, turn vero etiam methodus^ quaeVad docendas eas adhibetar. Critica in primis ratio invaluit , ut congerendis literarum mo* numentis non contenti sint eruditi, sed ad recte ea cxplicanda iudicio utantur, .ut quid ger- O R A T I 0. 19 germanura sit, quid supposititium , quac probabilcs sint coniecturae rerumque expli- cationcs, quac falsac, disccrnant diligcnter. Qua disccmcndi artc ut Graecis Latiuisque, ita Orientalibus etiam pariter literis lux est oborta, Methodus autcm usurpari raagis magisque cocpit simplex , facilis , iucunda , ad studiuni ct excitandum cfficax et alcndum apta atque accommodata. Non huius loci est , ct criticae rationis et huius methodi f quac socraticam refert, naluram explorare intcrius, sed, quo magis utriusque vis ad litcras non tantum sed et doctrinas tractan- das rite percipiatur, exemplura proferre e Thcologiac studiis iuvat. Diversa haec dis- ciplina comnicmorat interpretationis genera, quorum alia quidera suum habent funda- mcntum et in diverso Sacrorum Librorum argumento ct in diversa, qua hi libri con^- scripti sunt diceudi ratione ; alia vero unice in diversis diversorum theologorum opinioni- bus. Sic exstiteruut systemata , quae vocantur , thcologica tanto saepius ardore et vero fu- rore cum oppugnata turn dcfensa, ut corum patroni ad suum siuguli systema tuecdura,. B 2 cen- 20 R A T I O. centies omnem humanitatem migrarent, Sa- eras adco Literas infringcrent , ipsique, qubs habebant , serraones sacri de acerrimo isto theologorum testarentur odio. Sed hodierna disciplinarum tractandarum ratio theologiam ita a barbara ista forma systematica libe- rare studet, ut tandem tola denuo evadal biblica : hoc unum simpliciter quaerens , quae , seposita cuiusvis systematic auctoritate , sit secundum legitimum critices ac herme- neutices usum vera Sacrarum Literarum mens. Historia porro , quae dicitur , Ecclesiastics sic hodie cum antiquis literis, gentium his- toria et philosophia coniungitur , ut hoc quidera nomine prorsus nova \ideatur disci- plina , atque ob hunc ipsum novum eius habitum mirum in modum et placeat iuve*- nibus et prosit. lam vero quomodo ista omnia ad illam, quam hac nostra memoria habent amplitudinem , facilitatem , venustatem pervcnissent , nisi et critica et dicta docendi methodus cum ipsas doctrinas illustrasset , turn viam ad eas recte colendas aperuis- set? luvat autem methodi huius siinplicis et iucundae vim ex Antiquitatis Hebraicae ra- ra- R A T I 0. 21 tionc , ut nunc quidem traditur efficcrc. Quod eo lubentius agam , quo maiorc fere ariimi delectatione hanc inuncris mei partem ex-* plcre soleo. Hanc videlicet gravissiraam simul et iu- cundissiinain disciplinam ludaei sane omni omnium virium iutensione post destructam suam a Romanis rempublicam describere ad systematis diligentiam aggressi sunt , atque post renatas literas , inde a Benedicli Ariae Montani tempore, Christiani etiam. Verura enim vero qualis tandem universa erat Lsta- rum descriptionum seu systematum ratio? Haec quamvis in omnibus minime prorsus cadem , sed in aliis quodammodo alia , uni- versa tamen huiusmodi fuit, ut baud unam ob caussam vehementcr displiceret : multa quippe summopere necessaria alto praemit- tens silentio , et vero plura etiam crassae superstitionis figmenta uti quoque alia nul- lius prorsus pretii summo tractans stndio. Nulla v. c. in iis occurrebat critica veri Dominis fontium inquisitio. Ex Sacris qui- dem Literis, sed spretis saepius germanis intcrpretandi praeceptis ct admissis sine ullo 22 O R A T I O. discrimine omnibus ludaeorum traditionibus Antiquitatis Hebraicae proficiseebatur notitia. Historia yel omiitebatur tota, vel certe nisi rarissime aliqua eius adhibebatur particula. Gentis Hebraeae cum aliis ex vetustate gen- tibus comparationes vel nullae vel plerumque ifeiunae, nonnunquam etiam prorsus falsae ac sinistrae, De rerum caussis, opportuni- bus , efTectibus nee vola nee vestigium. Hu^ xnana omnino natura non magis ex Antiqui- tate Hebraica perspiciebatur , quam haec ex ilia. Hinc qualemcunque tandem utilitatem haec disciplina attulerit, hanc certe nunquam jfttulit, ut iucunda etiara humanitatis, virtu-^ tis , vitae proin morurnque evaderet magistra. Subsequentibus deinceps temporibus multo qui- dem melior aptiorque evasit, sed hac tamen nostra demum aetate tarn insignem subiit mu- tationem et conversionem plane ? ut Antiqui- tatis Hebraicae studium extra scholas olim orientales fere penitus spretum, certe ne- glectum, mine ab aliarum etiam disciplina- rum fautoribus insigni studio colatur. Quid? quod, ut a Barlhelemio Graecorum, sic a Straussio Hebraeorum ortum , incrementa , O K A T I 0. 23 vicissitudincs , facinora , mores , instituta , tarn sacra quam civilia et universam adco Anti- quitatein habemus descriptam ? Et haec qui- dcm Straussiana Antiquitatis Hebraicae ad dialog! diligcntiam descriptio dicam ? an re- pracscntatio , tanta se suavitate , tanta ele- gantia cum pari coniuncta utilitate commen- dat , ut germani literarum orientalium studiosi hanc ipsam hodie disciplinam et ament miri- fice et naviter colant. Haec habui A. A, H. H. quae hac dicen- di opportunitate de literarum orientalium praesente conditione in medium proferrem. Spero fore, ut haec mea qualiscunque tan- dem oratio hanc vim sit habitura , ut futu- ros disciplinae meae alumnos excitaverim ad praeclara , quae , ut vidimus , aetas nobis nostra offert bona , alacri animo atque inde- fesso labore arripienda in literarum orienta- lium emolumcntum , idque hoc quidem maxinie proposito , ut Sacrarum in primis Literarum exinde intcrpretatio magis magisque insigniter proficiat. Ego , quamdiu in hac Academia versatus sum , praceuntibus praeceptoribus optimis , pro- 34 OR A T I 0. profioere ex his temporum opportunitatibus studui: cumque ad docendas orientates literas Franequeram evocatus essein, illam, quaia hie perceperam, methodum iuvenum studiis adhibere indesinenter sum conatus, Et sic quidem eo me sponte ducit oratio, ut adVos me convertam Academiae huius Curatores , Yi- ri Amplissimi , qui , quod facere Franequerae studui , hie ut porro perficerem , me invitastis. Etsi autem longe celebcrrima, quae olim Franequerae floruit Aeademia in Athenaeum est converse } tamen hoc ipsum Musarum Sacrarium tantopere inihi, haud ita in ho- rainum Irequentia vivere solito, cordi fuit jnanebitque semper , ut gratain eius me- inoriam nihil quicquam facile sit deletu- rum, Etenirn amplissimi huius Instituti Cu- ratores luculentissima favoris mihi sui docu- inenta nunquam non exhibuerunt omnes. Quot Franequerae collegas, tot ibi reliqui amicos, Et vero, quod ad ipsos attinet Athenaei alumnos, in iis probatissimos inveni studio- rum socios , quibuscum iucunde coniuncteque vivere inihi contigit, quauidiu cum iis una fui. Faucis: eisi longe abiuit, ut mea in Athe- na eo O R A T I 0. 25 naco Frisiaco sortc baud csscm contentus , tamcn iaficias ire nee possim nee velira , ho- norificam, quam in hanc Academiam acce- pi evocationem, baud unam ob caussam mi* hi fuisse acceptissimam. Nolira vero existimetis, me ea fuisse sivc levitate sive arrogantia , ut continue , absque ulla sollicitudine , quid mihi in re tanti mo- menti esset agendum , decernerem. Minime rero: steti rcvera aliquamdiu in bivio ve- luti quodam, itineris prorsus incertus. Tam- dui eniin alternatim alia incitarunt, deterrue- runt alia, donee tandem praevaluerunt plu- ra, quae evocationi esse obtemperandum serio monerent. Quapropter, amplissimi Academiae Curato- rcs , non possum non Vobis gratum animum tcstificari. Etcnim benevolentia erga me Ves- tra cum singular! , qua valetis , commenda- tionis auctoritate coniuncta factum est, ut ex augustissirai Regis nostri decreto provincia clarissimi Paravii, praeceptoris optimi, mihi administranda sit tradita. Vobis ergo acceptum referre debeo et refero revera , in hac me Aca- dcmia, in qua, quae potui, olim didici om- 56 R A T I 0. omnia , utiliter suaviterqne viverc posse cum cuiusris eruditionis principibus , cum intimis amicis, cum ipso adeo Heusdio, carissimo doctore meo. Caeterum hoc habeatis, Viri amplissimi , omni dubio maius , me vel sine iurisiurandi momenta, et officii et religionis sensu ad meam provinciam diligehter admi~ strandam obstrictum esse arbitraturum. Liceat iam mihi ad Vos cuiusvis Faculta- tis Professores ? Viri Clarissimi ? ea , qua par est, reverentia meum convertere sermonem. Nam quamvis ad plerosque Vestrum ferme ignotus accedam, tamen muneris, quod mine auspicorj ratio talis est, ut nullus equidem verear, ob hunc me sermonem mmiae arro- gatae auctoritatis ab ullo accusatum iri. Ni- hil hoc enim Vobis, quidni aperiam ? pro- fecto mihi optabilius esse posset, quam ut omnium nunc suffrages in Vestrara admitte^ rer societatem. Caeterum in meis nunc vo- tis hoc in primis habeo, ut Providentia Vos divina diu conservet in propriam Vestram salutem, discipulorum utiiitatem atque uni- versae Academia'e prosperitatem, Et quum inter Vos habeantur , quorum filii generoso pa- O R A T 1 0. 17 patriac defendcndae amorc ducti non dubi- tavcrint partcrnam domura cumquc ca om- nia, quacipsis cara sunt , relinqucre , gravis- sinus quibusquc difficultatibus , vitae adeo periculis caput obiicere ; equidem vchcmen- tcr precor, ut brcvi hi vestri Vobis filii, salvi ct inculumes restituantur , atquc ad sua singuli studia sumrao cum fructu revcrtan- tur. Muneris porro mei cum re thcologica con- iunctio, me continue ducit ad Vos , clarissimi Triumviri , quibus Facultas constat theologi- ca. Mentiar profecto, si vel negem vel dis- simulcm, pergratum mihi inprimis accidisse nuntiurn , tantum abfuisse , ut amplissimo- rum Curatorum decrctum Vobis quodammo- do discipliceret , ut contra hoc ipsuin decre- tum in Vestris haberetur desideriis. Haec igitur , uti insignia alia , quae ab unoquoque Vestrum, a clarisshno item Oordtio expertus sum , benivolenriae documenta efficiunt , ut to- tus confidaro , hac me opportunitate haud frus- tra Vestrum mihi favorem , auxilium et vero ami- citiam rogaturum esse atque imploraturum. Quantum autem haec ccrtissima mihi per- sua* 28 O R A T I O. suasio afferat voluptatis, non facile ore ex- priraam. Nee est sane, cur aliter affectummesentiam, ad Vos cum me converto Philosophiae Theo- reticae et Literarum Humaniorum Professo- res, Viri clarissimi. Quanta enim humanitate vix exspectare poteram , tanta me reapse re- cepistis omnes, Quocirca hanc benignam ar- ga me Vestram cogitans voluntatem, fidenter omnino in hoc maxime nitar , ut Vestro , quoad possim ac liccat , utar commercio , probe intelligens , quantum ex eo fructum perciperem ego, perciperet mea disciplina et vero ipsa Academia. Ad Vos autem ver- ba cum facio , cogito Te in primis , clarissi- me Heusdi. Tua enim diligentissima simul atque iucundissima institutio qualemcunqu^ tandem in me vim habuerit, hanc certe ha- buit , ut mihi semper esset studiorum uiagis^ tra, cui acceptum refero, cum me libentis- sime hactenus in literis vixisse , turn meam docendi methodum , in Athenaeo Frisiaco iu- venibus baud prorsus displicuisse. Sed no^ lim his plura addere. Etenim vel fallor vej ex Tua sententia tantum iam Tibi tribui, quan- O R A T I O. 29 quantum Tu quidem nee agnoscas ncc postulcs , etsi tantum abest, ut debitas sic Tibi egcrim gratias , ut cas me numquam agere posse , ego et probe sciam ct palam cmmtiem. Illud untim adiicio , Tua et benivolentia et amicitia nil mi- hi dcinceps etiam , gratius incundiusque iu- turum. In Te autem cum intueor , Paravi senex , quam plurimum reverende, subit me Ravii, deccssoris tui , mei autem doctoris , memoria , qui item senex , publice , hoc ipso loco , Pro^ videntiae divinae in se callata beneficia gra- tus celebravit. Et habes sane , quod tu haec celebres. Vita Tibi ex voto in literis tractandis transacta est. Et vero laetor ego , et quod ma- ius est , tota laetatur eruditorum civitas , nee Te Ravio nee Tibi me successisse ,antea quam stupendae eruditionis Vestrae thesauros docen do scribendoque in perpetuura , non in unius tantum huius Academiae, verum etiam in universae Literaturae orientalis ct in ipsius proin Codicis Sacri aperueritis emolumentum. Tuae in me etiam , senex exoptatissime eruditionis atque amicitiae bona tanta talia- que sunt , ut Tibi item gratias debeam scm- I*- 30 O R A T I O. pitcrnas. Caeterum gratulor tuam Tibi vi* tarn tarn utiliter glorioseque in orbe litera- to paractam, atque propterea Te quoque pro meritis honorifice rude esse donation. Mea porro si Deus impleat vota , frue- ris sane, quamdiu tandem vitae humanae limites permittant, senectute molli et iucunda, brevique videbis pracstantissimis tuis filiis hu- iusmodi oblatam provinciam, quae cum Tibi turn Ipsis omnium sit gratissima eorumque studiis dignissima. Tu vero, Ravi, si forte ex beata beato- r^um sede in hanc despicias , quam per tot an- nos tuo lumine collustiasti , Academiam , noli , noli indignari , tuo me- nunc successor! suc- cedere. Quae Tu me docuisti, ego et do- cebo et temporibus hisce accommodabo. Sa- crificia ego mea, qualiacunque ilia tandem, in ara sanctissimae religionis , in qua Tu sa- crificasti, deponam! Denique ornatissimi huius Academiae alum- ni, commilitones exoptatissimi , accipite me siva commilitonem sive amicum sive docto- rem vcstrum. Peractis, quae instant feriis ex officio quidem , sed non minus etiam, quod O R A T I O. 31 lubcns fatcor, summa cum voluptate literas vobis orientalcs ine traditurum confido. Ha- bai Franequcrac illarum literarura studiosos excellentes prorsus, quibuscura ut amicus et familiaris cum amicis et familiaribus vivere solebam* Hinc insigni mihi gaudio est , non- nullos ex iis hue iam venisse et plures item post ferias ad nos venturos. Sed quidni tandem cum ratione sperem , in hac me Academia pariter inter vos nacturum proba- tissimos studiorum socios simul et amicos. Et vero haecce nostra aetas valde,ut vidimus, ad provehenda literarum orientalium studia quam maxime apta, earn ipsam spem et alit et confirmat. Equidem certe , quemadmodum cnm omnibus, quos unquam habui commi- litonibus , iucunde coniunctcque Tixi , ita vo- biscum pariter \icturum me auguror. Faxit autem Deus optimus maximus, ut nostra nobis studia c votis succedant , caeterique item cuiuscunque disciplinae studiosi hoc in pri- mis nomine habeant, quo vehernenter gau- deant, omninoque haec sic Academia vigeat floreatque , et opto et precor. D I X I. CAROLI JOSEPHI VAN COOTH, AMSTELODAMENSIS, MEDICINAE IN ACADEMIA RHENO-TRAJECTINA STUDIOSI, COMMENTATIO A D QUAESTIONEM MEDICAM, A NOBILISSIMA FACULTATE MEDICA ACADEMIAE R.HENO-TRAJECTINAE , A. MDCCCXXXI. PROPO SITAM: Comparetur applicatio remcdiorum externorum cu- ti integrae cum methodo hodiernorum in curan- dis hominum morbis inter nis , exponendis funda* mentis Anatomico - phyftologicis , et obfcrvationi- bus fide dignis , quibus utraque methodus niti- tur. PRAEMIO ORNATA, DIE xxvi M. MARTII A. MDCCCXXXII. Pour Juger avec connohsance de cause une methods thtrapeutiqne , il faut en avoir etudie la partie histori- la partie ratienelle, la partie cxperimentale. , Recueil periodique T. VIII. 1800. pag, 68. I U U Jt 1 Yi I RESPONSIO AD QUAESTIONEM MEDICAM , D METHODO JATRALEPTICA ET ENDERMATICA. INTRODUCTIO. Duplex praefationis dos est; - turn quod auctori copiam facit docendi qua methodo in labo- rando ufus fit , qua via profectus , quo modo materiem distribuerit ; turn quod locum facie aequum et facile judicium petendi a lectore , vel propter materiae difficultatem, vel propter tenui- tatem virium ; quod posterius , fi cui alii , mihi certe maxime ufu venit; Vos enini , Cl. Judices I facile videbitis haecce ftudii met medici primordia baud exiguo quidem lab<5re confecta fuisie, fed a juvene , qui Artis falutiferae principia non nifi ul- timis gustaverit labris , argumentique gravitatera vi- res longe fuperasfe. At vero , fi quid defit ope- ri id fupplet aetas , fi quae fint dicta juveniliter pro indole accipiantur. Vos qua foliti estis be- nevolcnti^ , haecce vel exigua conamina , bonain , quaefu , in partem accipiatis! A 2 Quo- 4 INTRODUCTION Quoad alterum pauca monenda. Inter external artis auxilia contra hominura morbos, etiam inter* nos, phirhna jure referuntur. Nee minim ! quls enim faluberrimos dubitaret efFectus Balneorum , Caloris externe allati et Frigoris , Rubefacientium , Vefican- tiuin , Cauteriorum , illiusve applicandi methodi , quft , quae caeteroquin interne dari folent remedia m- tegumentis apponuntur? Quantae utilitatis ipfa Chi- rurgia Infuibria quondam fuit habita ! Motuum cor- poris, Exercitiorumque, Frictionum, Flagrorum* Cucurbitanim , Hirudinum , Fonticulorum , Seta- ceorum, vet et Acupuncturae quis nescit falutife- rum ufum ? Notabilem quantam , in fanitatem vel tuendam vel restituendam , efficaciam tribuunt rpfis animi Pathematibus , Muficae, Electricitati , Gal- vanismo, Magnetifmo ! Verum enimvero licet fingula haec et sterna dlci posfint reniedia, et in fanandis mofbis /ter- nis perquam utilia cenfeantur, hujus tamen noil funt loci ; nostra enim cura unice verfabitur in ea expli- canda tnethodo qua, quae caeterum interne dari confueverint , functioni cutis abforbenti traduntur, huic 'vel integrae appiicata, uti facere folent Jatro- aliptae (i), v^/ epidennide privatae, aut vulne- ra- (i) Vocabulum Celsi, de Me&icina I. . i. it faltem ex recognitione doctisf. J. A. v. d. Linden CLugd. Kat. 1657. 8. apud ElfsvirunT) , et Th. J. ab Almelovecn (Amftelod. 1713. Lugd. Bat. 1730. 8.) In variis autem editionibus et fcriptie hujus voeis et vox ipfa varia. Ita in nitidisCraa L eo n, Targae cdi. INTRODUCTIO. 5 ratae, uti qui methodum Endermaticam fequun- tur. Quaestionis enim nientem concepisfe puta- mus, fi ftatuamus quaeri : cgmparationem utrius- que hujus njethodi petendam ex confideratione fys- teraatis cutanci anatomico - phyiiologica , et obfer- vatioiiibus , tarn pliyfiologicis de abforptione cuta- nea , quam medico - practicis. Tri- editione (Lugd. Bac. 1785. 4. I. p. irf) legittir Jatralipta; sadem fcriptio spud amiquiores cditores Jo. RuelJium (Paris 1529. fol) Cry phi urn (Lugd. 1542 8.) Rob. Constantinum (Lugd. 1566 8.) J. T. Brae h e Hum et B aid. Re ns se u m (Lugd. Bat. 1592. 4.)- In editionibus Aldinis(ap. Al- dum Venet. 1524 fol. et Venct. 1528. 4. ct apud Aldi filios, cum medicis antiquis. Venet. 1547 fol.) fcriptum est Jatrolip- tat H. Stephanus (medicorum Principum T. III. Paris. 1 767. fol.) fcripat JatraJeipta. Princeps autem Celfi cditio , (Florendae 1478. fol. apud Nicolauntj, quam ex Codicum raediceorum fide procuravit B ar- hol. Fontius tantum habet Alipta^ cum qua faciunt duae antiquisfimae editiones , a 1 . 1493. (Venet. fol. ap. J. Ruben m) eta 1 . 1497. (Venet. fol. ap. P. Pinzium) uti et Juntina (Venet. 1524. fol. apud L. A. Juntam), J. Caesarius (Hagenoae 1528. 8. Paris 8. 1533), G. Pafttius (Ba- fil. 1552. fol.) Nos autera vocabulum jfatro alipta retinuimus, quippe quod inveniatur in priino, eoqne omnium antiquisfirao Codi- ce mecliceo ineunte faeculo XII. fcripto, (vide de his codici- bus in praemisfis ante editionem Targae I. p. 3538), reliqui fex codices, faeculo XV. fcripti, liabent liiatro alipta , ibique VOX hiatr expungitur. - Subftantive etiam adhibeiur Cf. Job. Jac. Bajeri Jatro-aliptia veterum. Altdorf. 1723. 4. cujus autem libri folura invcnire licuit titulum , ap. Ha 1 lent m, in Boerhaave, Mcthoj. ftudii mtdici Amftcl.i75i. 4. II. p. 993. 6 INTR.ODUCTIO. Triplex harum obfervationum disccrnimus ge- nus; caufam fi quaeras, quia probandum est : 1. Revera dari abforptionem cutaneain. a. Medicamenta a cute ad corporis' internas ab- ditasque duci partes , i. e. externe applicata eundem habere effectum ac interne adhibita. 3, Remedia merne admota vim et efficaeiam monftrasfe in fanandis hominum morbis in- ternis; methodum igitur utramque, Cfunda- mento theoretico et obfervationibus primi et fecundi generis fuperftructam) felicisfimo fuc- cesfu a practicis ufurpatam fuisfe Medicis. Ut haec autem (ingula ordine procedant ; fequens Comment ationis dividendae ratio apta nob is fuit vifa : Cap. I. Externae remediorum applicationis ad in- ternos fanandos morbos Historia, II. Fundamenta hujus applicationis anatomi- co-phyfiologica , nee nan obfer vationes , quibus cutis in transmittendis externe applicatis probatur efficacia ; fiinul de agendi ratione remediorum externorum , atque de discernenda functione cutis in- tegrae et.laefae. _~ III. Methodus Jatraleptica. . IV. Methodus Endermatica. V. Comparatio; Conclufiones. Obferyationum , quae ftatuimus priora genera con- tinet caput alterum , tertium genus ofFenditur in tertio et quarto; ad alterum Cap. propria nonnulla adjccimus experimenta. Jam nibil obftat, Cl. Judiccs! quin postquam iieniin humanitati vestrac et bcncvolentiac haeccc eoaimendavero, incipiam. C A P U T I. EXTERNAE REMEDIORUM AP PLICATIOMS H1STORIA. Medicina non ingenii huraani partus est , sed temporis filia. (Baglivi Praxeos medic, L. I. Cap* I. . 7.) 5. i . Non unam tantum dari viam , fed plures , quibus remedia in corpus humanum induci , mor- bisque internis opponi posfunt, certe est in Arte nostra latisfimae utilitatis, qua bene perfpecta (i rite utatur Medicus , huic faepe continget Felices obfervare eventus in cafibus etiam defperatis. Si enim ad ventriculum , intestinum rectum , cutim , vias aeriferas, cavum oris , faucium, narium , ati- riumque , membranam oculi conjunctivam , inter- nam urethrae et veficac , vaginae et uteri partem , quin et venas ipfas attendas, tot habes ob oculos vias , quibus Therapia praefidia fua hosti opponit. Ventriculum fummam fibi Temper vindicasfe laudem in longe plurimis morbis , vix opus quod mo- neam. At, plures occurrunt cafus ubi probata IMC 8 COMMENTATIO hac virtute frui non datur. Nonne ventriculi ip- iius morbofa conditio, e. g. fenfibilitas aucta Me- dicamenta ut ingerantur obftat ? An non idem effi- cit Dysphagia, cujus tot funt fpecies? Nonne morbi faucium , Oefophagi , aliique multi? Quam Faepe aegrotantium flatus, idio - fyncrafia , prae jiidicium , vel aetas medicamentorum inductionem impediunt! Cogites modo de infelicibus Tetano, vel Trismo vexatis , de fuperftitiofis , puerisque tenellis ! Medicus arcesfitur ad quemdam Teta* no dirisfimo proftratum , vel ad infantem omnla etiam gratisfima negantem ; agendum ! pericu- lum in mora* est ! tempus urget ! Nil prudenti reftat nifi Clysmatibus per intestinum rectum Me- dicamenta adducere , vel inunctione per cutim ; reliquae enim , quas recenfuimus , viae minime in hoc vel fimili cafu indicatae funt , cum magis in* ferviant medicationi topicae organorum ad quae du- cunt , neque adeo in rnorbis totum fijstema affligen- tibus , fcilicet fi venas exceperis. Intestinum rec- tum omni procul dubio efficaciae cutis cedit, uti facile concluditur animadvertendo illud faecibus re- pletum esfe folere 9 neque per fufficiens temporis fpatium materies fibi traditas retinere. . 2. Cutim itaque baud exiguae esfe utilitatis in administrandis Medicamentis , et prudenti Medi co in fariandis hominum morbis internis faepe uni- cum 5 faepisfime optimum .esfe refugium , facile per- cipimr, licet vel fie tamcn ventriculo flat fua laus et M E D I C A. 9 et temper ftabiu Neque totum in hac mcdicatione externa bacrcre fas est; utilisfima est ubi intcrna nicdicatio fit vel impcdita, vel non adco promptos aut felices promittat clTcctus , vel aegrotanti nocitu- ra evaderet aut faltem non proficua; infuper fae- pisfime inexfpectatum acquirimus evcntuni , jungen. do externam Mcdicamentoruin adminiftrationem in- ternae ; effectus nimirum obfervantur quos a foil medicatione interna" vel external baud exfpectarc licuit ; tradunt operas mutiias. . 3. Quae cum ita fint, minim esfet, nifi jam a Medicinae originc ufus Medicamentorum cxterne applicatorum esfet laudatus. Jatraleptices Ci) fama ilia" Hippocratis exiftit antiqtiior. At vero, licet plnra in veterum fcriptis proflant exempla , de felici obfervato eventu ex medicatione externa* , vel fold vel cum internd fimul adhibita , tamen sterna applicatio remediorum illorum quae vulgo interne dantur, methodicae fcientiae faciem non acquifivit nifi verfus finem faeculi XVIII, a quo hide tern- pore haec Therapiae pars late extendi cocpit ; JG- trakptica nomini illud slnatripfologiae aliaque accesferunt ; postremis demum temporibus haec methodus valdequam mutata , Endermatica fuit dicta. Ex bis patet : tria nobis fuppeditari mo- menta in confiderandit medicationis externae hiftorid. I. (i) Vocabulum Plinii , HisU Nat. XXIX, C. 2. In clit. llarduini, Paris, 17*3 , Turn, II. j>ag, lo COMMENTATIO I, IIISTORIA APPLICATIONS EXTERNAE APUD VETERES , AB EJUS ORIG1NE AD FINEM SAECULI XVI1L ' . 4. Herodicus, fecundum alios (i) perverfe Prodicus dictus , Selymbriae natus, quern praeceptorem habuisfe Hippocrates putatur (2) , ex omnium fententid (3) primus habetur Jatro-alip- ta. Anno a. J. C. 440. natus (4), brevi ante bellum Pclopormefiacum Athenis vixit (5). Ice us Tare n tin us fimul cum H e r o d i c o nomina- ri (i) PI in ins H. Nat. XXIX, 2. Cap. Hard. II. 493.) fcrip- fit: Nee fuit postea quaettus modus, quoniam Prodicus Selymbriae natus, . ^ . inftituens quam vocant Jatra- lepticen , reunctoribus quoque medicorum ac mediastinis ves- tigalinvenit". Hiric prima errorislabes ; cf. infra p.u.n. 3. (i) Harduin. in Not. et emend, ad PI. XXIX, 2. Tom. II. p 4 5l g. KurtSprengel: Verfuch einer pragmatifchen Gefchichte der Arzncyknnde , (edit, altera) I. 1800. pag. 369. monet Hippocratem, praeter patrem Heraclidem et GeorgianLeontinumacDemocritumAbderenfem, Herodicum habuisfe praeceptorem. J. F. K. Hecker, Gefchithte der Heilkunde, nach den Qucllcn bearbtitet. I. Be-ri. 1822. 8. p. 112. (3) Plin. I.e. Spreng. i. c.1.353. J.. Freind IUJI. Mcdicinae a Galen i tempore usque ad initinm faeettli XVI. Lugd. Bat. J734- 8 y . p. 39-- (4) Spreng. L 655. Hecker II. 1829. p. 375. In tertia Sprengelii edit tone I. 18-1.615. notatur a. 44.3. (5) Spreng. I. 353- Bellum Pcloponrefiacum annis a. Ch. 431-404. gestum c-st. (Hippocrates Athenis cum auii- vit. Hecker I. 112). M D I C A. if u i'olet (i); Plato (2) (420 348) fcilicct I c- c: u in ct II e r o d i c u m (fiium acqualem) Medicinae Gynmaflicae vocat inventorcs. Herodicum nio- tum corporis , imprimis ambulationes commen- dasfe notum est (3). In ipfis autem Graeco rum (1) Sprcng. J. c. C. H. fi Roy, Verhand. over tie voornaamfte Uifwer.digt genecsmiddelcn tegen imvcndige ziekttn, Amft. 1811, p. 5. Heckcr I. p. 10^. II p. 375. (2) S^preng. 1. c. I. p. 353 1 54. Cf. Plato, in Protagor. Phacdr. Ptlit. 1. III. de legit. 1. VIII. et Arise otel. Eudtm. VII. 10. (3) Ccrtc in crrore verfari videntur qui Hcrodicuni ct Prodicum unum habent eundemquc, uti Sprengcl I. 353 nee minus, qui rcctc quidem illos distingutint , hunc nutem (Ilium Aefculapii , ilium praeceptorcm Hippocratis, uerumqus vero medicinae Cymnasricae vocant inventorcm , Chrcsticn Mith. Jatroliptique ; Monfalconnd artic. Jatraleptique" in Diet. d. Scienc. tncdic. T. XXIII. p. 309. Errorum fons omni procul dubio est locus Plinii (XXIX c.a.} fupra (p. 10. not. i)allatus, nam, ubi pofuimus C 1 gi* tur : e discipulis cjus ," fcilicet Hippocraris,de quo il)i lo- ci fcrmoest. Summus Ilarduinus (in Not. ct Emend. II. 518) jam noiat Prodicum Hippocratis fuisfe discipulum, He- rodicum pracceptorem. Prodicus hicce in infula Chio vcl Leontiinatus circa annum a. Ch. 370. (Hecker. II. 33s.) idcoque mortem praeceptoris , floruit Pathologiae humoralis Tccrator, a Galeno propter argutias Dogmaticorum proprias vitupcratur, (Heckcr. I. 187.) Minus recte etinm alii (Hcc- kcr I. 109. il)6.) notant hunc pcrverfe confundi cum Hero- die i quodam aeqtiali, qualcm non exstitisfe concludo ex Har- duino ( Not. ct Emend. 1. c. ), qui monet ofnnes libros ct M. SS. liabere : Prodicus, quibus addit : Dalecampius ,, tamcn Herodic u s cmendabat , ex nescio quo PI u tare hi ,,'loco, qucm, G vidit, praeposierc haud dubie iiitcllexit." ift COMMENT A TIO rum Gymnafiis nova medendi ratio enata videtur. Gymnafio praefuit Gymnafiarcha , fub" cujus mo- deramine Xystarchus exercitia dirigebat ; tertium Gymnastae (yvpvavTXi , vyieivoi 5 eTriffrarai) occupa- bant gradum quibus mandatum erat exercitia ad cu- jusvis discipuli vires et fanitatem moderari 9 mor- bis et laefionibus mederi , unde Medicorum nomine infigniebantur (i). Unguento inter exercitia et balnea corpus illiniebant , Aliptae igitur et Jatro- .aliptae dicti ^AW/,. Ur^wWwm) ( 2 ) Haec autem ab Aegyptiis ad Graecos pervenit corporis fani cura. Pythagoras enim (a. 550. a. Ch. natus), magni Philofophi (580 490) aequalis, Aegyptiorum ufum olei ad illiniendtim corpus apud Graecos induxit , unde dici folet Pytha- goras Alipta (3). Quum vero Gymnastae om* nem muneri ftio darent operam, artisque perfec- tione auctoritatem fectarentur, plures eorum prac- tices fe finxerunt medicos ; cuique fua placent prae- cepta; Gymnastica hinc medicina , externaque in* ternos ad morbos enata est medendi ratio (4)- Nee igitur Herodicus, nee I ecus jure Gymnasticae medicinae habentur inventory , quam modo latisfime extenderunt , Aliptarum munus am- ni nomine in illud Jatro - aliptarum mutantes. Iccus (a. 470. [469?] a. Ch. natus) aetate He- (i) Hecker L 107. "Ca) Ibid I. 108. (3 Ibid. 1. 108. II. 375. (4) Ibid I. pag. 109. M E D I C A. 13 Herodico (440.) major, non ita tamcn inch- ruisfe vidctur. Diactae fummus fuit moderator. Nee post Herod ic urn alios, praeter Dioti- m u m , Gymnasticos celebres fuisfe medicos le- gitur (i); adfuisfe tamen eos patet , quum fola tcmpla non amplius adirent aegri, verum etiam Gymnafia (2). Attendamus autem hosce Jatro- aliptas non tantum balneis , oleorum unguento- runiquc frictionibus , verum valdopere quoque ex- ercitiis , ambulationibus , diaetdque moderatd fani- tad confuluisfe. Hippocrates (A. 460370) exrernil faepe me- dicatione uius est(s). Frictiones cum oleo ad him- bos (0 A. a. Ch. 320. Diotimus celcberrimus cxftitlt medi- cus gymnasticus. Hecker 1. c. II. pag. 375. (a) Ibid I. no. (3) Gilbert Rapport fur vn travail Au cit. Duval: notice fur la tnidtcine Eispno'ique des an* citns . IB Prtcit Historifue fur /' aneienmtd da fvfag* extern* d certains midicamens, pour en tbtenir let raemes ef~ fett qifen let donnant interieuretnent. CRecueil pdriodique de la focict^ tie Mddecinc de Paris, redigd par le cit. Sdil- lot jeune Tom. Vlll. fecond. femeft. de Tan VIII. p. 43* 61.) Duval egregie exempla in veierum fcriptis de medicatione ex- tern! disperfa collegit, cujus operis, focietati Medicorum Pari- Genti dicati, fumraarrura et laudes expofuit Gilbert, qui pau- ca quoque fua addidit , at , quod dolemus , nulla citavit loca fcripcorum. Monfalco n qui fcripflt ardculura: Jatralep- tique" in Diction, des Scienc. medic. T. XXIII. 1818. pag. 306336. plurima quae habet de Jatraleptice apud veteres fumiit ex Duval, uti comparand vidimus, noil vero aperte hoc prolitetur ncque ullutu fontein indicat Hippo era tern bac 14 COMMENTATIO bos et crim fieri jusfit in dolore laterum et Pleu- ritidc; calidumque inungi oleum inTetano, Vol- vulo , Typho. (i) Cardamomum jam adhibutt ad fomentationes aromaticas , et vino lacteque macera- tum abdomini inunxit Emmenagogi adinftar (2); aliam aromaticam fomentationem paravit ex Cyperi rotundi radice cum Ruta , Anifo , Foeniculo , Dauco aliis (3) ; infufum foliorum Lauri nobilis cum vino et oleo paratum in Tetano externe administravit (4) ; ung. laurinum inter Emmenagoga occurrit et balnea e decoctis baccis ad Phyfometram administrabantur. Ad Tetanum quoque et Trismum traumaticum in- unctionem laudat Artemifiae Abfinthii e cocto ejus- dem oleo (5) , femenque Hyoscyami vino et oleo in- fufum iisdem in morbis externe applicavit (6). De unguento fudorifero cogitasfe videtur (7). Pe- hac methddo ufum fuisfe abunde patet ex I. H. Dierbach, die Arzneimittel Jet Hippocrates, oder Verfuch eincr fysthematifchen Aufzahlung der in alien Hippokratifchen Schriften vorkommcnden Medikamenttn , I-Jeidelb. 1824. 8*. (0 Vide apud Dierbach 1. c. p. 78. (a) ibidem p. 157. (3). ibidem p. 160. Oleum Cyperi in morbis mulierum ex- terne adlribebat (4) ib. p. 162. (5) ib p. 181. (6) Ib. p. 234 (?) De Diaeta T. III. Cf. A. Kaau IJoer- haavc Perfpiratio dicta Hippocrati pef univerfum cr- put anwtomice illunrata. L. B. 1738. 8. p. 189. 435. Foesiiis(in raea editiotie Francf. IS9S.) Secc. IV. p. 38, ita vertit l(cuirt : ,, prodest vero fub indicationis (febris) tcmpus ,, itlnionibus fiidorem moventibus uti , cum ad ftidorem pro- voceiw." M E D I C A. is Pcdiluvium ex decocto Hellebori ad alvum purgan- dam illi in uiu t'uisfe plures tiadunt (0. Eniplas- tra non mcmorat (2). Dioclcs (350, [354?] a Ch. natus) tcmpore et fama Hippocratcm prope fectitus (3) externe ufus est Helleboro cum felie tatirino , ut vomitum cieret (4). Theophrastus (371- 290.) obfervavit frictioncs aromaticas ,inprimis in Epigastrium factas^ nictus producere odoris aromati analogi (5); hinc easdem contra morbos adhibuit (6). D i a g o r a s Opii eflicaciam interne metuens, exterae illud applicavit bonosque obfervavit efFectus (7). Opi- um cum Rofaceo oleo perfufum ad dolores capitis Oft i (0 Schdpff, innere fPirkungcn durch ausfcre drzneyen , II uf eland's Journal der fract. Heilkunde , V. 1797. St. IV. (p. 7528120 P a g- 772. et plures alii. Nos vero om- ni ftudio pcrleginms paginas ad quas in voce Helleborus vel v L- rat nun in Focfiiedit. Hippocratis, et in Cornarii edit, operuin omnium (fol. Bafil. 1549.) Galeni remittunt indices, nee invenire licuit, neque ullum inter tot vidimus auccores qui locum indicarct. Dierbach qui tanta industria Ilippocratica luftravie monumenta ne verbum de tali pediluvio monet. (a) Hecker, Gefchichtc, L p. 160. (3) Ibid, p aia. II p. 384. (4) Duval.l. c.pag. 46.61 inde Monfalcon, 1. c. p. 309. <5) Duval, 1. c. pag. 47. (6) Hec'ker, I. 265. Odorifera externe applicata per totum corpus odorem perfundunt , et medicatrice igitur vi pollent. Ungucnta odorifera capiti admota urinam odore fuo im- bunnt. (7) Duval, 1. c. p. 47 Hecker, 1. p. ioz. 16 COMMENTATIO efficax esfe jam asferuit Diosco rides (i); Succum Cyclaminis umbilico illitum drasticum obfervavit et abortivum (2). Fatendum vero veterrimos medicos , inprimis Hippocratem, parum adhibuisfe nostram methodum , nifi in morbis mulierum, ubi excitandus veniret fluxus menftrui aut loclriorum ; et univerfe, hanc medica- tionem non ufurpatam fuisfe nifi. quando necesfitas urgeret 5 propter praejudicium aegrotantium , vel averfionem a raedicamentis internis aliasve caufas ufum internum impedientes (3). . 5. Centum annis a. C. cum Asclepia- des Romam petiisfet (4), Medicinae faciem val- de mutavit , novum praxeos fystema condens; Purgantia, Emetica et omnia quae odore, fapo- re vel actione fua molesta esfent remedia impro- bans , externa medicatione , balneis , friction!- bus, atnbulatione, equitatione et Jatraleptice mor- bos curavit(s). ,,Horum" (internorum) ,,autem , , uftim ex magna parte Asclepiades non fine caufa 35 fuftulit ; et , cum omnia fere medicamenta ftoma- chum laedant, malique fucci fmt, ad ipfius vic- . tus (1) B. L. Tralles: ttfus opii faJubris et noxius in mor- lorum medelA. Vratislaviae 1757. 4. II. Sect. 4. p. 171. (2) Schopff, 1. c. p. 771. (3) DuvaK 1. c. p. 46. 50. 51. (4) Sprengel, II. p. 663. Hecker, If. 407. eum locat, 90. a. ch. (s) Duval, 1. c. p. 48 et 49- male autem hie Archigenem fimul cum Asclep, Roraam petiisfe putat. M E D I C A. , if tus rationem potius omncm curara fuam transtu- ,, lit (i)." Myracopon fuum Asclepiades, e calidisfimis aromatibus et quibusdam drasticis mclle et oleo remixtis, mirum praedicavit remedium in arthriticis afTectionibus et alvi obftr uctione (a) ; In Tetano et Volvulo balneis calidis oleorumque fric- tionibus utebatur (3). C elf urn ipfura non adeo a medicatione abhor- ruisfe extern^ patet ex allato et alio loco: fed medicamenta ftomachum fere laedunt (4)." In* eunte faeculo I. Romae florens externe faepius medebatur; imbecillos oleo ungi in fole vel ad ig- nem fuadet (5); }n Hydrope ,, etiam quotidie ter quaterve opus est uti fricatione vehe- 5, menti cum oleo et quibusdam calefacienti- bus (6)." Mox autem addit: Utiliter etiara Scilla cocta deligatur fuper cutim (7)*'; argumen* to Voigtelium recte monuisfe, Celfum pri- mum frictiones cum oleo in Hydrope confiliasfe, eidemque nos externum Scillae ufum contra hunc morbum debere (8). Are- (i) CelTus, in prr.efat. ad lib. V. (a) Duval, p. 49. (3) * Roy, pag. 36. Spren* gel, II., as. (4) Libr. II. c. 12. Taiga recte, quad alii habent verba, delevit: ideoque omhibns catharticisl Aloe miscenda est.** (5) Libr. II. c. a et 3. (6) HI. cap. ai. f i) Eodem loco, et III. 07. (8) F. G. Voigtel, Volflaniigti Systttu der drzntymittcllthre heraot- #egcbin von C. G. Kuhn. Lcipz. iJlitf. pag. 47. Duval 1 c. png. 47. putat vim Scillae rubefacientem attraheiuein et fe- B *** 18 C M M E N T A T I O A r e t a e u s frictiones cum Aloe in Epigastrium m- flituit contra afFecriones organorum digestricium(i). Philomenus, qui quoque faeculo I. vixit , Afam foetidam et frictiones cum oleo in Tetano laudat (2). Archigenes magnus ille Pneumaticus qui Tra- jani tempore Romae floruit (a. 97.) praeceptorem A ga th i n u m a delirio febrili balneo olei fanavit (3), quae balnea eoc!em tempore laudavit H e r o d ot u s quidam ejusdem Agathini discipulus (4.). G a 1 e n u s (a*. 1 3 1 200) (5) , huic methodo tan- tarn habet fidem ut fe convictum esfe profheatur : nriedicamenta ad fubtilem pulverem redacta et cuti applicata, hanc tranfire ad abditisfimas organorum internorum partes, ibique efficaciam fuam exfere- re (6). Cum Pipere plura inftituit experimema ; balnea frictionesque ei fuere ufitatisfima ; decoctum Parietariae Cantharidibus additis diuretici inftar in Hypogastrium fricavit ; eodem fcopo cataplasma Cannabis cum melle perinaeo applicavit (7). Bal- nea crenoiiem urinae incitantem ei non latuisfe, et cataplasmata ex coctis all Us ad crurum oedemata illi in ufu fnisfj; quod concederem ex C e 1 f o III. 27. quod caput omnino conferen- dum. (i) Duval, pag. 49. (a) a R o y , pag. 37- Sprengel, II., 44. (3) Sprengel, II., 108. (4) ibid II , 120. (?) ibid U., 664, Hecker, 1. c. I. 47247?. Quo tem- pore obieiit non certe conftat. Septuagefimum attigisfe putanc annum. 6) D u v a 1 , 1. c. p. 49. (7) ibid. I. c. p. 50. M E D I C A* 19 nea lactis tabidis jam fuafisfet (i). Opium ejus tempore frequentisfime externe forma Emplaftri , Unguentive administrabatur (2). Galenus propter vires facile nocentes non nifi lumma urgente neces- fitate, et quam prudentisfime interne illud porrigen- dum monet (3). Plures vestigia G al e n i perfequen- tes ad regni Romani lapfum usque fimilia commen- darunt remedia (4} , quamquam fuperftitiofe potiua quam rationali methodo incederent. Exemplo fit Quintus Serenus Samonicus pater , auc- tor carminis medici didactici, qui a*, p. Ch. 212- interfectus , extenfam illam Bibliothecam filio reliquit, quae hoc mortuo a. 237. G o r d i a n o concesfa est (5). Poeta ille vocem Abracadabra, unde- cies fcriptum , eo modo ut cum quavis fequente re- gular ultima remitteretur littera , et fola A. infimam faceret coni inverfi partem , contra febres intermit- tentes fpeciatim hemitritaeum commendavit , myftica quae formula primo jam faeculo in ufu venerat (6). Podagram balneo animali curare docuit, pulmones- que animalis recenter mactati capiti ad Phrenitidem applicare ; terram ex orbita externe contra tor- mina ventris, atque epithema ex murium fter* co- (i) Dr. C. H. T. Schreger , Balnea-Technik oiler Anlti* tung Kunstbaeder zu btreitcn und anzuwtndm ,11. Furt. 1803* cf. II. p. 129. (2) Hec ker, I. 512 iS (3) De Compof. M,dic. fee. lc. L. II. C. I. L. III. c. L (4) Duval,pag 50. ~ (5)Hccker, II. pag. a?, at, 4*3, Co) Ibid II. pag. 26. B ft flo C O M M E N T A T I O core cum aqua pluviali ad tumefactas mammas laii- dat (i). Eodem modo alii qui fequebantur futilia multa extollunt. . 6. Ipfa tandem docet Historia externam ap- plicationem veteribus fatis fuisfe notam. Veterrimos Aegyptios unguentaet emplastra con- fecisfe ex cupri et plumbi praeparatis ex Gal en o patet(a). Plinius fcripfit de crocodilo: Ca- nini ejus dentes febres ftatas arcent thure reple- ti, funt enim cavi; ita ne diebus quinque ab aegro cernatur, qui adalligaverit. Idem pollere 99 et vantre exemptos lapillos adverfus febrium 5, horrores venientes tradunt. E^dem de caufa Aegyptii perungunt et adipe aegros faos. " (3) Ad Lepram balnea e fanguine humano adhibita tradit idem : Egypti peculiare hoc malum : et M cum in reges incidisfet populis fuuebre , quippe in balineis folia temperabantur humano iangui- ne ad medicinam earn (4)." Baco fcripfit: ab antiquo reCeptum est, balneum ex fanguine () Hccker 11.24 28. (2) J. J. P e n n i n k , Specimen MecUTherap. pag. 22 in edit. Galiica, Paris 1804, p. , M E D I C A. 23 Aliptae apud Romanos erant balineorum ministri, quorum munus erat balneantes inungere , aut ftri- gili perfricare , vel athletarum membra ceromate il- linire. Hos autem aliptas five unctores luxui et formofirati inferviisfe , eonimque munus minime fuis- fe medicum , uti illud Jatro-aliptartim , qui ipfi erant medici vel medicorum ministri (i) , ex Cicero- ne (2) patet. . 8. Inter ulcimos graecos medicos celeberrimi Demetrius (1270) et Johannes O3 00 ) Cs) Purgantia inprimis remedia externum in ufum duxe- runt (4) Demetrius eTropQxMx ex Elaterio ab- do- CO Harduinus adPlinii 1. XXIX. , c. (II. p. 493) notat Jatraleptae quorum opera .VIedici in ungcndo ulebantur; flve ,, potius Medici qui reungendo vile mediastinorum obirent mu- nus.'* Celfus (I. i.) distiuguit Medicum inter et Jatro- aliptam: fanus homo qui bene valet et fuae fpontis est, nullis obligare fe legibus debet; ac ncque Medico neque Jatro - alipta egere." (a) Cicero Epifl. ad famil. I. Ep. 9. fin edit. Graevii, Amftel. 1729. p. 23). ,, Qui me homines quod falvum esfe ,, voluerunt, est mihi gratislimum; fed vellem non folum falu* tis meae quemadmodum Medici , fed , ut Aliptae , etiarn virium et coloris rationem habere voluisfem.**. - Confer fupra dicta, . 4. pag. 12. Ca) Zachariae filius , Actuarius Conftantinopoli aulae Cae- fareae, hinc vulgo occurrit fub nomine Actuarii. (4) Becker, II. s^4 337. 338. 844 Johannes In prae- fcribendis medicamentis , etiam esternis, ad diverfam ae- gri irritabilitatem attendendum monuit, a lenioribus incipiett- dum et cauusfime ad fortiora transeundum. 4 C O M M E N T A T I O domini applicavit , qualia Epomphalia drastica Jo* hannis tempore erant ufitatisfima , quorumque in genitalia actio adeo eratcognita, ut abortus ex eorum in gravidis ufu. metueretur. Unguentum ex euphorbio ad alvutn ducendam in pedum plantas Johannes unxit; ex quo eodem remedio emplas- truni admovebat, ad falutares excitandas haemorr- hagias Emefm externis excitare noverat remediis. Medicinae cultu ad Arabes translate , horum polypharmacia fimplicitatem e Therapia fugavit; ex- terna etiam multa adhibuerunt remedia. Rhazes C-H 9230 colocynthidem ita , purgantis inftar, ad- hibuit CO 5 praeparatumque cxternum e Mercu- rio cum fale culinari laudavit (2); Avicenna (978,980 ? 1036.) ad convulfiones et fpasmos , ca- lida praeter balnea, olei calidi unctiones commen- davit ; tetano aegrotantes cleo tepido imponi jus- fit Cs) Avenzoar C+i J 790 inDysphagia lactis aliorumque nutricntium praefcripfit balnea C4) . 9. Scicntiisin Europa faeculo XIII restauratis, Medicinam ilia , ab Arabibus fervatam potius quam correctam , recuperavit. Gilbert us Anglicus primus fcriptor Anglo- rum practicus, faeculo XIII. florens(5) 5 meliorem jam do- (i) Sprcngel^ II. p. 401. (a) Vo i g tel, 1. c. I. p. 50. Pennink, p. 27. (3) Schopff. I. c. p. 759. (4* V. L. Brer a Anatripfvlogiu osjta Dettrina dellt frga- g\tioni , Edit. V. Basfano. 1812. I. . a p. 3. (5) F r e i n d , Hit tor. Me 4. 1. c, p. 552. M E D I C A; 25 docuerat unguenti Mercurial is praeparationcm , cui plerumque falivam addere iblebat(i). Apud Guai- nerium qui a 1440 obiit (2), occurrunt balneo- rum artificialium vestigia (3). Ant on ins Cermifone quern anno fequente mortuum tradit Sprengel (4), de externa opii et oleoforum administratione fcripfit (5). Fatum quo Navarrae Rex Carolus malt gnus verfus finem faeculi XIV. periisfe fertur, argumento fit jam tune temporis fomentationes cum Spiritu Vini ad astheniam univerfalem in ufu fuisfe. Pa race If urn, qui annis 14931541 vixit jam balnea nutrientia ad fustinendam aegrotantium vi- tam administrasfe tradunt. Cardanus (Paviae a 1501 natus) Opisthotontim Mithridato et frictionibus cum oleo Chamomillae cu- ravit (6). J. Rueff circa annum 1554 inter alia medicamenta externa in morbis gravidarum et puer- perarum , in retentione menfium a phlegmate (uti dicit) post balneum e pluribus herbis confec- tum, unguentum laudat ex oleo Liliorum aliorum- que (i) Comptnd. McJ. 40. Venet. 1510. Voigtel I, p. 99. pennink, p. 17. (i) Sprengel, II, p. 672. in nota. (3) Ant. Gualncrius* Practica et Opera Omnia, fof. Venet. 1508. p. 139141 ; P ^4 <* e brachio et manu tico embroditione in cervice pofita fanata. (4^ I. c. II. p. 672. Vide etiam p. 621* (5) Oonjtli* Medico^ fol. Venctiis 1522, (l (7) Uti legiiur in: Recueil des pieces qui ent concourus four It prix de FAcad. Roy. dc Chirurg. II. Paris 1757. P. 7o (8) Vixit a. 15431601. (Sprang. Ill, p. 610 et 6is)^isci- pulus fuit Dureti (152786.) et JR. a mi (nat. 1515) , vir doc- tri- M E D I C A. 27 tiam ftudiorum caufa petiverat et redux primus Leidae Medicinae Profesfor fuit , loco balneorum in Italia ufitatorum laudat dccocta medicamentorura quibalneorum vires auger ent( i ). Bacon is Veru- lam ii tempore (15601626) in ufufuit fanguis te- pidus catulorum felis ad Eryfipelata et inftauran- das carnes et cutira (2). J. L. Bertald a. 1614 libruni edidit mere Jatralepticum (3) , in quo jam plurima quae interne adhiberi folebant remedia externe commmendantur , uti fuo monebimus loco. Oleum Croci fronti illi- tum fomnum ciere putat (4). . 10. Ad finem faeculi XV, [circa anmitr, 1492 (5)] novus dirusque morbus, luen piua Ve- neream , in Europa apparuit, et postea ab exercitu Gallico Neapolim obfidente late disperfus est (6). Jam trinjl et eruditione excellens, ex Italia redux inclaruic cnra 1 , licet infelici , aegrotamis comitis Noordcarmes Ultrajecti praefecti; comitum Egmond quoque fuit Archiater. Cf. Bur- m annum: Uitrajectum eruditum , p. 134 135. (i) Spreng. Ill, p a7 229. (a) Hift* Vitne et Mortis Intent. IX , $ 13* 1.. c. Vol VIII, P. 436. (3) J Ludov. Bertaldi, Externorum Medicamentoru* ttj'farattts. Taurini, 1614. 4. (4) Ibid. p. 36, (5) Freind, Hifl. Medic. 1. c. p. 396. Sprengel, C^ P- 674) notat luem menfe Junio 1493 primum in Gallic, Italia et Germanid fimul apparuisfe ; (itaque hrcvi post Columbi redi- tum ex America qui fuit die 13 Martii 1493.) <6) Freind, 1. c. (C a r o 1 n s VIII. filius L u d o v i c i JCl , t% 1495 menfe fcbruar. Neapolira oppugnavit, ^a3 COMMENTATIO Jam a 1497 Hydrargyrum externe unguenti form huic mti'rbo oppofitum fuit, fed non nifi a Chi- rurgis plebejis cum poenas luerent a Medicis de- prehenfi (i). Legimus quidem externe etiam bal- nea ex fanguine boum aut vervecum calente com* mendata (2) , fed unguenta Mercurialia inde ab ini- tio, (licet incerta fortuna"), ufitata obfervantur, adeo ut heroicum Jatro-aliptarum dici mereatur re- medium. Mercurialia haec unguenta ab Arabibus ,,fuisfe fumta, evidenter conftat" Freindio (3). Black (4) primam frictionum Mercurialium origi- nem repetit ab a. 1497 vel 1498. Frictionum famae non par urn detraxerunt Fernelius et Fallopi- us, quorum ille (5) monet: vile hoc remedium ab honestis Medicis non ufurpandum esfe quum malum modo larvet non eruat. Fallopius (6) licet con- (O S p r e n g e 1 , 1. c. Ill , p. 88. et 89. (2) A. T. Petronius, de morbo Gallico VI, c. 28: de f , balineis ex brutorum fanguine adverfus Gallicum raorbum caet." Cf. dphrodifiacus Jtvt de lue Venerea vel morbo Gal- lico Opus ab Al. Luifino confectum, Lugd. Bat. 1728. fol. p. 1310. Putavit Petronius: fanguinem animalium (hominis, licet efficaciorem, ob impietatera non laudat,) virus ulcerum haurire, trahere, abfumere (s) Fre ind, 1. c. p 112 Cf. pag. 2O. not. 4. - C4) Ex%uife d'une histot're de la Mtdicinc et d la ehirurgie de Mr. W. Black, de 1* An- glais par Cor ay, Paris 1798. p. u 5- (5} JDe luit Voncrcae curatione cap. 15. in Luifini Aphro- dijlacot 1. c. p. 545 ibidem, pag. 6-1 dicit: Hydrargyrus radicena non evellit." CO -^' morbo Gullico tractatus ip. 76- In tiuifini Jphrodijiaio t p. tfop. M E n I C A. 49 conftet, cum frictiones adhibuisfe, fcripfit; w finofl fanantur valentior fit lues; multi Marasmo corn* piuntur oh inunctionem; raultis fuccedit dentium w cafus , palati corruptio , his osfa capitis exefa mancnt, illis os et facies intorta Hac ratione ego non probo Medicamentura ; utor , v aliquando quando non potui via regia asfequi intemum." Alii vero aequius de intmctione cogitarunt. In eunte faeculo XVI. de Vigo Ceratum Hydrargyri commcndavit, quod diu famara retinuit (i), J. Berengarius Carpenfis (2) vulgo inunc- tionum Hydrargyri dicitur auctor (3); licet hoc docuerit Fallopius (4)tamen Sprengelio (5)et Burferio (6) asfentiendum videtur, eum princi- pem- 0) Floruit circa annum 1513* Chirurgus fuit Papae Julii II. cf. Sprengel, 1. c. III. p. 90. () Bononiae Profesfor a 1502 1527. (Spreng. m p. 08). (3) Schwediaufir, (Ilufeland's Biblioth. dtr pract. JItilk. IV, i. 1801. pag. 181. addit Schwed. eum remedium fUura arcani inftar fervasfc.) A s f a 1 i n i (avserl. Abhandl. XV , 1792, p. 197.) Ramazzini, opera omniaMcdica et Phyfiol. Lend. 1739. 4. Tom. II. c. III. p. 13. (4) Apud L u i f i n u m , 1. c. p. 809. (s) I. c. III. p. 90. (6) J. B. IJurferii de Kanilfeld Optra postkuma; col- legit J. B. Berta, Tom II, Veronae 1822. Pars II. cap. VI. (Hufel. JSibl. dtr Pract. IJcilk. Tom. XLIX, 1823, p. 356; fecundum hunc auctorem J. Weidmann (W i d e m a n ?) C a s- parTorella,Wendelin Hock faeculo XV. jam unguentis Hydrargyri, quisque fuo modo ufi fuisfent; quae in latiorem u fum traxic Berengarius verfus annum j 520. $o COMMENTATIO pern foisfe inunctionum fautorem non auctorem ; quae unctiones , cum magni illas duceret , famam illi et divitias attulerunt (i); wide, uti iblet, mul- tos numerabat qui vestigia fequerentur; hinc vul- gare evafit morbi Gallici remedium Immo" F r e i n- dium ,,experientiadocuit: falivationem earn, quae per unguenta excitatur , in atrocisfimis illis cafibus certius refpondere folitum altera 4 , quae per inter- 9, na fit remedia." (a). J. n. Cum itaque ab externa medicatione boni obfervarentur efFectus , et ipfa esfet commoda ? non potuit quin plebeji et impostores futilia multa prae- dicarent efficacisfima ; de Arnuletis loquor et facris illis Hierophantum annulis, aliisque fimilibus , a quibus interdum boni traduntur eventus, ob fu- perftitiofam hominum credulitatem. Et utinam hie conftitisfent ! Majori autem vulgi damno Pana- cea venditarunt remedia, quae univerfalia et fallere nescia externe adhibenda arcana tristisfimos induxe- runt efFectus. Amuleta celebrantur permulta ^3); ad febrem, apo- (1) Fallopius, 1. c. p. 809. fcripfit : J a c o b u m Carpen- f e m pecuniam nunerataoi 40000 fcutatorutn aureorum, praeter alias divitias reliquisfe. - S a v ar y , (in Journal de Med. Chirttrg* et Pkarm. per C or v if art etc. Tom. XXI, Mars 1811. p. 206) indicat Berengarium de inunctionibus fcripfisfe int Com* mentataria fuper Anatomiam Mundini, Bononiae, 1521. 4* unde patet primum non fuisfe inunctorem. (2) F r e i n d. 1. c. p. 415. C3) J C Vulpius,^ tmuJetis 1688. J. Wolff , fcrittl- M E D I C A. 31 apoplexiam , vcnena , abortura aliaque dat%. B a r t h o linus contra pestem laudavit Arfenicum in regione cordis vel axillA finistrft gcstum(O. Ettmulleret van Helmont ficcatum Bufonem contra pestem et febrem laudant (2); quod idem praeparatuni manu detentum haemorrhagiam narium fifteret (3). Apud C o t u n n i u m legimus aegrotantem febre in- termittente laborantem radice Plantaginis majoris nudo pectori appofita fanatum. Alii laudarunt Pae- oniae radicem contra Epilepfiam gestam ; Casta- nea Indica affectiones haemorrhoidales praeveniret , fifteret, fanaret; fuber ad collum materiem lac- team eliceret; quae, ut omnia hujus generis fig- menta, refutavit Duval (4). Cogites de catenu* lis infantum collis circumjectis, de Sereni Abra- cadabra! ..... . 12. Ex omnibus jam allatis patet nullo aevo externam medicationem non fuisfe cultam. Saecu- 10 vero XVIII. folidior doctrina Medicinae novum tribuit adfpectum. Jatraleptice fuos habuit cultores et nium amuletorum^ Jenae 1690. J. Wolff, curiofus 0mtilet0- rum fcrutator, cui acccsfit, Julii Reicheltii, txordium de amuletis t cum figuris, Francof. et Lipf. 1692, A. N. H u fa- 11 er, amuletorum historia et cenfura, Hallae 1710. J. F. D e- ufuetabufu amuletorum , 17*0 J. C. Kraufe ,) J oh Cottfr. Morgenbesfer't Anhitnng zur KenntnhfJtr frirkunf/m au.'fcrlicher Arznfjtm ,- Bresl. 1771. 8 pag. 96. c 34 C O M M E N T A T I O tur (i) nostrum quoad fcopum nullius est pretii, Mti facile infpicienti parebit. Idem valet de Meur- f i i opera (2). Kennedy Corticcm Peruvianum externe adhibi- twn febrifugum jam novit (3). Medici ItaliElec- tricitatis ope medicamenta., verfus hujus faeculi me- diim par tern 5 corpori inducenda putabant; P r i vat i Fetietiit , V e r r a 1 1 i Bononiae , B i a n c h i Taurini , J> r i g o 1 i Veronae , P a 1 m a in Sicilia , aegrotan- tes , tubos vitreos remediis purgantibus repletos in manu tenentes , tabulft omnem contactum ar- centi infulatos pofuerunt, et jam Electricitate re- mediorum in corpus tranfitum evacuationesque alvinas producere voluerunt (4). N o 1 1 e t , W a t- fon Canto n aliique nullum hujus meihodi ob- fervarunt efFectum (5). Ha Her priprum expert menta fufpecta vocat (6). Circa annum 1757 Soroterde in Purgantium externe applicatorum agendi modum iriquifivisfe yidetur (7). Pechlino autem jam innotuit Pur- gan- (?) Ersch, I. c. no 1850. Est opuvculum mere chirurgis ^lestinatum. (2) R. Meurs, Disfert. remediorum quo- Tiimdam extemum apparfttum exhibens fdectiorem L, B. 1793.4, (f,) Lsfay on external rtmedies. Lond. 1715. 8 G . (a) Gil- fc e r t , in relatione operis D u v a 1 1. c p. 54. M o ri f a 1 c o n , jp. 3,0. CD) Gilbert, I. c.pag. 54. (6) Eh-m. Phy- ol. V. 87. ' - (?) S. G. Soroterde, de furgantium praefcrtim Cati applicatorum agcndi modo. H4lae .'757. Jibrum hunc nusquam invenire potui. M E D 1 C A. Jjf gantia cordi fi admovcas alvum ducere(i). An- glicus quidam chirurgus a<>. 1768 Nitruai extrinfecus in organa Uropoietica agere vidit, Corticemque ita antifepticum et febrifugum novit (2)* Cel. Bauin 5 (1728 1804) Venereos externe balneis cum fo lutione Merc. Subl. Corrof. curare docuit (3). S. Pye (4) infantes a febre intermittente, tusfi- bus et fpasmodicis morbis Corticis Peruvian! ex terno ufu liberavit. Rofen a Rofenfteiri (1701 1773) femet ipfum a femitertiana fanavit cataplasmate ex decocto pulvere chinae in regione ventriculi pofito (5). Alexander (6) pedi- luvia ex decocto Corticis adverfus febrem valde Jaudat, et urinae antifepticam inde tribui faculta- tern obfervavit. Barihez a*. 1775 infantem rhachiticum despe- ra- (1) J fl. Pechlin, At pnrgantitim mcdicamtntorum fa- iuJltatilms, Lugd. Hat 1672. 8**. (2) Monfalc. 1. c. p. 311. Forfan Alexander, de quo* Brera p. 3. Si leggono nelle opcre di Alexander i forprendenti effetti dei bagni farti col decotro di China -china e colla foluzione di nitro." (3) IJ a urn 6 Chymie Expcrim. ct Raifonn. Par. 1773. II, p. 418. (4) Spreng. Gcfchichte V. p. 321. notat: Medieul Obftrv. and Inqut'r. Vol.- II, ^45 et dicit eum cocium Corticem cataplasmatis inftar ap- pofuisfe. Romer vero (1. ciiando p. 22.) vestes fine manicis irt quarum Uuplicaturis 26 uncias corticis misfae erant ei in nfu fuisfe. (5) Spreng. i. c. V. 321. (6.) Medic, ferfuthe und Erfahr. Leipz. 1773. p. 30. Mur- ray Jpparatut Mtditaminum I, 577. indieit : Iffuyt p. 38. C a $6 COMMENTATIO ratunr fanavit diut urna gestione vestis cum pulvere Chinae(i). Tandem R.6mer (2) a. 1792 haec de ufu Corticis externo exempla collegit , et ex pro- pria experientia auxit. Hufeland eodem anno externam medicationem in praxi infantura fummi esfe moment! docuit (3) eamque Medicis fummo- pere commendavit ; praeftantisfimos narrat effectus de ufu externo Opii, Anthelminticorum , Chinae aliorumque in infantibus (4). Circa annum 1780 Clare (5) novam docuit morbi Gallici curandi methodum qua Merc. Dulc. gingivis inungeretur. CirilloMerc. Subl. Corros. axungia porcina fub- actum plantae pedis primus inunxit (6). Cl. P. Nahuis Chemiae in Acad. Traject, Profesfor fe- bres intermittentes ad omnia remedia pertinaces fa- na- (l) Brera I, 3. (a) Abhandl. uber die Peruvianifchc Hindi befonders dsren Anwtndun? als ausferlichet Heilmif- tc I , und einige in der Art g letch wirkfam gefundcne , und in der Wirkfamlteit dieje Rinde noch ubertreffende Mitt el von C. L. Romcr. Altenb. 1792. 8 g . (3) Bemerkungen uber die Naturlichen und Kunstlichen Poltken ttnd verfchiedene Kin~ der'Krankheiten. BerJ. 1/92. uit hct Hoogd. door J. A. Saxe Utr. 180-2. Derde Afd. I. Hoofdft. VI, p. 329. Uitw. middelen, en het uitvvendig gebruik van invvendige gencesmiddelen." (4) Ibidem. (5) Von einer ncuen Methods das Qticck- JtJber zttr Hellung der fenerifchen Kraakheit in die Mafse der Safte zu bringen. (Samm. atiferl. Abhandl. zum gebrauche Pract. Arzte T. VI , 1780. p. no lift. Multura de ea methodo disputatum, vide infra. (6> Osftrvazioni pratiche intornf allalue viuerta del dettore Dominiet Cirillo. Nafoli 1783, 8. M E D I C A. 37 navit limmento ex oleis Aromaticis et Baliamo Peruviano confecto , fpinae dorfi illiniendo (i). A. 1799 Ward (2) obfervationes dedit qtias ipfe et Percival de Opii ufu externo variis in morbis egregias collegeranr. L e n t i n (3) volati- libus reraediis aegros inungere, dein eosdem in- fulatos Electricitati exponere propoluit , cum ob- fervasfet duas Spir. Terebinth, guttulas mantis palmae ipiius infulati injectas , uno nondum praelapfo minuto jam in ore fapi et in urina odore prodi. II. HISTORIA METHODI JATRALEPTICAE INDE A SUMMO SAECULO XVIII. $. 13. Cum Asfalini a. 1787 (4) opusculum de vafis lympbaticis ederet, fimul plurima collegit quae vel transitum Medicamentorum externorum in ip- CO Laur. Kuyper j r . de frictiont fpinae dorjl ut exportif fimo remedio in febribns intermittentibus. 4*. Traj ad Rhen. 1784. Tria enarrat excmpla p. 34 38 . (2) Samml. auferl Abhandl. XIX. i8oO. p. a/s.Ward uber don ausftrlichtn Ge- brauch dcs Mohnfaftes, {Med. and Phyf. journ. 1799. 1, 441.) Eben demfelbem p. 293 : Neuere Bcmerkungen uber den &us- ferl. Cebrauch det Mohnfaftes (breviter in Medicin. Chirurg. Zeitung 1803. IV, 341.) (3) Hufeland's, Journ. der Pract. Heilk. XVII, 1803. ft. 4 p, 196. Vorfchlag die Eltc- tricilut Ztir Anv/tndung fliichtiger Arzutimitttl bey Krankhti ten zu lentitzen. (4) A s fall n i j r . Esfay Medical fur its Vaisfeaux Lymphatiques > caet. Turin 1787. ia p . Sammt. *vferl. Ahhand. XV, 1792. ubtr die Lymphatifche Gefasft und det en Krankheiten, p. 93. von der Einfaugnng der an die t>ierfliish des Kiirpers gebrachtt Subflanztn , p. 197125. 3.8 COMMENTATIO ipfam hiitnorum masfam , vel horum efficaciam in curandis morbis probarent. Conftabat itaque inter Medicos de militate medicationis externae. Medicus vero C h ia r e n t i prima pofuit vestigia, ut promp- tiorfieret haec methodus, etapluribus indagaretur. Scilicet Medicamenta externa , et imprimis Opium , conjungendo cum fucco gastrico , aptiora abforptioni , et hinc efficaciora reddere iludnit (i), ea ductus opinione quod fuccus ille medicamenta et alimenta in ventriculo iblvere deberet 42). Primum fecisfe methodi periculum (3) dicitur in mifera quadam crudeli dolore excruciata, cui Opii internum ufum neganti , pomatum in dorfo pedis applicavit ex Opii granis iij , in fucci gastrici cornicis fcrup. ij , folutis , pomatoque commimi junctis , eo eftectu Ut post dimidiam horam dolor disparuerit (4). Hanc (1) Ragfenamento fulla digestions eon aJcunit osfervazioni fuir ujo yantaggtofo del fago gastrico nellc malattie deJIo fto-* tnaco del Dott. Franc. C h i a r e n t i. ediz. a a . Firenze 1796. 8 9 . Osfervazioni , ed espericnzc ful fugo gastrica riguarilato come H mezzo destinato dalla natura , per rendere fuscettibili una gran parte delle foftanze ad esfere asforbits d$i diverfi vujt (tsforbtnti delln macchina animc*le* Firenze 1797. 8. (2) Brera, edit V. : Basfano 1812. I, .4. p. 7. fq. (3) Brer a, I. . 4. p. 8. (4) Brera I. c. I. . 4. p. 8 fq. Chiarenti opuscula frustra quaefivimusj piurima tamen ejus experimenta narrare posfurous ex opere Brera e, et ex Gi u Ho er Ros fi, quorum Discours invenimus in Journ, (le Phyfique par R o zi e r a 1 . 1798. parte 2. T. XLVII (par D e- Iarae"terie torn. IV.) p. 106. qijod proflat in bihliothec^ Tty Harleml. M E D I C A. 39 Hanc fucci gastric! ut probaret facultatem egregia inflituit experimenta; canes inunxit pomato ex Opii granis vulgo 6. fucco gastrico folutis et dein axun- giae junctis, unde narcoticum ibmniferumque ob- fervasfe testatur cfFectum (i). Loco fucci gastr. Spiritu vini fubftituto , hilares et vivaces manfe- runt canes licet xx adhibitis Opii granis (2). Ad tusfim e catarrho pectoris emendandam , ne vigi- lando noctem tereret, felicisfimo fuccesfu folutio- nem 6 gr. Opii in fucci gastr. Unc. j. fine addita axungia in axillam unxerat ; cum vero f equenti vespe- re candem Opii doiiri fpirituvini folutam adhibuisfet, nullum inde petivit molestiae levamen, quod ter- tia vespere prior mixtura iterum probe attulit (3}. Pomati Scillitici etfectum diureticum (4) in ca nibus experiments monftrabat. Rheum quoque in tali pomato canibus affrictum potenter in al vum folvendam agere vidit (5). . 14. Nee defunt qui eum ipfius vestigiis fe- querentur , inter quos nominasfe fufficiat B r e r a , Giulio et Rosfi, Tourdes, Riboni, aliosque inter Italos praeftantes viros (6) , licet Ros- (1) Ragion.iwento fulla digestivnt caet. p. 170. Brera, . 148. I. p. ais 220. Osferyaz, Eip. II, HI, IV ec V. (2) Osferyaz. pag. 20. Etp. X, XI etXII. Brera . 16.1,34. (3) 21. Esp. XIII, XIV et XV. Brera $. 16. I, 3 et postea Chiarenti (2) novam de fendendam putarent methodum contra objectio* nes cl. C h i a r u g i 9 qui eandem ob minus evi^ dentes efFectus , improbaverat (3). V. L. B rera, Paviae Medicinae Profesfor, qiri et aliis (4) fcriptis optime de Medicina meruk , a. 1797 Programma (5) de nova hac methodo de- dit, in quo (6) Chiarenti experimenta narrat et repetita probat , atque de Opii (7) et Scillae(S), aliorumque diureticorum 9 inter quae Digitalis Epi- glottis 9 externo ufu praeftantes narrat efifectus. Sa- U- Anfelmi, Manna, Garneri, Betroni, B artfariotti, Benvenuti, Vacca, Berlinghieri, Sichi, qui cum eo obfervationes commuuicarunt. Mo n falcon, 1. c. p. 311 adhuc nominal Ballerini, Salmon ft Botta. (i) Riflesfioni del Sig. F. Rosfi fopra la lettera, nella. qualt il dott Vinf.enzo Chiarugi mette in eampo aJcune efperienze , e ragionamenti contro f ufo esterno tleJT Oppio gontro il dott. Chiarenti. (a; Letter* del /. Fr, Chiarenti in risposta alle obbiezioni fottc dal fig. Chiaru- gi /*/ nuovo metoth di fomministrarc /' Opj,io esternamentt, j>er fregagitwti caet. 1798. 8 tt . (3) Brer a . 13. 1, p. 23. (4) Ersch n. 2797, 392, 3900 et 4272, Cs) Programme del modo d' agire ful corpo umano per mezzo Ji frizioni fattt con faliva td altri utaori animalizzati , c colle varie fostanze, chc alT ordinario Ji foministrano intcrnamen- te* reeltato dal V. L. Brera M. D. caec. 3. ediz. accreseiuta. 3797, 8 *!- (6) Uti patec ex hujus opusculi lata expofitio- I1C ill Sattimlung auferl. Abhandl. T. XVII. ^796 p. 453 470. Satis brevis relatio invenitur in Med. Chirurg. Zeit. 1797. IV, ?I4 216. (7, Samml. auferl '. Abh. XVII, p. 457, 46* cc 4^3. (8) Ibidem p. 45.-, ft-q. 460 feq. et 463. M E D I C A. 41 livara autem optime fucco gastrico fubrtiuii expe- nentia illi his in experimentis probavit. Hoc 13 r e- rac opus adeo grate fait acceptum, ut auctor tres intra menfes totidera editiones curare debucrit; quod fi autem attente perlegas , Anatripfologiam mino- rem in formam redactam legere crederes (i). Ne- que injuria! frustra enim tres priores Anatripfo- fologiae editiones quaereres (a)j quartam Pro- gram matis editionem edidit Tub titulo Anatripfolo- giae (3); et cum obfervationes de hac methodo adeo increvcrant , ut uno non amplius complecterentur volumine, quintain nuperius dedit editionem adhuc nia- O) Sic (1. c. p. 464.) jam narrantur experimenta ilia de vo- rnitu et aucta aivi politione ac fudore post externum Tare. Eraer. ufum, qur.e in Anairipfologia I, . 169. p. 245. II, . 248 p. 63. fcqq. (2) In tali taediofa pcrfcrutadone olci et operas uiulcum cum perdidisfem > tandem meum errorem vidi, et quidem ex verbis auctoris postquam de programmate egerit: Scorfi esfendo due anni dopo la tcrfa edizione del mio lavoro Caet. caet. (praef. p. 7.) (3) Anatripfologia , osfia Dt>t. trina delle frizivni ediz. 4. 1799. et ilJco, Brevisiimam hujus operis recenfionem habemus in Huf eland's il>/iath. der Pract. Hcilk. IV, 1801 , p. 7333, 303314- a levitate non excufandam. Jofcph Eyerel Gcrmanicam hujus editionis dedit verfionem Anatripfrlcgit oder die chre von der Ein>ei- tfttngeu die eioe neue Methode en thai t, durch El nreibnnr.cn Vtit thitrifchc Stiffen und yerfchitdenen andern Subftanzen % jie man innerlich zugeben pfl^gt , atif den menschlichen Korper %u wirken. Wicn. 1800 Kyerel (in Praef. ad Tom. II.) ex fuis et amicnruin obCcrvationibui ccriium prQiniiic tomuoi . pumquara dcdit. 42 COMMENTATIO magis auctam (i), Ne autem credas Brer am modo obfervationes practicas dedisfe ; minime fie ! Methodicum et rationale fcripfit Jatraleptices fy- flema , illam fecutus, defcribens, atqne commen- dans methodum , qua Medicamenta humonbus ani- malibus foluta et digesta , cum axungia infpisfa- ta , frictione corporis integumentis infinuantur , quam vocavit Anatripfologiani (2). Male vulgo auctores (3) Brerae tribuunt omnes obfervatio- nes in ejus opere conteiltas ; etenim inter fere fep- tuaginta quatuordecim modo funt ipfius auctoris obfervationes (4). Et vel fie tarn en Anatripfologiae auctoris famae et Jatraleptices progresfibus minim favit opus ; diferte tradit no vain lecundum methodum regulas parandi et administrandi medicamenta (5) , horumque historiam, actionem therapeuticam inter- ne (l) driatripfologl'i osjta dottrina delle. fregagloni , che com- prcnde if nnovo metoclo tragiri ful corpo umano per mezzo di fregagloni fatte cogll fimori animali e colle varie foflanze , che air ' ordinario fi fommintstrano intsrnamente. V a . cdiz. Basfano iSia. II. 8. valde auctam esfe hanc editionem com- paratio nos docuit. Italic^ editione ufi fumus cum Germanicauj quartae editlonis verfionem fersus acceperim. Ulterior compara- tio quiutam edicionem ricorretta e notabiln*ente a-ccresciuta monftrabat. (2) Brera I, . n. p. 19- f eq. (3) Uti auctor recenfionis in Hufe landi Journal quoad . co6. obf. /. . CD?, . 208, . 212. obf. i en 2, . 015, aas- obf. 4, . 238. obf. i. (4) 1. 205, . 210, . 216,^1, a, 4- 123 , i , a. . 225 , 3- 228 , aso , 4. *32 , 3- . 237, 2.5.244. Itaque quatuordecim obfervationes. (5) Artictlt IV, (II, 5-i3.) VIl,Ci54^^6.; M E D I C A. 43 lie et externe applicatorum comparans (i). DC animalibus humoribus optime meritus est, quorum Chemicam indolem ufumque phyfiologicum pnlchrc expofuit (2). Indicationes et contraindicationes novae methodi indicat; (3) cujus praeftantiam ob- fervationibus fere LXX probat (4). Agendi ratio- nem medicamentonim externe applicatorum ftatuit mechanicam et Phyflco - Chemicam (5) ; prolixitas ei imputatur (6), non fine veritatis fpecic; cui ac- cedit, piurimas quas collegit obfervationes tantum ipectare ufum Opii. Cum itaque Brera fummas in Jatraleptice perfi- cienda et promovenda meruisfet laudes , non mirum videbitur, cclcbres Taurini Profesfores Giulio et Rosfi opus- (7) fuum illi dedicasfe; expcri- incnta Chiarenti (8) et qnaedam Brerae (9) tra- (l) Articolo III. (I, 140267) "^ CO Articolo II. (1 P 33~i4O.) jure haec pars optima operis Brerae putatur. (3) Articolo VIII. (II, 165 179.) (4) Articolo V. (II, 18 I3c.) (5) Articolo VI. (13015.;.) (6) Kid. Chirurg. Zeit. 1801. IV. p. 86. Ubi recenfio operis legitur. (7) Discotfrs lu d r Academic Royale Jes Sciences dt Turin; ou Extrait des Experiences fur les cffet* de qitelques remSdes disfous par la falive , ou le fuc gastrique 9 edminhtres exttricurcment. Tur. 1798. 8 Invenimus rero hujus operis fatis amplura epitome in Journal de Phyfave par Rozicr.a . 1798. Partell. T. XLVII. (far D e la m e" t eri?IV.) Extrait dc; Experiences fur tes effects etc. par G u i ! i o et R o s f i p. 206 215. (proftat illud Jcurnal in nitidisCma Bibliotheca Teyleriana Harlemi. > (8) Joitrn. di phyfiqut ]. c . 7 9. p. aoS. fqq. (9) Ibidem $ 10 K. (p. ais. fq.) 44 COMMENTATIO trad tint, ipfique cum Scilla, Opio, Digital! purpurea , aliisque inftituerunt pericula. In femina ? hydro- pe pectoris laborante, pomato Scillitico brachiis illito ? urinae copiam valde auctam obfervarunt , idemque in alia ascitica Ci) ; memorabilem narrant cafum matronae , a fpasmo , irritabilia valde deglu- titionis organa Oefophagum et ventriculum afficien- te, externo Opii ufu fanatae (2). His proximo acceclit Tourdes (3), quern fae- pius citat Brer a (4); febrem intermittentem om- ni medelae pertinacem Cortice pomati forma exhi- bito fugavit (5). Vehicula animalia minoris dux- it (6). Agmen clauclit R i b o n i (7) qui po- mati Scillitici eflectus diureticos experimentis pro- bavit (8). Apud Italos tantus fuisfe videtur hujus methodi ufus, ut Brer a juniores Medicos ne in omni morbo , fricando , methodo abuterentur , re- fraenandos putaverit (9). . 15. Magnos itaque inter Italos Jatraleptice fecit pre- (t)yoarw. dcPhyJtq. . 13. CaiS 2 J 40 C 2 ) il} J 4- vP 2I 4-) (3) Lettre fur les Medicaments administrds a /' exterieur de la feau dans les maladies internts i Paviae 1798. 8 V . (4) I. . 42. p. 85. . 73. p. 122. Ubi elicit eum obfervasfe , bilem effectus dedisfe fuperiores illis fucci gastr. et falivae. II, . 227. p. 73. aa9 P- 77' 230. caet. caet. (5)Brera I, $. 129. P. 190, (6) Lettre p, 29. Brer a I, . 167. p. 242. (?) Lettera full* vfo del ri- wedj fciolti nella faliya , ed, esternamenie applicati fer Fre- gagione. Brera I, p. as6. (8) Br era I, . 163. P. 236* (9) Brera . 271. II, p. 169. M E D I C A. 45 progresfus , licet ab aliis in co hi discederent , quod humoribus animalibus ialivft inprimis et fucco gas- trico medicamenta folvercnt, ct inde promptum illo- rum in humorum masfam transitum, vim et efiica- ciam repeterent. Inventionis autem laus illis ne- ganda videtur, cum legamus , Gilberti Anglici (1210??) tcnipore (i) falivam ungucntis Mercu- rialibus addcre folitum fuisfe (2). Non vero potuit quin Germani et Franco -Galli externae ap- plicationis utilitatem commendatam cum viderent , rnulta de ea inilituerent pericula. Aemula Medicorum Societas Parifienfis Cl. A li- ber t et Dumeril ut opus Chiarenti inda- garent mandavit , qui , uti fpeciofo tractatu expofuit Alibert (3), purgantibus , diureticis atque febri- fugis remediis externe applicatis , efFectus obferva- rent illis Chiarenti fimillimos. Notarunt vero, Scillam in ascitide (4) , Corticem in febre quotidia- na CO Vide 5.9. Gilhertus Anglicus docuic raeliorera Ung. mercurialis praeparationera cui plerumque Salivam addere. folebat. Vide ejus Compend. medicin. Venct 1510. Voig tel. 1. c. 1, pag. 99. Pen ni uk 1. c. p. 27. (2) Sprengel, Merc, vivum cum faliva infricasfe notac. (3) O/rferyations et Experiences fur quelquts Medicament Purgatifs , diurttiques et febrifuget , appliques a /* exterieur (Mdraoires de la Soci^te" M^dicale d' Emulation , fdante a 1'e- cole de Mcdecine a Paris, pour 1797. Paris 1798. p. 180190. idem /n Samml. atiferl. Abh. XVII. Leipz. 1798. p. 439 452. A 1 i b c r t jam ante illud mandatum Purgantia ezploraverat. (4) Meotire$ p. 185. Samml. 447. * 46 C Q M M E N T A T I O ha (i) et quartana (2) fine additis animalium hit* morilnis efficaces fuisfe; Scilla in ipfo oleo Amyg- dalarum et fpir. vini bene ageret (3). Unde liquo* res animales mitti posfe concluderunt (4). Celeber A. J. Chrestien a. 1801 opnscu* Him (5) edidit de variolis inoculandis, in quo appen* dicis inltar quaedam de Jatraleptice communicavit et breviter obfcrvationes de ufu linimenti fpirituoli, camphorae, aliorumque expofuit; camphora fali- va* digesta in Arthritide pertinaci multum levamiriis attulit; non ita aethere folma (6). Post tres au- tern annos , praeclarum illucl edidit obfervationum praclicorum fummarium (7) , quo Jatraleptices uti- litas facunde vindicaretur, ejusque ufus per omnes practicos fieret communis. Obfervationes, plurimas ipfe quas fecerat , collegit de ufu camphorae (8) 9 li- (i) Mtmoires p. 188. Satnml. 449. ft}. (-) p. 188. Samml. 450. (3) Memoiret p. 187. SammJ. 447. (4) ibidem. (5) A. I. Chrestien, Opuscule fur ? innoculation de Ja petite verole , avec qitdques reflexions fur ccJhf cle la vaccine , fnivic tfolfervations pratiques fur la m e* thode par abforption. Montp. et Paris an. IX. (240 p* 8 ) II u f e land's Biblioth. asr Pract. Heilk. V, 1801. p. I 18. '(6) H ufe land's Biblitthi T. V. p 17. (7) De la Mehcde Jatroliptice on obfervations Pratiques fur /' adminis* tratinn des remgdes a /' exterieur dans le traitcment ties ma- ladies internes par A. I. Chrestien, Montp. an XIf (^.04.) 8 y . (pag. 358.) CO ibid_-m 1804. p. 2248. In cditionis 2 ac verfione Germanica , (qua ampliore no; ufi fumus) Gott. 1813. p. 39 66. Ubi indicamu*: Chrestien 1804. erit M E D I C A. 47 linimenti fpirituofi (e Spir. Juniperi, oleo caryo- phyllorum et balfamo nucis Moschatae) fi), Opii et fingularis tincturae opiatae [quam dicit tincturam antispasmodicam et paravit ex Opio crudo Spir. fru- menti (eau de vie) ita foluto, ut unc. j. vehiculi gr. xij Opii contineret] ; de ufu mixturae Opii cum camphor A (2); de Digital! purpurca (3) de china ej usque tinctura (4) ; ipfamque colocynthidem ex- terne unguenti forma applicatam maniam fanasfe tra. dit (5). Altera exftat operis editio (6) valde- quam aucta ; utraque Germanica vesta induta est (7) et erit prima editio Gallica. Chrestien 1813: est edidonis al- terae verfio germanica Gotiingac edita. (i) 1804 p 4854. 1813 P- 6678. CO 1804 p. 66 179- 1813 p. 88195. Cs) 1804 p. 209228. 1813 p. 229 252. (4^ 1804 p. 228 272. 1813 p. 052 287. fs) 1804 p. 179 -:o9. 1813 p. 195 227. Quaedam (1804 p 201343. 1813 p. c87 -345.) de ufu interno- refinae et extract! reGnoJl Chinac, de vi antemetica radicis Columbo etc. etc. addit. (6) Paris I8ii.8 9 . (500 pag.) Titulus idem, verbum Jatro- liftfce mutavit in Jatralcptique. A. C. Savary brerem hu- jus confpectum dcdit in Journ. de Med. Chirurg. et Pharm. far Corvifart T XXI. Mars i3n p. 204. (7) primam editionem vertit H. Bifchoff Berl. 1805.' 8. altera dicirur, Vtber die Jatraleptifche Methodt oder Practifche Beobach- ttingen , vber die Jfirkfamkeit det Heilmittel bey dsren An- wendurg aitf dem J1 r ege der Hautabforption in der Bthandlung ttehrertr Krankheiten det ausfern vnd innern Organismus ; und eobachtungen ucber ein never Heilmittel in der Behand- tung der Venerifchen und Lymphatifchen Krankheiten von J. .*. Chrostien" (A. J.) Gocting 1813. Hanc edit, praeter Gallicam ;anni 1204.) adhibuimus. 4* C O M M E N T A T J et Itala (l) -~ Einpiricus licet nominetur (2) ta* men eximiis dignus cenfetur laudibus. Cum igitur applicatio externa in dies ufitatioF fieret et utilior , doctisfimus D u v a 1 , invitante Aca- demia , hujus medicationis vestigia in veterum monumentis perfcrutatus est , quibus G i Ib e r t * qui D u va 1 1 i i industriam recenfuit 9 fua addi- dit (3). . 16. Inter Germanos Schopff (4) a. 1797 rem tractavit ; qui postquain ferie obfervationum (5) collectd , externe applicata agere probasfet ac interne fumta, demonftrare conatur, medicamenta externa pa- rum abfoiptione fed actione fua in cutim agere (6) ; Ventriculum longe aptius atrium recipiendis reme* diis putat (7). Doct. vero K neb el 8) Jatralepti- ces iterum multiplicavit laudes ; prius fecutus est methodum Chiarenti, dein Medicamenta cum axungia porcina mixta ab aegris fibi ipfis infricari ^ jus- 0) Chrestien 1813 p. u. * O) Nei. CMrttrg. Zeit, 1^04 IV, p. 97. ubi invenitur operisrecenfio , cf. etiam Mon- f ale on 1. c. p. 3 '=. fs) Rapport fur un travail du. eft. Duval, far le cit. G il ber t, etc. vide fupra p^ 13. not. 3 Erevisfime ex- inde in Med. Chirnrg. Zeit. 1802. IV, p. 353-355* (4) Schopff, Inner e Wlrliun^en durch atisfere Arzneyen , Hufel.Jottrn.derPract.ljeilk. 1797 band V. St. IV, p. 752-812. et inde in Med. Chirurg. Zeit. 1799- !* SOS. (5) 1. C P 758 794- C<5) ] - c - P- 795 So3. (7) ibid. 808 fqq. (8) Hufel. Journ. der pract. Heilk. B. XX. 1804. St. II* p. 61^-81. * Ein Bcitrag zur Anatripfohgie yon I. G* Knebel." M B D I C A. 49 jusfit et fimul falivam in manum fricantem despue- re (i), feriera fpeciofarum obfervationum tradit de virtute vcl inefficacia medicationis externae in- primis in cura hydropicorum (2) venereorum (3) Paralyfeos (4) Spasmorum, Typhi, Arthritidis, caet. Utilitatem nostrae methodi in praxi infan turn ulterius probavit Joerdens (5). Deni- que nominandus venit doct. Schreger, qui prae- flantisfimo in opere (6) plurima collegit de extcr- na medicamentorum administratione imprimis quoad balnea. Anglorum auctores rem fpeciatim tractantes , quan- tum fcio, non dantur; F. Hahn (7) de Tartaro Emetico externe applicato pericula fecit (8). Ipfe Hufeland externam medicationem val dopere promovit. Vidimus eum jam a. 1792 hanc in praxi infantum fummi duxisfe moment! atque Opii , anthelminticorum , Chinae , aliorum- que externum docuisfe ufum. In nervofis autem febribus hanc medelam indicari postea docuit (9), et CO I. C. p. 64. (a) 1. c. p. 6571. (3) P. 71 fa (4) p. 72. (5) Hufel. Journ. der Pract. #*//*. XVII, 1803. ft. II. p. 89. Grosfer Nutzen ausferlich angewendcter Arzneimittel. (6) Dr. C. H. F. Schreger, Ealneo- Techniky etttr 4n1titung Kunstbader zu bereiten find anzu- wcnden II, Furth. 1803. (7) J. Hahn, Obfervations an* experiments of the ufe of Enemata caet. Philadelp. 179?. (8) Chrestien, 1804 p. 14. 1811 p. 32. (9) Bemtr kangen iiber die Neryenfiebcr und ihrc Complicat. in Jen Jah* ftn I7961798* Jena 1799. W*ammingen omtrent 5* COMMENTAT1O et anthelminticorum ufum ulterius probavit (i). Tandem pluribus occafionibus Medicorum attentio- nem ad hanc methodum vocavit eamque Temper laudavit (a). . 17. Nee defuerealii, qui obfervationes colli- gcntes et dijudicantes hanc Therapiae partem trao tarent; inter quos agmen ducit J. C. Pienitz (3); a. 1809(4) F. L. Neidhardt(5),omni in pane Brer am fecutus, ejus experimenta tradidit; fcro- biculo cordis medicamenta applicasfe videtur (6). Medicorum Amftelodamenfwm Nestor C. -H. a RToy a. 1811 hanc methodum nostram inter reli- qua medicamenta externa tractavit (7). Mo n fal- con Itfarffen en derzelver Complicatien nit het Hoogd. door A. Nu- man, met eene voorrede van E. J. Thoraasfen d Thues- fink, Gron. en Amft. 1808 p. 28 e; feqq. (i) Waarnem. 1808. p. 87. (a) Kleint MetUzin. Schrif- tcn III. Berl. 1825. p, 28, so, IST, 281 fqq. Item in fine tfactatus doctisfimi K neb el, 1. c. p. 36; ad Schopff 1. c. ^.770. et in System tier Pract. Heilk. 1 , 1800 . 58. p. 169 172. I. c. p. 77o et in plurimis ejus operibus praccicis. (3) Disfert. de frictionis , unctionisfut ufu therapeutics et diae'tetico. Vitebergae 1806 4. (4) Disfert Inang. Med. de modo medic amen tis 9 region! eff- gistricae applicatis , corpori humano aegroto fubveviendi , auc- tore F. L. Neidhardt, Altdorff 1809, 8. 48 pag. (5) Recenfetur in Medic. Chirurg. Zeit. 1810. II, p. 140. ubi dicitur: eum nullo puncto a Brera discedere aufum fuisfe. (6)*uti fcribunt: Huf eland in Biblioth. der Pract. Heilk. XXiV, 1 810 p. 335, Voigtel I, 355. (?) Verhondeling over de voornaatnfte uitwendige geneesmiddelen tegen faweti- ilige ziekten, Amft. 1811. 8. (p. 5 et aa s8) M E D I C A- $i con extcnfam atque pulchram de hac methodo dedit expofitionem '(i); nee fpernenda, quae de .mcthodo externa dedit Rullier (2). Tandem J. J. P e n n i n k medicamenta extrinfecus appli* eata ordine therapeutico collegit , auctorum obferva* tiones tradens (3). Societas Medicorum Monspe- lienfis a. 1800 frustra praemium reportandum de hac mateiie pofuit. . 1 8. Tot itaque taliumque virorum conjuncto labore factum est, lit medicatio externa fummi in Praxi haberetur moment!. Hinc omnes auctores (4) de Medicina Practica vel Materie Medica externam Medicaminum adhibitionem internae fubjungunU Hinc obfervationes de utili externa adminiflratione in dies numero crescunt. Ipfam hujus faeculi per* niciofisfimam Afiaticam Choleram doct. R a n q u e externa mcdela totam quantam curari posfe , ex -fre* quenti conclufit obfervatione (5). H.Scott pedilu- via (i) Art vJatraleptique^inDict. des fcienc. Mtdic. XXIII, \>ar. iGiS p. 306 fqq. (a) Art. Inhalation" Diet. de fyiencts Mtdic. T. XXV, Par. 1818 p. 49 1 57- Cs) ] J I' c n n i n k f Specimen Medico - Therapeuticum : de medico- wtntorttm in corpore hamano agtndi ra t i one , eorumqut ad- vtinistratione externa in morbis interois^ Traj. ad Rhen. 1819. (4) Inter hos nominasfe fufficiat: Richter (die fpeciellc Thcraine> Berl. iCis fqq.) qui innumeris fane loeis externam commendat medelanj. F. G. Voigtel: Volljtaiidiges System der ArzazymittcUchre ^herausgegeben van C G. Kuhn I, 1816 p. 054 fqq- P- W. Vogt: Lehrbuck der Pharmakodyngwtik ll, 8. 1828 , a9, s Notize* tot D a * *S* COMMENT A TIO viacum parca aquae regiae quantitate (i) in varirs -morbis, praefertim ia illis fyftematis biliofi, utilia indicavit , atque optime Hydrargyro fubftitui putat , confentiente et firmante dein L a v a g n a (2) prae- primis Wallace (3) , aliisque (4) ; quae balnea Bell operofa vidit in fyphilide (5). Scattinga verfus annum 1818 novara imguenti Mercurialis adminiftran- ditradidit methodum (6). To u r tual a. 1813 Cam- phoram , Aethere fulphurico folutam , rheumaticis et fpasmodicis in morbis utilem expofuit(7). B afedo w a Q . 1828 morbos internos inflammatorios unguentis Mercnrialibus curandos monuit (8). Guibert(p) externo auxilio hydropicos curare docuit. III. Heat Gtbiete for Natur- und Heilkunde , n. 658. XXX , n?. 20. Juli 1831, p. 319. (0 Medic. Chir. Transact. VIII, p. I73_ 2 6 . Samtnl. anserl. Abh. XXVII, 1818. p. 147178. $, Velter den innern vnd fiutfcrtt Gebr&uch des Konigswasfcrs ijt der Kur von Krankhciten. (a) Dierbach, Die neuesten Entdeckungen in dcr Materia Medica, II Heidelb* und Leipz. 1828. Cf. II, p. Co8. (3) Samml. auserl, Ab* handl. XXX, 1822. p. 543 552. et 666' 698. W. Wallace Unterfuchungen iiber die Heilkrafte 'der Chlorine insbefon^ fare in Krankheiten der Leber etc. Chlorium principiunjt agens credidit, qubd hinc aquae regiae fiibftituit. <>>vtHRt^ bacb'II, 605;. (s) Med. Chir. tht. i8i9 II, 260 fq. ex ejus obfervationibus Chifurgicis. " (6) Unguentum axlllis appofuit ,> Nuovo metodo di atntninisirare f ungnento Mer- curiale ni malt ffilitici del Scattigna. Napoli JSiSi Med. Chir Zeit. 1820. IV, p. 51. Samml. auferl. Alhandl; XXXI, 1823. p. 528. (7) Huf. Journ. der Pract Heilkj XXXVI, 1813. St. V, TO? 122 (8) Huf. Journ. dcr ract. Eeilk. LXVII, i8a8. St. VI, p. 63103. ] (9) Mi* 1 ' moi* M E D I C A. 53 III. HISTORIA METHODI ENDERMATICAE. $ 19* Jatraleptices licet cfficacii probatft , ta- men non defuere , qui externae applications fpem falfam fuisfe obfervarcnt. Neque mirandum ! quan- tum eniin effectus pro medicamenti natura, ad- ministratione , aegrotantiumque conditionc posfmt differre facile quisque intelligit. Sic vel plura le- guntur exempla de Cortice, febrifugorum Cory* phaeo , ad pondera faepe frustra Sterne adhibito. Caufam ejusmodi medicationis externae inefficacis , vel faltem minoris ejus effectfls , in Epidermide , Corium , actionis focum obtegente , quaerendam esfe cuique patet. Anteriore faeculo de tollendo cras- (loris Epidermidis obftaculo jam cogitaverant. Sic Anglus Chirurgus Clare verfus annum 1780 Sy- philidem curare docuit, Mercurio dulci cum aliis remediis additis (i), gingivis genisve internis infri- cando (2) , quam methodum Hunter (3) et prae omnibus Cruikshank (4) valdopere laudarunt. Ad- moire fur la mSthode Jatraleptiquo tpliqttt* au traitement ds bydrofisics, et en particulier de ? hydrtpe ascites par T.h. Cuibert, D. M. Paris 1828. 8. (R Kuhpockengift,musfen weitere Erfahnmgen Ich- ren (i)." . Mulcum quidem tali ratione progresfum fuit ; ipfa veto cutis dcnudatio nostri aevi inventio est. Nova indicata est applications externae mcthodus , qua, Epidermide Epispasticorum aut Veficantium ope in veficam elevata* et dein remotl , medicamen- ta vel pura, vel ceraro mixta , denudatae cuti , Co- rio , applicantur ; audit mcthodus Endcrmatica. In genere (i quaeras : quomodo haec methodus a priori diiFerat , notandum venit , earn longe citiup et fortius in totum organismum impetum facere, imprimis cum requirat remedia fortiora, meraca f quae hac ratione , refracta dofi , facillime in humoruna masfam ducuntur. Scilicet jam diu obfervatum fuit : remedia quae- dam , ufu chirurgico , ulceribus vulneribusque , aliaque forte fortuna locis excoriatis aut vulne- ratis applicata , aeque efficacia egisfe , ac interne adhibita , imo faepe graviores , quin et lethales pro- duxisfe effectus ; nemo vero confulto cutem , Epi- dermide ablatfl, recipiendis medicamentis aptiorem red- J. P. Pointe, 3vrn. Univ. dt Sciences Mtdittles Tom. LVIII, Juin 1830. p. 36?. Cf. etiam Froricp's Notizcn, n. 329. B. XV. n. ai. Nov. 1826. p. 336. CO Practifchcdrzneimittellohrc, Erfurt 1814. * P 35- 5$ COMMENTATIO reddere (luduit. Nostra vero aetas practicum inde ufum fibi paravit! 5.20. Cel. illeStahliifectator(i) 5 G. P.Nen- ter, initio face. XVIII. jam fcripflt; Si infan- tes juniores infigni debilitate corripiuntur , fum- mo cum fructu fpirituofi liquores fontanellae ,, applicantur" (2) uti Dr. Pitschaft (3) in- dicavit. Cl. B a 1 1 y primus habeatur , qui denu- tae cuti remedia ad morbos univerfales internes adhi- buerit,cum a% 1802 in infula St. D omingo(4), Mercurium dulcem tali ratione administravit , fe- brem flavam debellaturus (5). Richter (6) monet, Orfila et Magendie, cum medicamenta in cutis locis excoriatis aut incifis apud animalia cum fructu adhibuisfent , hanc dein experientiam in ufum practicum ad curandos hominum morbos ver- tis- O) Sprengel, Gefchichte V, p. 57 fq. eum adeo Stah- lii, quern tamen non audiverac, doctrind imbutum dicit, ut hu jus vel temeraria confequeretur placita. Ejus opera funt, Theoria hominis fani. Argencor 1714. Pathol. Medic. Part Gen. Arg. 1716. et fequens opus. (2) Fundatnenta Medicinae Theoretico- Practica II, 4. Ar- gent. 1718 fq. Tom. I, P. 2. p. 346. (3) Miscellaneem ous alter ttnd neuer Zeit. Huf eland's Journ. der Pract. Heilk, T. LX1X, 1829. St. VI. Decemb. p 4. minus recte ita- que Bally primus habetur. (4) Med. Chirurg. Zeit* 1828.1,193. Le mb ert (jEsfai p. n.) fe a. cl.. B a 1 1 y accepis- fe tradic, eum, cum in infulis dictis Antilles esfet, hoc reme- dium a private quodam homine accepisfe. (5} G. H. Rich- ter, dc Methodo Endtrmatica, Gallis dicta, expetimentis i7 , 8. Berol. 1829. ? 3 et 29. (6) 1. c. p. 3. M E D I C A. 57 tisfe. A. 1819 Clure (i) in fanandis regionum tropicarum morbis Hydrargyrum jam endermatice adducebat ; fcilicet loco cutis fcarificato infpergeba- tur Merc. fubL corrof. , ut abforptione in humorum masfam abiret. Hac methodo utebatur , ut in totum organismum ageret, et inprimis maximo cum fruo tu, ubi cura celeris et magna cum energia pera- gcnda esfet, uti valde convcnit in febribus ende- micis, hepatitide , aliisque morbis regionum tropi- carum, ubi fimul maximi interest, vijs digestricibus parcere. A. 1820 (2} cum Hydrargyri adverlus Hy- drophobiam ufus fufpectus evafisfet , frictiones cum Merc. fubl. corrof. in locis fcarificatis quidam fuafit Medicus , unde prompta oriretur falivatio. Latiorem autem et magis methodicum hujus me- thodi ufum , quin et , fi ita velis, inventionem , debe- mus medicis junioribus Lembert et Lefieur. Hi fcilicet, in Nofocomiis Parifienfibus practici, a. 1824 primas de hac methodo (mtthode Emplas* tro-dermique , postea Endermiquc ab illis dicta) cum publico communicarunt obfervationes (3) fob Medic, and Surgic. Journ. Januar. 1819. Hufel. Jurn. der Pract. Htilk. XLVIII, 1819, VJ. p. 9499: Ueber einf ntut , lei dcr Behandlnng efniger in den Tropen- landern ', orkommendtn Krankheiten, anzuwcndende Art 9 Rlercur if *tn Korptr zu bringtn , von W. M. Clure. (2) Hu- fel. Bibl. **r Pract. Htilk. T. XLIII, 1820 p. 81. (3) Archiv** giutrtlet de Midecine. V. Mai 18:4. p. 158, 159. Exfoft fommaire fuitt mtdication nouvtllt far la vote de la 58 COMMENT A TIO fub aufpiciis cl. Bert in collectas. Hac methodo ejusmodi adhibenda monuerunt remedia , quae par- vo volumine magnam vim et efficaciam recon- (hint, femperque a parva dofi esfe incipiendum. Pericula fecerant cum Acetate Morphii, quo infom- Jiium , doloresque rheumaticosfustulisfe, Catarrhos- que pulmonum chronicos fanasfe dicunt. Sulphate Chinii tali modo intermitterites tertianas et quarta- nas fugarunt , frustra Cortice ej usque principiis inter- ne oppugnatas ; Tetanus , ex Nucis vomicae extracto endermatice applicato excitatus , flatira disparuit , di- mota nuce et in ejus loco 2 granis Acetatis Morphii pofitis; Tart, emeticus fudorem copiofasque al- vi evacuationes induxit. Fatendum vero, titulum Expof6 fommaire" levi huic tractatui egregie convenire. Jam fundamentum aderat , mox tabulatum et fas- tigium recepturum. Diaria medica novam metho- dum brevi divulgarunt (i) ; postea vero Lefieur folus fpecialem de hac methodo Academiae regiae medicorum Parifienfi dicavit trcctatum, cujus epi- tome die 23 Maji 1826 in con vent u , fuit lec- tum (2). In hoc tractatu, uti par fuit, metho- dura peau privet de fon cpidermide , on par cells des autres tisfut accidtntellement denudes par M. M. Ant. L e mbert et A. J. Lesieur Internes des Hdpitaux. (i) Froriep's N- tizett XIV, n. 19 Julij 1826. p. 304- Moll et van Eldik Praetisck Tijdfchrift veer dt Geneesk. in al haten oaivaag. V 1826. p. 187. (a) Arch* genir. de Mod. XL Juin I3atf, p. 298. M E D I C A. 59 dum fuam commcnclat efficacisfimam , et post tradi- tum aptisfimum cutis denudandae modum , medica- mentaque involvendi et applicandi , methodique com- moda (i), XVII addit (2) obfervationes ; Acetate Morphii catarrhi chronic! , ipfa Phthifis pulmonalis , dolorque pleuriticus evanuisfent; Sulphate Chinii intermittentes , varii typi , et tusfis convulfiva fu- blatae esfent. Prioris expofitionis videtur repe- titio; obfervatio de Acetate Morphii, Tetanum, ftrychnii efFectum (3) , tollente , etiam traditur. Cl. Adelon laudes open tribuit, cujus 'argumen- tum auctori Thefium materiem jam praebuisfe , con- firmat (4). Etiam hie tractatus plurimis^ Annali- bus infertus (5). Non vero potuit , quin Lembert Academiam literis misfis certiorem faceret , fibiprimam competi ex- p. 498. Aead. Roy. d Me d. fiance do 33 Mai, Mr. Adelon four lu(, et pour M. M. B er t in et D umer il lit nn rapport inprimis inter Germanos (2). . ai. Novae itaque methodi regulis pofitis, ejusdemque efficaci* obfervationibus probati, plu- res de ea pericula fecerunt. Dr. Martin (fi- lms) (3) Sulphatem Chinii in intermittentibus , hac methodo fanandis indagavit. Bally plura experi- menta diverfis cum medicamentis inftituit (4). In- ter Germanos circa 1828 prima experimenta inftitu- ta funt, et quidem circa Chinii praeparata, We f c h e (5) et L e h m an n (6) Berolini . Chinium ful- (!) Jrfhiv. Gin. de 'Mid. XVII. 440. XVIII. Septb. I8a8. pag. 146. et infuper: Froriep's Notizen n% .414, XIX, 1828 n , 1 8. p. 288. fufe in Bibl. Medicate Octobre 1826. unde legitur in Journ. Univ. dtf Scicnc. Mtdical. XLIV, 182(5. p. 141-^-444. Hehrend's u. Moldenhawer' Ncaesto med. chir. Journalistik dcs Auslandes 1830. Marz. S. 39O Moll en van Eldik, Tijdfchrift X. 1831. p. 274280. (a) Med. Chir Zeft.iB^o. Febr. n. 13. p. 209224. no. 14. p. 224 as8. Satis fufa et accurata expofltio. Omnes autetn Lcraberti obfervationes legi posfunt in llichteri opere, ejus^loe verfione GermanicaV mox indicandis. , (3) Fro- riep's Notizen n<>. 398. XIX, no. n. a, 1828. p. 27. u. da fchweftlfaur. Chinin , in fofern man es in ausfetzenden Fiebern auf durch Veficat. geoffnete tlautftellzn gelegt hat'. Moll et V. Eldik X. 1831 pag. 279. (4) kevve MtMc. 1827. H, 23. Avril. Med. Chir. Ztit 1828. i, 193. (5) DIsfert. Inaug. Med. Obfervat. qttaed* de Chinin. praccipue de cxtetaa tj'ut applieatione. Berl. 1828. (6> Disf. Inaug. Med. Obf. qu*edat d nfu extcroo Chinin. et Muriaiici et Su/phorid , Berl. 18:8. fa CQMMENTATIO fulphuricum et muriat. febribus intermittentibus , varium typum habentibus, optimo fuccesfu oppofue- runt. Hasfe (i) Diuretica in morbis hydropicis, Meyer (2) Acetatem Morphii in tusfi convul- fivft , cuti denudatae ? applicata tentarunt. Doct. Mansfeld a". 1828 quaedam ded.it hac de methodo obfervata, quam in fexus fequioris morbis coramendavit (3) ; in actione autem a medi- camentis obfervata a Lefieur quodammodo difFert ; fie Tetanum etTrismum obfervavit (4) ex fexta Acet. Morphii graniparte; et in alio cafu ex femel iterata applicatione tertiae partis grani ejusdem praeparati, fpatio 6 horarum interpofito , Tetani vidit fympto- mata, quo eodem praeparato L efie u r Tetanum ex 2 granis Strychnii ortum fugaverat. Saepius Ma n s- feld methodum utilem obfervaverat. Novam ta- men viam ingresfus est , fcilicet epidermidein non dimovit, fed remediis fortiter flimulantibus 5 rube- facientibus , cuti tantum tribuit irritationis gradum , quanto opus est,ad celerem applicatorum in humorum snasfam translationem (5). Hanc methodum vocat : Application des remedes fur la peau irrittf* eam- que (i) R ichter, 1. c. p. 5 > 29 <" P- SS^* (O ^ nm uali univerfali di Medicina 1829. Majo. Froriep's Nitizen N. 335- b. XXV. n. 7. p. 103. Moll et v. Eld. IX, 1830. P 55. (3) dHuali uniy. Germaio 1^30. K&vue Med. 1830. p. 487. Moll et van Eldik IX, 1830. p. 479- "- (4) Att ' uali Deceinb. i8i8. Arch. Gin. de Med. XIX, 1829* p. 267 fq. Cs) G rife's nnd von Wai t her 's, Journal dtr Cfrirttrgit and Augenhtilkundc t b. XV, h. II, p. 334. E 2 tf$ COMMENTATIO nistratione Endermatica valde utili , Acetatem Mor- phii, extractumque Belladonnae fpectantes (i). Serius (Novbr. 1831) obfervationes communicavic, quas cum D r . Bonnet collegerat, de utilitate Sulphatis et Muriatis Morphii, prae Acetate ob promptiorem abforptionem , endermatice applicatorum , in fanando rheumatismo articulorum (2). Bluff nuper quaedam nostrae in methodi detri- mentum dedit (3). Scilicet refpiciens Acetatem Mor- phii, Strychnium atque Chinium frequentisfime endermatice administrari , cum hisce pericula fe cit , nee ab ullo , licet faepius , variisque in mor- bis , et dofi , adhibito bonos vidit eftectus. Nuperrimo denique tempore (4 Julii 1831.) Ru d. Alb. Magnus (4) , octodecim tradidit obfervationes, cum illo a celeberrimis practicis Barez, Heim et Romberg communicatis, de Acetatis Strychnii , Morphii , aliorumque ufu En* dermatico. Acet. Strychnii cum fructu ita adhibebatur ad choreain S. Viti , cep^alalgiam , et brachii moven- di difficultatem , hemiplegiamque ; frustra ad para- iy- (l) Journal univerfel et hebdomairt ds Mtdecine et de Chi- rurgie pratiques. Paris. 1811. luin. Behrend's Allg. Reper- toriitm tier mcd. chir. Journalistik des Auslandes 1831 Decbr. pag. 315. (:) Archives Ginerales de Midzcine 1831 Nov. Revue mldicale 1831 Decbr. pag. 473 (3) Hohnbaura's und jahn'sMedicinifches Converfations Blatt. 1831. N. 37 (4) Rud. Alb. Magnus, Beroiinenfis, Disfert. inaugar. medic, sistens: Obfervationes iu Mcthodum Endermaticam 9 die 4 Julii 1831. Berolini dcfenfa. BcroL 1831. S, . M E D I C A. 69 lyfin. Acetatcm Morphii utilcm vidit contra tusfes , profopalgiatn , paralyfin musculorum faciei , inuti* lem ad neuralgiam brachii dextri; de Kerme mine- rali , pulvere Scillae , extracto Aloes aquofo, Calome- lane , et fulphure aurato Antimonii pericula quoque facta leguntur. Hr.ec autcm innumerasque in dies de utili nos- tra -metktfdo auctas obfervationes , Strychnii Mor- phiique ufiim inprimis fpectantcs , ad fua loca dif- feramus, SuiHciat ex allatis condudisfe, jam me- thodi endermaticae (idem esfe poficam ej usque ap- plicationem omnes confuevisfe inter practices (i). (i) Meta hie fit pofica! Ne in malara tlucatur partera, me hujus historiae argumentum adeo extendisfe, Ipfa enim pa- rum erat elaborrua, cui accedic, plures, quorum opera -bre- viter op oculos pofuimus , auctores raro occurri. Sic B r e- ram in variis bibliothecis frustra quaefivi, donee ex ipfa Ita- lia acceperim; Lemberti opus non amplius in commercio est, neque, aeque ac iilud Richteri, facile acquiritnr; bine, cum non parca gauderem libroru n copia, in hac confcri* benda historia aliquid utile, quamquam arduum, esfe putavi. CA- ; C A P U T II. REMEDIORUM APPLICATION! EXTERNAE FUND AMENTA ANA- TOMICO PHYSIOLOGICA. La faculte absorbante de la peau n'est plus un objet de controverse ; 1'experience et 1'observation 1'ont prouvce , mfime aux yeux. des plus sceptiques. Arcliiv. gen. de Med.'Xl. 1826. p. ?5. COLLARD de MARTIGNY. . I. Qui igitur praemisfam legerit historiam jure quaeret: quodnam fit tandem organum illud, cui, eventu adeo felici, medicaraenta applicantur, quidveillud, uttalis eventus obtineatur, praeftet? Nee miraremur, fi ulterius lector peteret argumen- ta, quibus probandum: revera dari abforptionem externe applicatorum , atquehaec omni, qua polleant , vi medicatrice in hominum morbos agere internes , limilique ratione ac interne porrecta ; vel si actionem talium remediorum explicandam , aut functionem cutis integrae et laefae discernendam aliquis postularet , ut probabilera de medicatione externa haberet notio- nem. C O M M. M E D I C A. 71 ret. Hanc ergo ob caufam ad fingula haec per- tractanda aggrediamur. I. PARS ANATOMIC A. J. a. Omne quod vivit animal benigna Natura , ab hijuriis e rebus externis facile oriundis , defen- dit integument! ope, quo quad sacco omnes inclu- fit partes ; fystemate cutaneo animal cum mundo externo cohaeret. Omnia quae corpus intrant illi five nocitura five profurura hoc fystcma penetrare debent. Prima in embryone distincta pars est (O- Systema cutaneum dividunt in partem externam , cutim, et internam, membranas mucofas; utraque pars ejusdem typi modificatio, ftructur et func- tione baud valde dislimilis ; unam vero alterius esfe prolongationem , negandum , nascunttir enim ubi inveniantur membranae. Magna tamen est fimilitu- do ; in prolapfu uteri , aut ani , mucofa vaginae vel intestini recti membrana, incrasiatur, exficcatur , cutis fpeciem refert ; (i quaedam fuperficiei corpo. ris pars, diu atmosphaerae actioni fubflraharnr , epidermis mollescit , disparet , muci adest secretio , uti illud videmus in anchylofi, ubi crus valde flectum diu natibus fit appofitum (2). 3 Quoad cutis jlructuram^ asfumenda vidc- tur opinio Cl. Eichhorn (3) 9 qui duo cutis ftra- (l) jP- A. B^clard, EUment fAnotomie gtntralc ; Brux. 1828. p. sis (a) B^clard, 1. c. p. 219. (3) Mec- kr Archivfur Anatomi* und Phyjtohgi*, 1827. p. 27109. Dr. 7* COMMENTATIO ftatuit ftrata (i); vulgo tria enumerantur : epider- mis 9 rete M a 1 p i g h i i , corium. Alii quinque nu^ merant(2); Cruikshank (3>,Gaultier (4), Cloquet (5), Dutrochet (6) fex, quadra- plicem retis M a 1 p i g h i i flatuentes laminam , quod rete Gordon (7), Bichat(8), Rudolph! (9) negant. Eichhorn in medio veritatem quaefi- visfe -videtur, cutim ftatuens et Epidermidem ; ad priorem refert panniculum adipofum , corium et mucum Malpighianum. J. 4. Si incipiendo ab interioribus, Cuffs par- tes cultro anatomico exponere velles , primum of- fenderes panniculum adipofum, membranam cellu- las referentem , irregularibus adipis masfis , ite- rum e minoribus cellulis factis , repletas (10); hac remota corium olfendes ciijus 3 laminas , cellulis lym- Dr. H. Eichhorn, zvGottingt 9 Btt9rltung* uber die Ana" tomie und Phyjiol. der ausfergtt Haut des Menfchcn. CO ! C. . 28. p. 44. (2) SammL ausf. Abhand. VI. p. 705. cf. etiam Seller, Integumente des K'orfitrs in Pie- r e r's und C h o u 1 a n t s , Anat 9tnisch Phyfiol. Real Worterb. IV. 242. fqq. (3) E i c h h o r n , S. 27 , p. 39. S e i 1 e r , p. 244. (4) Recherches Anatomiqucs fur le fysteme cu- tanee de fhomme. Paris 1811. Hufel. Biblioth. XXVIII. (1812- P 266.) Recherches fur forganifation de la peau de rhomme. 1809. (5) Traitt ffAnatomie defcriptive , II. Paris 1816. p. 771. CO Journal Complement, du Diet* des Sciences Medic. Par. 1819. V. p. 36/5369. C?) Eich- horn, p. 39. Seller, 244, (8) An a t Gen&r. II. p. 6S (9) Eichhorn, p. 39. (jo) Eich. p. 48. M E D I C A. 73 lyrnphaticis potiuS , quam adipofis, inflrucras, et folum ftructurae denfitate diverfas , feparere licebit ; limites difficile distinguuntur, quippe textura fen- fim feniimque mutatur ; primam E i c h h o rn di- xit tunicam vasculofam internam corii (i), ibi- que cellulas vidit lyrapham gerentes, non adipo. fas (2) ; textura jamjam denfior fit , quae denfitas ad medium corium itenmi decrescit ; adest tunica intermedia corii (3); crasfiori huic tunicae tertia fuccedit laxior et tenuior , quam Eichhorn e laxiore tela cellulofa et vafis rete ita dictum vas- culofum facientibus , factam putat ; audit tunica vasculofa externa (4); bene distingui posfunt haec tria flrata ; infimum ^dimidiam 9 medium et fu- premum quartam utrumque pattern crasfitiei corii faciunt; limites autem vix dantur (5). , 5. Ad cutim quoque refert Eichhorn cor* pus Hind muccfum , rete dictum M a 1 p i g h i , quod Bichat (6), Gordon, Rudolphi (7) negant ; alii e pluribus laminis fingunt ; a corii vafis rete illudfecerni , papillas defunfurum B i c 1 a r d (8) et (i) Eichhorn, p. 48 fqq. CO Has cellulas elicit lyra- phae destinatas (Lymphraume') ct in iis lymphaticorum ostiola aperta credit, p. 59 et 64. (3) 1. p. 6?. CO ! c p. 68 , 69. Cs) ' C. p. 69. C<5) TraitJ Jet membrani* tn gJnJrsl et dt diytrfts mintbrants en particular. Paris 1802. p. z6. (7) Eichhorn, 1827. p. 39' C8) B iclard P. 256. f4 C O M M E N T A T I O et Mai pig hi (i) autumant. ' -*- Secundum Eichhorn corpus mucofum in cadaveribus ex- ficcatione adglutinatur corio vel epidermidi ; in vivo corpore est materies albuminofa, mucofa, tenuisfi- ma tela" contenta, alcohole coagulabilis , unde in Mu- ieis adeo pulchre exponitur. Per telam , hunc mucum tenentem , fenfim fenfimque denfatam , rete vascu- lofum ad fupremam cori panem extenderetnr (2). Fieret rete Malpi'ghii ex alb um in e feri , ab ar teriolis ferofis nutritionis caufa adducti , cujtis feri aqua et fales fudoris infhr per proprios canales de- veherentur , albumen rete Ma! pi hi i formaret et cu- tem nutriret (3) $ in reti hoc ostiola cxigua va- forum lymphaticorum adesfe fuspicatur (4). . 6. Haec tandem omnia , fuel inllarficci et defen- tis , obveftit Epidermis. An e plurimis laminis t'acta fit, uti quidam veterum Cs) et recentiorum volunt(6), vel an masfa fit homogenea vafis -aeque ac ner- vis C7)> ant his tantum (8) desdtuta, an expanllo vafo- rum (i) Chausfier et Adelon, Art. ,,Pcau" in Diet, ties Scicnc. Mid. XXXIX. Par's 1819. p. 567. (2) Mec- kel's Arch. 1827. p. 4043. (3) Meek el's Archiv. 1826. Eichhorn, aw Gutting. Ueber die Ausfnnderun^tn durch die Hau$ und ueb ( .r die Wegc , durch welche fie geschehen , p. 405486. Cf. p. 4470148 (4) Vid. 18-27. P'86 0) Vid. apud Haller V. 15. ~ (6) E. H. Weber, Beobacht. ueber die Oberhaut , die Hautbalge etc. Meek el Archiv. 1827. p. 198. 201. (7) Be" clardjkc p ?6a. (8) HalJer,ner- yos non adesfe dicit , vascula autem ne^are nou aufus est. V. 15. M E D I C A. 75 rum cutis (O, aut tota quanta e vafibus abfor- bentibus (2) , an e squarais imbricatis , aut e ftra- to cellurarum irregularium , in quarum interna par- te granulationes diverfae formae (3) , aut e parvis squamulis fcmi - ovalibus sibi inpofitis et vafa in- et ex - halantia in interftitiis gercntibus oblique aperta (4) , non est quod certe afiirmare valco. Mittamus quoque litcm an ex muco Malpighiano exficcatione (5) an ex oxydatione (6) , aut ex i'ecretione cutis oriatur (7). Verofimiliter est in- durata fuperficies corporis mticofi, adeo ut inde a dermate ad epidermidis fuperficiem usque degra- datio fuccedens obtineat organifationis et vitalita- tis, et epidermis fpecies fit fuci cum organifatio- ne et vita non nifi origine cohaerentis (8). Hac enim ratione fimul componuntur lites de vita et organi- ff- (OLecuwenhoek,expanGonem vaforum cutis , R u y s c h papillarum credit; Be"clard, p. 265. CO Magcagni, Prodromo dellagrande Anatamia II. 1821. fllediz. Chir. Zeit. 1823. III. 129 fq. (.s) Rasp ail. Fro riep's, No- tizcn, n. 438. XX. n. 20. 1828. p. 337. (4) Mojon Ocfervazioni notomico ffiologiche full* epidermide. Gen. 1815. Journ. itniv. des Sciences Midic. II. 293 et 300. Riche- rand, (Nieuwt grondbeg. tltr Natuurk. v. d. M. 1826.) II. p. 82, etiam de laminis loquitur. (5) Uti veteres (B<5- clfird, p. 26.) Haller (V. =o. et qui ibi ex illo tcmpore indicantur) Raspail, (I.e. p. 337 ) Gar a ngo t, (Bd cl ard, p. 265) fed Seiler, (1- c. p. 252) obfervavit tune in foetu lieri non posfe Epidermidem, hinc nova theoria. (6) Eich- born, 1827. . 39- P. 87-88. (7) Richerand, Eli- men* de Phyfiol. 8. edit. II. p. 75. ( 8 ) B del ard, p. 76 COMMENTATIO fatione illi prorfus deneganda vel concedenda(i). . In cute putrefaction! expofita , fi jam caute epidermi- dem dimoveas , elevando multidinem videbis filamen- torum transparantium decolorum ; aliis (a) vascula fudorifera , aliis (3) in- et ex -halantia , aliis tandem filamenta , haec funt vifa , ex epidermide ad corium ducta , (4) aliis a muco (5) formata. . 7. Ncrvi cutis. A quovis totius corporis nervo unum vel plures ramulos ad cutim tendere onines confentiunt , adeo utjam Gl is f on cutim te- lam habtierit nerveam (6) , et fubstantiam nervorum per cutis texturam folvi , eifundi atque dispergi alii (7) bene clocti putarint. Cultro vix ultra co- (i) Mo jon, (1. c. p. 299) Epidermidem totam quantam or- ganifatam dicit, fenfibilem, vitaeque organicae fubjectam. Sic et alii (Be"clard, p. 261). Seilervitae fubjectam quam- diu cum corio cohaerat, transitumque a firuccura organica ad conglomeradonem inorganicam putatl (1. c. p. 052. cf. Riche- rand, Element, II. p. 75). Facile quisque asfentiet Col- lard de Martigny, (4rch. gener. de Med. X!. 1826. P. 73 fl^ 77 9 78) : epidermidem , quae nutntur, raorbofe affici- tur et regeneratur vitae vegetativae non posfe non fubjec- tam esfe , licet et nervi et fenfibilitas vel flc tamen ei defint. (2) Kaau, Hunter (tte'clard, p. a6i> Cs) Bichat, (Anat. gener. II t p, 759 et 60), Chausfier et Adelon, (1. c. p. 569.) (4) Cruikshank, (Beclard, p. 261), Seller, (1. c. p. asO- (5) B^ clar d, (p. 261) quia nee postinjectiones nee postinflamm. rubescerent. (6) Dumas, Princ. de Phyf. II. 1800. p. 368. (7) J. B. Wil br a n d, (das Ilautsyftet* in alien feinen Verzweigungett, Anatomisch , Phyf. und Pathol. dargeftelt. Giefen, 1813. II. p. 119.) If en* flarara, (von Humboldt, 1. c. I. p. 222), Gall. M E D 1 C A. 77 corii ftratum medium perfequi posfunt, ubi cum vafis minoribus hie et illic papillas form are viden- tur, quae e reti convoluto vaforiioi et nervorum in extima corii pane inveniuntur (i); in linguae et digitorum apicis papillis materies nervea prae- valeret prae vafis , tantum harum nutrition! neces- fariis , in aliis autem locis vafa praevalerent pra<* nervis, hie tantum ad illorum funetionem moderan- dam obviis , nee alii praeter viforum nervi ades- fent , nam fenfilitas hie loci noccret ubi tantum de- fenfio a rebus externis, abibrptio et fecretio re- quiritur (a); ingeniofa fane theoria! fed nervi qui fecretioni et excretioni praefunt, qui vafa condu- cunt, a magno fympathico oriuntur, et igitur in cute (non ita in linguae et digitorum apice) nulli esfent praeter fympathici nervorum rami. At , quodvis punctum curis vel exilisfimo capillo tangas , fem- per percipitur ! Solidior igitur videtur opinio , ner- vos , quum ultra mediam parcem corii eos perfe- qui non detur , in ipfa cutis fubftantia fubtilisfi- me dividi et folvi. E dictis patet, papillas, quas fupra corium col- lectas papiltare formare corpus autumant, verofi- rniliter componi e nervis et vafis minoribus con- volutis, tela junctls, in extimo corii ftrato promi- nen- 0) Eichhorn, 1827. . a <5. p. 37. $ 34* P- ?o. (a) Eichhorn, $. 37. p. 83. rtrmuthnngtn iittr jit VirthtiJung der Hautnrvin. n 7 8 COMMENTATIO nentibus. Lenhosfek e papillis nervosprocedere, inter corii areolas ad ramos majoresconcrescentes, pu tat (i) , alii (2) totas fingunt e nervis papillas , alii (3) e vafis , quin et ex abforbentibus et exhalantibus ; E i c h h o r n eas negat , et telam cellularem cum va- fis reticulariter disperfis , quas viderint , papillas esfe dicit (4). . 8. Va[a cutis. Membranae integumentariae funt partes omnium vafis ditisfimae (5). Arterias aiitem in ipfo dermate jam multiplicem inire ana- flomofin, dein in ejus fuperficie rete vasculofum facere, non nova, fed jam a Bichat (6) produo ta est opinio. Dermatis areolas penetrare vafa 9 ibique, a fubtili tela cingente fustenta , dividi 9 ad externam fuperficiem tendere, papillasque ibi et vasculofum rete formare , fcripfit B d c 1 ard (7) ; ad faciem corii fupremam vafa igitur ipfe (8) etalii(p) referunt. Eandem fententiam arctius circumfcrip- tarn, novae inftar , protulit Eichhorn (10) priorum placita moderans. Scilicet vafa multiplr- ci anastomofi in infimo corii ftrato jam fubtile for- CO Phyf. Med. 145.?. 103. (2) Br era, .254. II. p. 142. Hempel, Otttleedk. p. 258. (3) Chausfieret Ade- lon,l. c. p. 567. (4) Eichhorn, . 26. p. 37- 37 P^ 83. . 34- p. 70 et p. 85. Cs) Beclard, (p. 316). (6) Anat. glntr. II. p. 689. (?) 1. c. p. 251. (8) 1. C. P 253. * GO .Gordon, (Eichhorn, I. c. p 39). Ru- do 1 phi, Acad. Wisfcnfch. zu Burl. 1814 18'5 P- i?6 1?7) Bichat, Anatemie g&ntr. II. p. 569. (so) 1827 p, 40. et 6873, ' M E D I C A. 79 formarent vaforum rete , eo tenuius quo magis ad intermedium accedunt ftratum, quod rectangulo per- forarent, et jam horizontaliter retis inftar, per laxiorem tunicae intermediae, quae incumbit, te lam cellulofam dividuntur, et fie ex hac vaforum per telam disperfione fupremum corii ftratum, id est tunica vasculofa externa ortum duceret, vafa- que ita corio non incumbunt, fed ipfa fupremum faciunt ftratum. Cultro vaforum fines detegere nemini licuit, plu- res autem in corii fuperficie adesfe patet in prae- paratis felicisflme injectis, ubi materies interdum guttularum ad inftar effluxa propullulat ; ut fie- rent canales fudoriferi ab Eichhorn detectis , necesfe vafa adfuisfe debuerunt. In M a 1 p i g h i i reti rubra non adfunt vafa (6) ; capillaria exiguis cum ostiolis ibi adesfe concluditur ex praefentia ipfms mud et lymphae in cellu- lis (7) ; in Epidermide an adfmt fatius adhucdum videtur hac de re cum Hallero (V, 14.) nihil affirmare. . 9. Port cutis. cutis undique meatibus plena'* docente Galeno (3); nee mirum! fudoris enim fecretio datur ; Leeuwenhoek igitur poros vi- dit , depinxit , imo in pede quadrata 207, 360, ooo caU (0 Eichhorn, 1827. P. 86. (a) Ibid, et p. 78. (3) Dt Simpl. Mcdit. facuttat. I. 13. Opera Omnia per J. Corntrlnm. BaCl. 1549. V. p. 14. So COMMENTATIO calculo finxit ; Von Humboldt autetn fub Microscopic 312,400 augente, nullos in epider- mide poros vidit (i) ; hinc multi benedocti (2) quos obfervare non posfent negarunt poros, alii (3) vel fie tamen eos adesfe ftatuerunt , ut fibi transi- turn per cutim declararent, alii eosdem fimul ad exhalationem et abforptionem aptos putarunt (4). Celeber Bellini (5) jam e feparata cute et in- verfa faccum formabat, et lie quad per alutam Mercurium presfit. Wilbrand (6) jam notavit e poris in digito- rum apice provenientes cerni posfe fudoris guttu- las. (7) Bdclard excavationes notavit infundi- buliformes coecas, et fpatia inter parvas Epider- midis (Idas , nudo oculo contigua , fub lente vero irre- gularia , rigofa , excavationes minores exhibentia , cum poris comparanda, quia fudor inde propullu- laret ; poros esfe negat, nam in cadavere Epider- mis exficcationem impedit, quae cito obtinet in lo- cis excoriatis ; ipfe uti Humboldt et Seller, ex columna Mercurii 28 pollicum, fupra laminam detrac-p taeEpidermidis pofita nullum obfervavit transitum. Eich- (i) U&er die Fafer , 1. c. I. p. 156. (2) Me eke I, (Handbuch I. p. 567) fudorem per penetradonem excerni fta- tuebat. B e" c 1 a r d, (R e i 1 , Ueber die Erkenntnis and Cuhr der fieber. V, 1815. $ I. p. l6\ ' (3) S e il e r, 1. c. p. 251. (4) J. G. Haase, de Vajis cutis et intestinorum abforbenti- but* fol. Lcipz. 1786. p. 14, (5) Kaau B. I. c. . 436. ? 189. (6) Dtt H*ut/yttem t I.e. p. 71. C?) B * clard, M D I C A. 81 Eichhorn autem (i) invenit infundibulifor- mes istas excavationes cum canalibus cohaere* re, quae canales esfent epiderraidis modificatae prolongationes , et in cellulis texturae cutis , cel- lulisquc corii lymphaticis terminarentur ; in exter- na fuperficie ostiolis inorganicis jam apertis.jam claufis finirent. Has decrevit canales fudoriferas quae vi capillari ex lympha , ab arteriis ferofis in cellulis cutis depofita , partes aquofas cum fali- bus fub forma fudoris deveherent. In quadrata pede adfunt 720, ooo. Aestate guttulae fudoris ex iis pullulantes confpiciuntur. Pori hi inorganici aperiuntur quando epidermis intumescit, et funt vel fpatia irregularia in fubflantia cutis , per quae ob- tinet perfpiratio infenfibilis , vel margines referunt cum canaliculis , quas vocat poros cutis inorganicos regulares, vel poros fudoriferos; inferviunt ex- cretioni fudoris guttatim effluentis , frigore claudun* tur, calore patent. Quidniqui praecesferunt hos viderint jam patet, nam in detracta epidermide contrahuntur , intumes- centia in aqua , crispando ficcitate (2) ; e veficis a cantharidibus elevatis nihil effluit , ob disruptas canales et fluidum ipfum orificium premens. Cer- ni posfunt quando , cute aqua cajida tractata , epi- dermis caute detrahatur , ubi vaginarum inftar ap- clard, 1 c. p. 148, a6o, 262, 263. (i) Meckcl /IT (.hit 1^6. p. 405 fqq CO Me eke I. 1816 p 413. F 82 C O M M E N T A T I apparent ( i ). Notabile autcm est Cel. Grew eos a. 1684 jam quam exactisfime in tabulis ex- presfisfe (a) , et nuper quoque ante inventum Eichhornii, dexterrimus Schroter Cs\ . 10. Cuds vafa lymphatica. Decurfus horum vaforum est per telam cellulofam , fub cute vena- rum ductum fequentes ; ftatim quando percipiun- tur, radiculae videntur quae hand infrequenti ana- ftomoli inter fe jungimtur , adeo ut rete forment quod magna pro parte membranas ferofas et inte* gumentarias formaret C4 )* De vaforum lymphaticorum in cute fimbus dis- fentiunt Anatomi ; ostiola ab aliis fuere negata , vi- fa et depicta ab aliis (5). Haase in exteriore cutis fuperficie five cuticula globulos Mercuriales fparfim haerentes vidit presfione post inpleta vafa lymphatica (6). M a s c a g n i (7) per totam corpo- ris fuperficiem ostiolia adesfe putat, imo totam epiderraidem finxit vas lymphaticum. Plurimi haec Cn Mccke-I, p. 421. (a) Weber, (Meckel dr- thiv 1827. p. 198.) Grew depinxitin: Phil. Transact. Year 1684* n 159. p. 566. Nemo tabulam infpiciens negabit. (3) Dasmenschliche Gcfuhl etc. Leipz. iili4. fol. fig. 7. 8. 9 ili ^Ouinp. 27. Autenrieth, (Phy/tol. Tubing. 1802. Bd. II. p. 1$O eosdem jam indicasfet. Hufel. Journal, der fract. H*tlk* Bd. LXVIII. St. VI. p. 106. (4) B e" clard, p. 379. Cs) B 6 clard, p. 327. (6) 1. c. p. 5. (7) In litte- rfs ad Desgene'ttes misfis. (Rec. P triad, de la Soe. to Mid. da Par t III. an 6 p 9i*93, et fuprs vide,. M E D I C A. 83 haec lymphaticorum ostiola, five in ipfa epider- mide, five in corio haerere putarunt (i). Si autem ad reliquum corpus attendamus, vi- demus vafa lymphatica, fere Temper, fi non uni- ce, per telam cellularein esfe disperfa. Conftat materies externe applicatas abforberi , fed immature inde coucluditur , in epidermide orificia patula adesfe nam horum abfentiam ibi egregie demonftrat Eichhorn (a). Nee tamen haec funt deneganda ; ut autem horum functio , abforptio , bene procedat necesfe fluidum tangant vel in receptatula fluU di abforbendi exeant ; hinc orificia non nifi in eel- lulis cutis aut corn fuperficie existere posfunt (3) ; lympha variolofa non afficit nifi scalpello fub Epi* dermidem ponatur. Niii adesfent ostiola quomo* do diverfae materies , fanguis , cruor , pus , mate- ries fabulofa in calculofis , Hydrargyrum in iis in* venirentur (4) ? Cum autem abforptioni indigeant receptaculis 9 ut fluidis fubmerfa fint ostiola 9 hinc Eichhorn in cute in cellulis tantum corii, et in CO So em me ring, (de Corporis Humani fabrica) V. Traj. ad M. 1800. . 4. p. 390. et . (5. Lenhosifek, (II. p. lotf ct feq.) in areolis corii, Brera, (II. . 248. p. 133) in ft*- perficic corii ; in e:\trcma cutis fuperficie Chausfier et Ade- 1 o n , (I. c. p. 596 et 568) , ut B 6 c 1 a r d , (p. 326 et 32?0 A ^ cpidermidem usque ostiola teudere credidit Humboldt, I.. p. 155) et Bichat, (II. p. 765772.}. Wilbrand, (II. p. 56) ostiola in tuuicis villofls quafi folvi credit. (2) 1. c. 1817. p. 9398. 109. (3) Ibid. 101104. (4) Cf. ibid. 117113. F a 84 COMMENTATIO in cellulis lymphatkis ab illo defcriptis, ea no- tavit(i); ingeniofe hoc cohaeret cum inventione canalium fuderiferorum , per quas abforbenda transi- rent, non autem videmus quidni in fuprema co- rii parte definerent vafa lymphatica (2) , aut fub- tile in ejus fuperficie facerent rete; probata epi- dermidis permeabilitate , fluida cum lianc penetra- verint, corium inter et epidermidem depofita tan- gunt jam ostiola ? neque ulteriore receptaculo indi- gent. De altera fine vaforum lymphaticorum in venas fcilicet mediate per glandulas vel inmediate acnto fub angulo , aut in ductum thoracicum hie loci vix agendum videtur. II. PARS PHYSIOLOGIC A. ii. Mtiltae eaeque memento plenae funt cu- tis functiones. Senfus tactus fedes est , corpis te- git, et ab externi mundi injuriis defendit, fuper- flua inutilia excernit , et tandem materies appofitas five aeri formes five fluidas inhalat. Ultima haec func- tio nobis confideranda , misfis reliqtiis et inprimis etiam misfa in mirabilem cutis cum interno corpo- re nexum, inque ej' ls respirandi facultatem ampla inquifitione. . 12. Abforptio cutanea. Infima animalia zoo- phy- Ci) ^. 48. p. 122. Oi> Chausfier ec Adelonjipfe E i c h h o r n , . 30. p. 85 hoc fufpicatur. M E D I C A. 85 phyta abforptione cutis nutriuntur. Prusf. Potas- fae extcrne applicatum in ianguine invenitur (i); refpiradonis ncgotium in infcrioribus ctiam cuti in- cumbit. In fuperioribus ubi omnium functionum distincta fcparatio, internis abfnrptio podus parti- bus concesfa est (a); abforptio externa est inter- nae auxiliatrix ; mimine tamen credantur qui illam negant, obftat et ratio et expericntfa. Veteribus jam momcnti plena fuit vifa: x* foxy xixi Ix Koitiys KXI fw0i/, Sfao (Tig &q eXTTVOGV KCLl slffTTVOOV OhOV TO C3)*'*"* Haud novum est fenibus, exhauftisque puellaruiu: vegctarum accubitum commendari (4) 9 & Phthifin ac Podagram concubitu contrahi (5). In foetu cutis jam abforbet. Dilcrte nostra CO Trcviranus, 1. c. I. p. 38 et pulchre Bluff, (d* abforptione cutis. Berolini. 1825. H u f. ^/^/.LVI.i8a6. p.iSa). (2) Bdclard, p. 124. (3) Hippocrar. de morb. vulg. VI. Sect. VI. i. in edit. Fo efii, II. 1662. Sect 7* p. 1190. Ga- le nus, (Op. omn. Bafil. 1549. III. p. 745) pulchre in hunc lo- cum commentatur. (4) David, III Rtgam I. 14. F, aco, (///jr. vit. ct mart. Int. IX. . 06.) de Barbarosfa fene idem notat. Celebre HludcvnfiliutttHermippipuellarumqne ,, vegeterum accubitus fenibus eommendatus" Ilaller. V. p. 89. Cs) Haller, V. p. 89. Richter, Spec. Therap. VI. 1818. p. 767. Seller, 1. c. p. aao. (6) H. v. d. Bosch, Disf. Chcm. Phyflol. de natura et vtilftate liqvorit Amnil Traj. ad Rh. 1792. 4. G. Posthumus, Disf. Medi- ca tie liquorc fttali amntos dicta , 3 caj$bus % deficicnte pror- fut hoc liquorc, parturitntium in Nofoc. dcad.tbferv. Gron. 1819. "8". 86 COMMENTATIO inprimis experi mentis B r u g ma n s (i), Amnii li- quorem per cutim abforberi demonftrarunt , ut in- de alii partus ficci caufam repeterint ("a); epider- mis tamen jam altera aut tertia menfe formata est. Momentofa haec in fanitatem moderandam vel lestituendam functio. Temper tenuit Phyfiologos, qui innumeris fere obfervationibus et argumentis hanc cutis facultatem probarent. Abflrahantur autem ("3) istae obfervationes , a. ubi respifatio pulmonum multum fecisfe potuerit , b. ubi epider- mis fnerit emollita , laefa, frictione deperdita; praecipuas lustremur , et ab utraque audiamus parte. OBSER V AT IONUM ORDO I. Ad pr obandam abforptionem ciita- neam. I. Materiae extus applicatae ,, chemice , odore 9 yelfapore intus repertae. . 13. Hydrargyrum ? alia. Plurima exempla le- gunturde Hydrargyro extus unguenti forma adplica- to , et regulino in osfibus reperto , uti illud viderunt Mead,Brasfavolus C4) 3 Boyle (5) 5 Holtz in CO V. d. Bosch I. c. p. 4954- (a) J- P- J. Ru- dolph Disf. de partu flcco. Erlangae 1790. 8 U . .4. Soemm. dc morbis vafor. abforb. I. c. p. 181. (3) B^clard, 1. c. p. a66. C4) Mu rray, A. M. II. p. 52. (5) Cruikshank, Gefchichte und Befchrcib. d.cinfaugende Cefasfe yon C. F. Lud wig. Leipz. 1789. 4". p. loi. M E D I C A. 87 in dentium radicibus (i), Otto (a) Fallopius (4) reperit: homines inunctos triennum ante et venientibus gummatibus , in tibiis detecto osfe vidit ibi collectum argentura vivum.*' Wepfer (5) notat, Mercurium foris artubus illitum intra cranium aliquando a fe repertum fuisfe. In fanguine hominum inimctorum et animalium illud invenerunt Autenrieth et Zeller C6), Seiler et Ficinus (?), Westrumb (8), Schubart (9). River (10), Mascag- ni (n) in glandula pariodito; alii (12) in faliva; Guerfent (13) in mammae glandulis et falivali- bus feminae hydrargyrofin pasfae; Bloch (14), Ha- (0 Hcnchcl, I. 1. p. 63. (2) In radio et ulna et os- fibus pedis juvenis qui propter ulcera fcrophulofa fubierat inunctionera. Huf. Bibl. LVI. 1826. p. 62. (3) An hue cafus Hufelandi, Journ. 1820. V. p. 117. (4) Tract, d* morbo Gallic9 9 *C*p. LXXVI. ap. Luifin. 1. c. p. 809. <5) J J Wepferi, Qlsferyat. Med. Pract. de affcitibnt tapitis internis tt externit, Scaph. 1727. 4. p. 056. obf. 75, (6^ R e i 1 et A u t e n r i e t h's Archiy fur die PhyftoJ. VIII. p. 213. (7) In hujus Zeitfchrift fur Natur en Hff/kun- de. Dresden. II. p. 317 feq. (8) A. H. L. Westrumb. Unttrfuchungen ulcr die Binfaugungskraft der Haut. Mec- kel, Archiv. 1827. p. 469 537.509. (9) In fanguine equi inuncti globules vidit. Rudolphi Phyfol. II 1828. p. 264. Cio) Murray, IL p. 55- (u). Brera, $.aii.II. p. 30. Cia) Autenrieth's Phyf. J. 551. (13) Archiv gtnlr. XV. 1817. Novb. p. 3857-89. C4) W estrumb. 1. c. p. 490. 88 COMMENT ATIO Hamilton (i) in lacte; Bichat (2) in liquo- re Amnii; Cantu (3) Colfon (4; in urina. Inunctis nutricibus kiem neonatorum curare fami- liare est (5); in Gallia (6) tenellos istos curant lacte caprarum tonfarum et ad (alivationem usque inunctarum. Alii (7) nullum metalli inuncti reperirunt vestigium. Seguin (8) in morbis venereis pediluvla ad* miiilstravit e 16" aquae et drach. iij. Merc, fublim. corrofiv. ; nullum autem apud 13 qui integris gati* debant cruribus et pedibtis et pediluvio ad 10 (Re'aum.)ufi fuerant , obfervavit effectum , ab- forptum falem indicantem , qualem probe dignovit ubi aderat {babies fyphilitica et balnei temperatu- ra 18 (9). Quinque miferos pofuit in pediluvio tali, 3 cruribus illaefls ad 18, a cum fcabie in crure ad io ; in his effectus obfervabatur , in il- lis 0) Disfert. on Milk. 1770. 3. (2) Anat. gtn&r. II. p. 694. (3) Froriep's Notizcn y n, 142. VII. 1824. p. 151. Huf. Journ. LX. 1825. p. 114. (4) Fro- riep's Notizen, p. 358. XVJ. 1827. p. 95. Med. Chir. Zcit. 1889. IIJf n 34 "~ (5) Asfalini, 1. c. p. 115. Voigtel p. 356. (6) Blumenbach, Med. fli&lioth. Gott. 1785, I. p. 49. Fro riep's Notizen , 600. XXVIII. 1830. p. 95. Moil et v. Eldik, X. 1831. p. 284. Wendelftadt, Hu- fcl. Jottrn. XXVIII. V. p. 69. *- (7) Mirabelli, Ber- thollet, Wed em eyer, Cruikshank, Chevallier, Rhades, Wohler, alii. (8) Meckel, Deutfches flrchiv fur dfs Phyfiol. IIJ. iSl?. Intellitrenzblatt , p. 585. Cc fqq. (9) Ibid. p. 590. M E D I C A. 89 lis tarda ct debilis abforptio (i). Brachium in 10 fB aquae cum drachm, ij. Merc. s.c. ad 10 diu fubmerfum tenuit ; nullus effectus , neque falis in fo lutione inminutio; ad 18 fal diminutum , aquae autem quantitas minime minor (2) ; concludit (3) infra et fupra 10 5 11 18 nullam abforptionem locum habere ; in hoc enim cafu cutis conftringitur , in illo fudor abforplionem impcdit. Mercurii effectus ex longiore pediluvii ufu notavit , ob na- tain inde cutis laefionem (4). Mercuric dulci, fcammonio, gummi guttae,fale Alembroth , et Tar- taro Emetico abdomini appofito post icj horas pat\iit ponderando falem Alembr. 10 gr. 9 Tartar. Em. 5 S r 9 g- S utt - l g r Merc dulc. fgr. perdidisfe 5 fcam- monium J gr. acquifivisfe , quod non a folubilitate , fed a majori acritate repetit (5) ; abforptio igitur non peragitur epidermkle integra , vel nifi laedatur, pro- prietate acri ftlmulante applicatorum. Ei as- fentiunt J. Currie(6), Ma gen die (7). Con- (i) ! c - PS9i et 595. CO Il>id. p. 591 593* Materiera perfpirationis fal ex folutione petere et fecum intus ferre pu- tat (594,5990 0) Ibid. 590,598. (4) ">id. p. 594596- (5) ! c. p. 597. (6) James Currie, ilber die Wirkungen des kalten und -warmen Wasfcrs , alt ein lleihnittel tm Fleber vnd in andem Krankheitcn, I. Lcipz. 1 801, a. d. Engl. ubert. von Michaelis. II. Leipz. 1807. ubers. von H ege wisch.(5\ edit Lond. 1814) cf. I. c. XVII. PC 258. Findet tint Inhalation dutch die Jlant ftatt? cf. p. a?9- (?)Magendie, Journal, I. p 14. Pric. El. dc fhyjiol. Effer. II. p. 262. 90 COMMENTATIO Concedimus acria , (limulantia , epidermidem laeden- tia facilius abforberi , magnamque esfe temperatu- rae efficaciam , fed ex his cuti illaefae abforbendi facul- tem,aut epidermidi permeabilitatem ne deneges; minor entm temperatura, et falis corrofivi vis adftrin- gens multum fecisfe videntur. Sic Sewall dum de- coctum rhei, rubraeque tinct. in excretionibus re- perirat , nullum vidit transitum ex decocto adftrin- gente ligni campechenlis , brafilienfis , eorticis quercus* Chemice transitus materiarum pulchre probatur. Westrumb in cruris viri fani locum veficantis ope excoriatum cucurbitam pofuit 9 illique per i J horam pediluvium fuppofuit ad 20 (R 6 a u m) cum Prusf. Potasfae ; en ! . . . Muriate oxydi ferri post bi- horium in lympha per cucurbitam extracta translatum fal apparuit (i); idem ad aa obfervavit; ad- mixto ,, praeter Prusfiatem , Nitrate Potasfae 9 illud probe hoc minime in fanguine venae brachialis obfervabatnr (2) ; rheum balneo brachii admixtum , in cucurbitae fanguine quoque et in urina prodi- bat (3) ; copiofior transitus post irritationem cutis ope tinct. can than (4)* L eb k u c h n e,r (5) plu- ri- (1) 1. c. > Exp. VI. p. :5o6. VII. p 507. (2) Ibid. Exp. VIII. p. 508 , canem abrafura postico corpo- re in balneum cum Prusf. Pot. pofuit per 30 m. ad 20 ; fal in fang, venae cavae , urina , non in chylo et ductu thoracico. Ibid. Exp. Xf. p. 534- *- C?) Ibid. Exp. IX. p 508. Exp. X. p. 508. (4) Ibid Exp. XII. p. 534^- (s^) Lebkuchner, Disf. M E D I C A. 9; rimis experiments Prusfiatis Patasfac transitum probavit(i); acido fulphurico dilnto extus admo- to acida cxcrementa rcperit, repetitaque frictione tormina ventris , urinam acidam , intestinorum in- flammationem (2); Acctatis plumbi dr. ft m aquae Unc. ij. quater in cuniculo aftrictd , post veneficii fymptomata mortem viditdum partes internae admoto Hydrog. fulphur.' nigrescerent ; ex dr. j. Muriat. Barytaecum 20 part, aquae post isi'veneni effectus, ex iterata frictione mortem in cuniculo vidit (3). A 1 b rech t quoque momentofa his in rebus fe- cit pericula (4). . i^.Materiae odori ferae. Camphora et Phospho- rus post externam adhibitionem in acre exfpirato animadvertimtur (5). Westrumb utroque bra- chio ad cubitum usque per 45' ad 20 22 (R) in balneum cum Prusf. Pot. dr. j. Nitrat. Pot. dr.ij.; et Disf. qua experiment!! eruitor , utrum per viventiutn *d- httc animalium membranas atqiie voforum parietei fonde- rabiles Hits applicatae permeare quetnt , nee nef Tubing. 1819. 8 9 . cujus epitome fufe in drchiy gener. de Med. VIII 1823. Mars p. 434444. (l) Ibid. p. 425,- 427- (a) Ibid. p. 426. Simile quid narrat Westrumb, 1. c. p. 491. Cs) Ibid. p. 4-7. (4) ! F. L. Albrecht, Comment, in qua proponitur recenfus corvm alimentorum et medicaminum , qnihus,j$ve tnlo alimcntario fint ing e sta,fivt commiinibus ctrporis intcguincntis applicata, ingretfus in fy ftema vaforum fanguiferorum out concesfus a Natura cut nt gatns Jit. Gott. 1806. 4. (s) Westrumb, 1. c. p. 491. Theophrasto jam notum vide Aipra p. 15. 92 COMMENTATIO etMofchi gr. aliquot fubmerfo, Mofchum in acre ex- fpirato et urina 5 Prusf. Pot. in excretis detexit (i). Idem experimentum inftituens , tubo quo externum aerem fpiraret naribus et ori adaptato et per fenestras ducto , debilior fuit in acre exfpirato odor , nullus in urina (2); eodem cum tubo inftructus pedilu- vium fumiit ex decocto rheo 5 et inferiorem cru- ris partem Balf. Opodeldoch inungi curavit, nude post ig ex anima per 6 horas camphoram redole- bat (3). . Stuart (4) fimili apparatu utens Al- lium (5) ad axillas , interna crura et malleolos ap- poni curavit per i horam et locum dein ablui ; post f horas in acre exfpirato diutius quam per bihorium et in urina odor ingratus. Odorem urinae violaceum ex Terebinthina extus ad motatribuiadducunt, hie autem abforptionem per pul* mones (6) multum facerefponte patet. K a a u B. no- tat : qui diu manibus tractat Terebinthinam , paulo post emisfam urinam ilia videbit inquinatam" (.130.) Rons- C*) Westrumb. I. c. Exp. I. p. 496, in aliis experimen- tis post horas odor Mofchi aclhuc in acre exfpirato. (Exp. III. et IV. p.. 497 498.) (a) 1. c. Exp. II. p. 497. (3) 1. c. Exp. V. p. 498 CO s> Verfache welche die , yon einigen 99 bezweifelte Eittfaugung durch die Haut zu leweifen fchei* nen von J. B radne r Stuart von Albany. (Meckel, Deutfch. Arch. /. d. Phyf. I. 1815. p. 151. (5) Allium cuti attritum fpiritu ac fi comederes elucescit." ,, (Soemmering,^ corf. hum. fabrica , V. p. 413.) plan- tis admotum animam olidam reddit. " G. Bafilevitsch, (JSysth. rtforb* di script* Argentor. 1792. p. 37.) (<5) Priori fac- M E D I C A. 93 Rousfeau (O repetitis experimentis viclit Tere- binthinam interne fumtam, vel adeo externe ap* plicatam ut aer a inpraegnatus infyirari posfet 5 folitum tirinae conciliare oderem; cum veto per tubiim aerem externum duceret, per 2 horas va poribus Terebinth, ol. fe expofuit , brachium in illud fubmerfuin tenuit , aut nudo corpori afFricari cura* vit , et nihil odoris violacei in urina percepit. Om nem itaque cuti abforptionem procax denegavit. Lebkiichner in cuniculo 5 oleo Terebinth, per 10' affricto, in tela cellulari, fanguine venae ca- vae, et urina odorem percepit (2); Stehber- ger(3) in juvenecum prolapfu veficae congenito , ubi quovis momento urina colligi potuit 5 neque de coctum rheum , neque lign. campech. neque acid, Gallarum , balneis partialibus aut frictione adhibi- tum transiisfe obfervavit, fed Terebinth, manibus brachioque affrictum post 15' , iufpiratum post 15* in urina detexit (4). Li- faeculo mos erat in pectoris et faucium morbis vapores ex fingula- ri lebete herbis et Terebinth, inpleto , inhalare, unde fempet odor ille violaceus urinae obfervari folehant; (Brief van, M. van Gcuns, over een* verbcterden toeflel tot daiupade* mittg t en dt nuttighcid daarvan in Borst- en Keelzicktcn. 8 (i) R e i 1 et A u t e n r i e t h's Arc hiv f. d. Phyf. VIII. p. 383 , ex Edimb. Med. and furg. Journ. 1806. II. p. 10. (a) 1. C. p. 424 et 428, oleo camphorato aflTricto etiam odor in fangui- ne venae cavae infer. ; pulmones autem hie multura fecisfe vi demur. (3) F. Tiedemann's, Zeitfch.f.d. Phyf. II. 1826. H. I. p. 47. (4) Acctatcm Potasfac quoquc e pediluvio in H C M M E N T A T I O Liceat autem propria quaedam experimenta enarrare. Loco tesfellae vitreae, in fenestra aedi- culae in horto exllrtictae tesfellam ligneam poni curavi , et lignum tanto foramine perforari , quanto voluraen partis brachii mei fuperioris prope humerurn arete exciperetur. Jam cum in ae- dicula federem , et nudum brachium (aeftate a 1 . 1831 temperatura aeris 68 Fah r,) per foramen ad hume- rum fere usque porrigerem , januft et fenestrd be- ne claufis, et foramine interpofito linteo carpto circum brachium claufo 9 adjutorem jusii lagenam ex cubiculo meo petere et contentum liquorem, ol. Terebinth. 9 inpatinam fub brachio pofitain infun- dere; manum immergere inconfultum duxi 9 cum , uti fieri folet , epidermis prope ungues vel in apice digi- torum non raro laefa fit ; hinc flexo cubito, ipfumcu* bitum brachiique partem infra eum 9 liquore fubmer- (i , adeo ut fuprema brachii pars et manus furfum flectae , patinae margine fustentae , ficcae manerent. Jam hac pofitione fatis taediofa integram horam per- ftiti , qua praelapfa , ol. Terebinth, rurfus in la- genam fundi, patinam auferri , et brachium probe ablui curavi; dein per femihoram eandem brachii partem eadem pofitione in aqua tepida pofui, ne ullus remaneret odor. Urina 15' ante experimen- turn fuit misfa et fervata 5 quae ao' post coep- turn in urinam transgr*sfum vidit ; itaque tantum materiae in urinam agentes. M E D I C A. ^5 turn experimentum fuit collecta erat ut prima, at vero quae 80' large fuit misfa manifesto odo- rem fingularein , priori non proprium , quern di- cunt vioiarum , exhibebat ; urina hora II , III , IV , VI et VIII misfa eundem habuit odorem , non adeo fequens ; obfervandum alio tempore numquam mihi adeo frequentem esfe urinam. Post 14 dies experimentum repetivi ; jam altero bra- chio inTereb.venetae et ol. Tereb. pari copiaeadem ratione pofito , nulla notanda venit differentia nifi quod urina demum ad minutam 100 oleret 5 et non tarn diu (enim ad horam Vin quo fpatio ter fuit misfa) retinuerit. Cum rurfus eadem in pofitione federem in pati- nammundam infundi curavi, aquam i2o(Fahr.) (quae temperatura durante experimento fiebat no )", et cum aqua" misceri 6 gr. Mofchi , quae adjutor a cu- biculo meo , lagena bene claufa , petiverat ; post ho- ram , (interdum aliquantulo aquae calidae addito), fo- lutionem lagenis excipi , patinam auferri , brachium ablui , et aquam tepidampuram fupponi curavi. Uri na 90' ab initio experiment! misfa debilem valde habe- bat Mofchi odorem , mihi modo peifpicuum 1 , unde cre- do nullum ; exfpiratus vero aer jam 20' post coeptum experimentum manifeste Mofchum redolebat ut cui- que esfet clarum, adeo ut quum postea confulto amicum quemdam inscium adirem , dixerit : vae ti bi qui Mofchum redoleas ! Hora IV post ex- perimentum odor evanuerat. Cam- 9<5 COMMENTATIO Camphoram fubtiliter divifam , cum axungia por- cina mixtam , unguenti forma brachio ut fupra il- liniri curavimus; post 30' anima camphoram re- dolebat , nullus vero in urina odor 5 ! neque amplius quam horam post experimentum camphoram anima reclolebat. In alio experimento nullus odor. . 15. Matcriae gustu percipiendae. Mofchus e pediluvio (i), ol. Petrae vertici inftillatum (a) oleum cajaputi plantae pedis appofitum (3) , co- mum maculatum ventriculo admotum (4) 9 quin et oleum olivarum pedi illitum (5) 5 immo ferrum post ufum balneorum chalybeatomm, manifeste in ore gustari obfervatum fuit, IL Aqua ex alre reforpta* . 16. In locis humidis et tempestate humida exiguam obfervarunt fitim et frequentem tamen uri- nam (6); Chausfier 4 opifices antro humido fepultos per 14 dies fervatos notat (7). F on ta- na per bihorium in aere humido obambulans ali- quot uncias fe graviorem vidit, drastico licet fum- to CO Soemmer. de C. H. fabrica. V. p. 413. Lenhosfek III. p. 354. Westrumb 1. c. p. 490. (a) Haller V. p. 86. (3) Ibid. (4) Asfalini, 1. c. p. 200. Voigtel. 1. C. I. p. 356. (5) Samml. auferl. Abhand. VI. 1780. p. 652. (6) Haller, V. p. 89. Westrumb, p. 491. Haller de aere humido JamaicenJl; Dampierre (Marcard, 1. c. p. 260) de nautis in mari pacifico- (7) Diet, des Sciences mtd. XXV* 1818* p. 7i M E D I C A. 97 to (i); de Gortcr (2) nocturnam aquae in- halationem (tatuit Unc. ij. iv. vj , R y c (3) Unc. xiij, KeilUnc. xviij (4); Marcard homines vidit in terdiu labore lasfatos noctu i 3 & acquifivis- fe (5); Watfon vidit juvenem fame exhaustum , quum ei unum vini vitrum porrexisfet et dein equo veheretur , intra horam Unc. xxx acquifivisfe (6). Parum autem haec argumenta valent ad cutis ab- forptionem probandam, certe enim respiratio plu- rimum hie attulit , et conftat tempestate humida exfpirationem longe esfe minorem; in majori vero ponderis augmento , vix a folis pulmonibus deducenduru /idetur (7). III. Urittae copia major ilia potuum. . 17. Et hoc quoque argumentum parum vale- re (i)Cruikshank, Gefchichte . Befchreib. I. c. XVII. p. 96*. Linings (Philofoph. Trpntact. XLII. Lond. 1743. P496)per a i horas in acre humido 8 $ unc. abforptas vidit. (2) H al 1 e r , V. p. 89. Keil (D///. d Corp. anim. vi adtrahente ; Diet, dcs Scienc. Rled. XXV. p. 5) notat juvenem delasfatum , noc- tem fub coelo hnmido terentem , Unc. XVIII mane graviorem. H o- m e (W estrumb, p. 493) noctu multum tranfpirans mane fe gra- viorem (a unc. Hall. V. p. 89.) expertus est. (3) Haller, V. 89 (4) >Quae in aSre . . circumvolitant aquare particulae , a cuti nestra attractae, cum fanguine commiscemur, et cor- pus pondere augent." ,,27 Decb. hac nocte Unc. xviij vaporis ex sere ad fe fomniantem attraxisfe" fcrip- .fit. Vide Edwards, agens phyftques. Paris. 1824. 8 tt . p. 364 et 366. (5) H. M. Marcard, vber dit Natur und den Gebrauch dtr Bader. Hanov. 1793. 8 9 ' p. 859. C6) Westrumb, 1. c. p. 493. . (7) Westrumb. 1. c. p. 492. G 98 C O M M E N T AT I re fponte elucet. Stupenda leguntur exempla(i) de urinae copia potum longe fuperante, ut ipfe Ha Her a fola respiratione oriri non posfe fatea- tur (2) ; quae autem Livizan, Baratti, Fothergill, Frank, de Haen alii (3) de in- genti in Diabeticis et bydropicis narrant urinae co- pia" , excretionibus per naturam et artem licet vigen- tibus , fernper iterum increscente , imde aquae ex acre per cutim abforptionem demonftratam haberent,vix alicujus videntur momenti; proprium est diabeti urinae qualitatem et quantitatem mutare; cum Ru* therfordio (4) , qui in diabete cutim ficcam , ari- dam et calidam faepe obfervavit , omnia pulmonibus tribuenda putarem. Ad validiora ergo tranfea- mus argumenta. $. IV. (i) Haller, (V. p. 89, 90) ea collegit. Int?ralia: Ex Gatinaria puella quotidie per 60 dies pocula minxit 16, qualia 3 biberat, ut in eo tempore 1740$ urina fuperaret, et fuper cibum potumque amiferi: 1740 gg; felici tamen eventu." (2) Innixus calculis Taglini quern citat: cle acre," p. 167, 168. (3) Has obfervationes vide apud Westrumb, !. c. p. 499 feq. Seller, 1. c. p 229. Marcard, p. 352. Cruikshank, I. c. XVII. p. 96. Lenhosfek, III. p. 353, ex hydrope post paracentefin brevi faepe restitute , curis abforptionem probatam habet. Idem Cruikshank , SammJ. ^a/er/. Abh. VII. 1781. p. 655. Darwiii, Zoiinomia, I. Sect. XXIX. . 43. Asfaljni, (1. c. p. 2) Haller, V. p. 87. C?) Socmmcr. d* C. Il.fabrica, V, 413. (8) I. fupra c. p. 151* 152 Quae fecit Westrumb peri- cula jam fupra narravimus , p. pa io6 COMMENTATIO misfa (i). Cum in infufo Rhei (unc. 3 cum aquae modis 2) per 4 horas ad 98 manum fubmerfam tenuerat, urinam alcali addito aurantiacum colo rem acquirere vidit (2). Nulla urinae mutatio ex pediluviis cum inf. vel decoct, ligni Campech., Brafil. , cortic. quercus. Experiendi voluptate quaedam propria fed pe~ rlcttla. Utrumque pedem 3 fere pollices fupra mal- leolum in infufum Rhei , quo 6 unc. Rhei contine- nerentur , fubmerfi ; temperatura aquae erat 102 (F a h r). , durante experimentc licet interdum aliquid calidae adderem varia fuit a 102 96 Hac ratione inde ab hora matutina 7 ad horam 12 usque pediluvium fustinui; urina post i | horam misfa profundioris quidem fuit coloris (nempe prima liujus diei urina) fed folutio alcali- na colorem non mutavit ; quae vero colligeretur post 2j horas hide a coepto experimento , folu- tione Subcarb. Potasf. addita coloris fubiit muta- tionem , et in aurantiacum five potius rubicundum tranfiit, qualis color in alia urina alcalibus non producitur, fed etiam enascitur quando urinae con- fulto aliquid infufi Rhei (aut Rabiae tinctorum), et dein guttulas folutionis alcalinae addideris; fex- ies ilia die ante cubitum urinam adhuc collegi et fern- (i) The od.' Se wall, Eittige Verfycht u. Semerk. uler die Hauteinsattgung. Meek els Deutfihes Archiv f. . die Einiaugungskraft Jtr Vintn. Hanov. 1825. 8. Meek el, Arihiv. 1827. p. 528 et H 2 53S. ii6 COMMENTATIO hoc nitatur fundamentis, aut quomodo vafa hanc functionem abfolvant , hujus non est loci. Reminis- cendum autem , non abfolute orificia requiri , quum parietes , permeabilitate vaforum extra omne du- bium pofita , etiam forbeant. Vafa cutis lymph, hete- rogenea, non asfimilata vel non asfimilanda, turn dernum forbere videntnr , quando eorum vis repulft- va, a Brugraanfio (i) nostro in illis proba- ta , fit devicta ; venae omnia fumunt quae cum iis in contactum veniunt (2). Jam vero 9 cum ra- ro externe homogenea abforptioni afferantur, ve rofimilimum reddltur 5 materies externe medican- di fcopo applicatas, ut plurimum a venis abfor- beri, atque his haud minimam abforptionis cuta- neae partem incumbere, quod ex actione veneno- rum jam a priori concluderes ; Temper vero at- tendendum : ftimulis allatis vim vaforum abforben- tium repulfivam facile tolli , ad quod frictio for- fan multum facit. . 24. Differt cutis abforptio : a. ratione aetatis. In infantibus ubi epidermis tenuior, cutis mollior fenfibilior, et magis activa circulatio, promtior est , tardior in adultis , nulla fere in fenibus (3) ; b. pro fexu et temperamento ; promtior in femina , in 535. Fohmann, das Saugader - Syftem Her Fifche, 1. C. p. 8. (i) Vid. infr. p. iai. CO West. 1. c. p. 535 537. Venarum in abforptione dignitatem probavit etiam Magendjie, 1. c. p. 257 > 261 et 284. (3) Bi chat, II. p. 63135- M D I C A. in lymphaticis et fanguineis , tardior in viro , in biliofis , nervofis melancholic is ubi integumema ftricta funt et ficca. In terris calidis et aeftate melior , hinc Itali et Chrestien felices funt Jatro-aliptae;inSeptcntrione frictiones cum Hydraiv gyro fere ignotae funt (i) ; c. pro idiofyncraiid , alii enim morbis contagiofis longe facilius afficiun* tur ; alii veneris impudicae heroes inpune agunt ; d. pro ipfius cutis conditione ; quo tenuior epider- mis eo utilior Jatralcptice (2) ; clelicata cutis , fen-y, fibilitas in quibusdam locis major, activitas circu- lationis localis , partium cum membr. mucofis con* tiguitas , uti labia , praeputium , favent ; e. pro in- dividui conditione; abforptio enim ad plethoram est in relatione inverfa (3); /. pro aliis functionibus ;. parva aut nulla durante digestione, magna vac no. ventriculo est (4) ? uti etiam fame , fiti , fomuo , tristitia , moerore , timore , omnrque caufa debili- tante , diarrhoea , dyicnteria , diabete f fanguinis profluvio; femper putarunt abf. cutis promoveri de- bilitate , diminui robore ; debiles enim potius mias* mata et contagia attrahunt, quam robusti (5) ; fed robustus homo licet multum contagii cujusdani forbeat vi nocenti faepe refistit , debilior a vel par- (O Rullie r, Diet. J. Sc. Mid. XXV. 1818. p. 56. (a) Hecker, Praktijcht ArtKneymittellehre^l.c.}.:^. (3) M age n die, Edwards. (4) H aller, V. p. 91* (5) Haller, 1. c. Bichat, II. p. 6^6. Richer and (Amfterd. I. p. 315). COMMENTATIO parva copia fuccumbit (i) ; ftimulanth et individui robur tantum abforptionem vaient deniinuere , quate - nus labore, motu , ufu fpirituoforum tranfpiratio incitetur. Tandem cutis omni diei tempore non aeque prompta est abforptioni. . 25. Sequentia inprimis t abforptioni cutis fa- vent auxilia. a. Epidermidis permeabilitas primam hie occu- pet locum , quippe per illam vigeat integrae cutis abforbendia facultas (2). b* Jatro-aliptae maxime celebrant balnea et frictio- nes (3) , vascula enim cutis frictione incitantur 9 cu- tis relaxatur 5 cuticula aliquomodo fublevatur , verbo vitalitas cutis augetur; calore fuo balnea quoque bene agunt ; frictiones vaforum abforbentium vim re- pulfivam vincere videntur. c. Stimuli augent abforptionem cutis; materiae blandae diuturnione contactu eundem ftimulum ali- quomodo afferunt (4). d. Dimota epidermis; materies non flimulantes, blandae, epidermidcm nee chemice nee mechanice laedentes a vulnerata aut excoriata cute celcrius ab* forbentur, nam functio localis exaltata est propter ftimulum, ex qua irritatione blandis materiis flimu- lus (i)Rullier, 1. c. (2) Jam fupra clare demonflrata est. Ipfe Magendie (Prne fieri ppsfe putat. M D 1 C A. 121 medicamenta vinccre dcb'ent, et primaria Jatro- aliptarum cura verfatur in hoccc impcdimento cor- rigendo ; dimoto vero obilaculo et corii fuperficie denudatft mcdicamenta cum ipfis vcnarum finibus , earumqtie parictibus , cum retc vasculolb , vafo- riimque lymphat. ostiolis , in corii fuperficie et eel- lulis admittendis in contactu ponuntur , aut in corii cellulas penetrantcs ad lymphaticorum ostiola , de- victft vi repulfivd avide inhiantia , et fanguifera' pluri- ma vafa quovis puncto permeabilia, accedunt , unde fa- cile intelligitur cur ea qiiae endermatice applicantur tarn celcres et fortes pracftent cffectus , diiui lac- pius Jatro * aliptarum cura fit frustranea. Brugmans noster (i) ftatuic vafa lymphat. facilitate quadam electiva et rcpulfivA , fempcr as- iimilata homogena fumere , hcterogenea ftrenue rcpellere; haec vero asfiimunt quando vis ilia re- pulfiva fit devicta velalia quacumquc ex caufalym* phaticorum actio abnormalis fuerit facta; AVes- trumb illustri viro asfentitur et rem ulterius pro- bat (2). Jam vero quaerimus an non etiam fti- mu- (i) Disfert. C. G. Ontyd pracfide S. J. Brugmans, d Caufa alforptionis per vafa lymphaticn L. B. 20 Febr. 1793. Cap. II. p. 5760. Similem fere theoriam ftatuic Hu- feJancl, Syst. der Pract. Iltilk. I. . 48. Brugmanfii theoriam fere ipfis verbis doct. Ontyd propofuit V. A. v. Ilecs, de Caufa functionit fyfttmatit lymphatici. L. B. I8'7v p. 36. (2) Unt Ibid. p. 53. M E D I C A. 1*3 ma exllrncta piucmus. Ad ipfas autcm mcthodos pertracrandas nondum transire licet , probandum cniin fupercst: cxterne applicata fimili agere ra- tione ac interne porrecta , materiesque vi pollcntes medicatrlce , vol venenata exrerne applicatas , ad in- ternes duci abditasque corporis panes , eosdemque ac interne adhibitas producere cflectus (i). ODSERVAT10NUM ORDO II. . Extcrna agunt ut intern a. A. Cute Integra. . 28. Ipfi Jatro - aliptae eorumque ministri hand raro effectus in fe ipfis percipiunt , quos inunctione in aegris producere volebant , unde chi- rotccae in Nofocomiis ufum ab experientia didice- rint CO Non fan's distinguunt aucrores (Schopff cet) inter ob- fervationes quas fub alccro et tertio clisjunxi genere; fub hoc in Cap. Ill et IV. istas collcgi quibus probnrcmr utilitas Meth. Jatra!. et Enderra., 1. c. remcuia quae ceterum interne dan- tur, cum fructu adhibita fuisfe ad fanandos homimim mor- bos internes; fub illo vero genere hie retulimus obfervatio- nes quibus jam a priori concluditur: medicameiita cxterne ft adhibcas, ejusdem fore cfficaciac, et omni qua pollent vi tarn medicatrice quam venenata ad intimum corpus duci. Ne igi tur hie obferv. confulto de medicatione externa factas quae- ras , fed alias quibus pateat: Medicamenta (vcnenata inp.y externa forte fortune , yel vfu Chirurgico alioye quovit wodo 9 topic* ad tr,tiqc olios, tosqut faepe topicot effcctus , imo rafk admota, tmnem faam effitaciam per totum at intcrntim cor- pus y ftmper no* optatam , faepc non ezfpictatam t hmd rart uofivam distribuitfe. i4 C O M M E N T A T I O rint ministri. Jam R a m a z z i ni (i) fcripfit : ,,, de Jatro aliptarum morbis " praecavendis ; B re r a hand tinum narrat exemplwn (2)., ubi qui poma- tum Scillam , Digitalem , vel Acet. Pot. continen- tem inunxerat 5 diureticos effectus fit pasfus ; ex Opii granis V in canem cum fucco gastrico nuda maim inunctis fomnolentiam expertus est Chi a- renti (3). 5, Manus tremere iis, qui venerea lue infectos 59 Hydrargyro faepius inunxerint 9 " notat Feme- lius (A) Gravem vertiginem tenebricofam et 55 continuam " chirurgo cum perunxisfet fubortam tradit Frambezari us. ,, Nostras chirurgus alvi fluxum , tormina , et falivationeni hide habuit." (R a- m a z z. 5) ; legitur (6) de foemina a lue fanata dum maritum inungeret , ipfa autem non inungere- tur (7). Religiofa virgo et ancilla in Nofocomio S ! . Vi- ti Londini (8) , aegrum pertinacisfima conftipationis cau- (i) Opera omnia Med. et Pliyfiol. Ed. 4. Lond. 1739* 4 Tom. II. de morbis artificum Diatribe, C. III. p. 13 15. (a) Anatripfologia , Ed. V. Basfano 1812. I. p. la II. 48. 51,52. (3) Brera,I.. 145. p. 213- Idem vidit in alio vit.o quern inscium opium canibus adfricare jusferat. Ibid, p. 21 6 218. - (4) &e luis venereae cut-atione t 1. C. C. VII, (5) ! c. p. 14. (6) Van S wiete n ad Boerh. Aphor. 1467. V. p. 526. * <7) Neapoli inunctio in pedum plantas folitum luis est remedium , hinc ne amplius unctoribus inde mahim Ruggieri Tomo-frottore indicavit {$Icd. Ckir Zeit. 1813. IV. p. 34<5. 1817. H. P. 268, (8) The Medical M E D I C A. 1*5 caufa inunxerant cum oleo Crotonis Tiglii ; [aeger non purgabatur, nam aderat obftaculum mechani- cum; ipfa autem ex officio caritatis post 3 horas valde purgabatur, ct univerialem aegritudinis fen- ium , cum oris ingrato fapore experta est ; ancilla alvi modo evacuationes est pasfa , non vero tarn- diu fricaverat. Chrcstien (i) refert de matre ex intermitt. reconvalescente , quae filiara Tinct. antispasm. opio confectam fricaverat, agrypniam inde, agi- tationem, et pectoris ardorem pasfa. Puella contra intermittentem medicinam negans , matrem ob eun- dem morbum , Tinct. antispasm. et Tr. chinae fri- cavit, unde utraque fana. Materiae c regno animali. . ap. Cant har ides* 5 m pl astr Canth. applicatio- nem hand raro viarum urinariarum dolores , mic- turn cruentum, (Iranguriam fequi cuivis notum est (2); Boyle Cs) Canth. cervici applicatis, gravem inde in viis urinariis fe expertum notat do- lorem. Schenck (4) post Canth. genu appli- ca- and Sorgic. Journ. Dec. 1828. Arch, gtntr. de Md. XIX 1829. p. 12'. (i) Chrcstien, 1813. p. 190192. (O Haller., Cruiksli., Soemm., Sc hopff, Westr., I.e. (3) Exercit. de Atmosph. corf, confistentium , rf*- que mirabiJi fnbtilitats, dcterminata Natura et infigni vi ef fluviorum.L.U. 1676. I2 p .p. 75. Non Canth. manu ritinuit, uti alii notant. (4) J Schenck ii a Grafenberg, Ob- fcry. Medicar. rarior* Libri VII. lib. VII. Obf. 36 ct 37. in Edit. Francof. 1609. p. 967- IbW% f66s p. 875. is6 C O M M E N T A T I O cata's , 5 t fanguinis mictas tradtt , pergitque ita : .,, Incrcbile videtur; quidam Chirurgus Mediola- ,>, nenfis bis fanguinis profluvio correptus fuit per ,, urinam fecum portando cautermm ex Canth. in 9 , byifa." (i). Hildanus O) , Pareus (3), fimiliter multas obfervarunt noxias ex veficatorii adpofitione , imo Plenck (4) inde vidit inflamm. renum , velicae , pryapysmum , cum mictu cruen- to. Leguntur e contra duae obfervationes en- urefis applicato vificatorio ad regionem facram fu- blatae (5) , atque diurefis exinde feliciter inftaura- tae (6), Materiae e regno vegetabili. . 30. Opium extus etiam admotum narcoti- cam fuam vim et fomniferam exercere decent ob- fervatores (7). Canibus ^ quorum abraib corpori Opium fucco gastr, folutum Chiarenti (8) ap- .plicaverat, magna fomnolentia, melancholia, tor- por, ftupiditas fepervenerunt ; 5 grana propria ma- nu cum illis aliquando affricasfet , in fe ipfo efFectum cxpertus est , eandemque infolitam fomnolentiam in fuo CO .Obf. 37. esthuic prorfus fimilis. CO Horn's Archiv 1815. I. p. 104. (3) Ibid. (4) Toxicologia* Vicnnae. 8. 1785. p. 135. (5) Medical Commentaries. X. p. 416. Med. Obferv. and Inqnir. III. p. a. (6) ^ Roy, 1 c, p. 23. C?) Haller, Chiaren ti, B rera, Percival etWard, Westr. ^, opium folutum, quod cuti admoves, infugitur, nee alirer agit ac fi in venam in,icitur." Soemm. de C. H. f. V. p. 413. (8) Brera, I. p. 3436. 213 -asi. M E D I C A. 127 fuo tonfore vidic quern inscium 7 gr. Opii cani adfricarc jusferat (i). Huf eland (O pillulas conficiens e masfa a drachm. Opii continente, masfamque per horam diei calidislimae intcgram manibus tractans, vertiginem inde, fenfum ine- briationis , lasfitudinem , angorem expertus est. Di- mota masfa lotisque manibus effectus defiit, fuper- ftite tamen per diem delasfatione. Emplas- trum anodynum temporibus appofitum , non mo- do capitis dolores placat, fed et vomitiones faepe enormes fistit" (3). Trail es (4) loquitur de foemina quae correpta graviori odontalgia alterutri temporum applicabat Em- plastrum quod habebat grana duo Opii; vix hoc factum erat, cum corriperetur furiofo de- lirio, fpasmo oris ftipato; abripiebat et-abjicie- ,, bat emplastrum, deliriumque et dolores cesfa- bant." Chrestien ab externo Opii ufu conftipatam vidit alvum ac ab interno (5); Mc- jan (6) ad Asthma fpasrn. 4 gr. Opii in tinctur. fibiaffrciavit, et narcoticos effectus est pasfus. . 31. Tabacum extus narcoticas retinet quali- tates , ej usque plantae deccctum , cum eo caput ,,la- (i) Ibid. I. p. 215 ai8. 00 Huf el and In Jonrnat. V. p. 770 in not. ad Sch5pff. (3) F. Hoffmanni 0/>. Phyf. Med. foL Gen. 1748. I. p. 318. $. XLIV. (4) Ufus Opii falubrit et oxiur, in morb. model A. Vratisl. 1757. 4. Sect. I. J. XX. p. 124. (5) Chrestien. 1813. P. 134- (6) Ibid. p. 91. 123 C O M M E N T A T I O lavaretur , vomitus fecit, et deliquium, et convulfiones , et ebrietatem , et vomitum, , 55 cum ventriculo imponeretur , etejusdem plan- '- tae Oleo chemico illito , alvi purgatio fucces- ,, fit. " (Haller V. 38). Sic legio quondam in- 5, tegra equitum, quae telonii eludendi caufa folia Nicotianae fub indufiis thoraci impofuerunt te- 3 , mulentiam inde cum vomitu pasfa fuit" (i), Hartmann foliorum Tabaci cataplasma cum aqua, aceto , vel fpir. frum. in ventriculi regione ponen- do vomitum provocavit (2). . 32. A cataplasmate Belladonnae oculo inpo- fito paralyfis muse, levat. palp. fup. (3), in alio cafu paralyfis Iridis (4) obfervata fuit. Sent* -cionem balneis alcaHnis ex cineribus vel fale Tartar.!. G o e 1 i s (6) aceti balneum , . antidoti contra Opium inftar , aeque efficax esfe ac internum ufum aceti in infante obfervavit* Ma- (i) Fallopius (med. purg. fimpl. an 26.) (2) Ar- r'ould,' 1. c. p. 34- (3) L emery, I. c. p. 678. (4) Brera, I. . 235. (s) -Ofi farta fodae indole. Erfurt. 1792. Schopff, 1. 'c. p. 762. 79I 00 Moll en V. Eldik, IV. 1825. p. 36<5. M E D I C A. 131 Materiat e regno mincrali. . 36. Cosmetica maxime ex hoc regno petuntur; J. A. von Brambilla (i) vidit matronam cum a filiabus cosmetico e plumbo praeprimis uten- tes ; candidus erat facici color , at major natu dirisfi- mos inter cruciatus colica perierat faturnina, qu& junior mine correpta aptis remediisvix ex orci fauci- bus rapiebatur ; mater jam per duos annos colicam 9 confdpationein pertinacem, paralyfin artuum infe- riorum fuit pasfa. -^Hufeland cosmetica e mere, fubl. c. (a) veneficium vocat chronicura , cujus flebiles progresfus turn demum (i nimii fuerint ob- fervantur. Matronam vidit 9 quae ope cosmetici, fuae familiae proprii (cum Merc. s. c. ) , candido gau debat una cum prole colore. At ipfa fpasmis fere Temper , afFectionibus nervorum , ct filiae a prima juventute variis neurofibus vexabantur. . 37. Arfenicum* Ab empl. Arfenicali capi piti impofito mors , et alia aegre fervata , cum fa- vo impofitum fuisfet' 5 H a 1 1 e r (V. 86). Inuncuo* nem capitis cum Ung. , cui Arfenicum admixtum fue- rat , in puella acerrimi dolores , totius capitis in- tumescentia, vigiliae, animi deliquium , febris 5 et 6 die mors infecuta funt (3). Alia puella comp- *<* CO Santnl. Auftrl. Al,h. XII. 1788. AMi. vtn Jtr Sieyki- lit. p. ao3, CO XWraia vice arguit. Klcinc Me&cin. Sthrif- ten. III. p. 340. Gefahren des Sublimats als Schonheitsmii tel.^arui/.LXX.i830. I. p. ii nitoremque conciliat , fed corpori nocet 7 tan- 5 , dem in Phthifm deducendo , lit tristisfimis faepe contlirit exemplis." . 40. Antimonium. Vomitus ex admoto cru- w ribus decocto metallorum legitur " (7) ; diverfae funt (i) Schopff, I. e. 775. CO J. A. Schmidt, die dntigoulard in Wahrnemungen Hber Misbrauck und Un- pcherkeit dss Sleye- extrakts voiiOstenreiohfchen Feld- Chirur* gin twfgeflelt. 8. Wien. 1785 -* (s) Ibid. Obf. 18. p. 131. (4) Ibid. Obf, 15. p. 121. Obf. 16. j?roc. 124. (5) Ibid. Obf, n. p. 100. * C6) /cm. Cftem. II. proc. 172. Lugd. Bat, J 7* 4. II* p. 454. (7) Ephem. A^ad. Nat, curios. De ca- M E D I C A. 135 fum de Tartari Emetici extus applicati vi emetica obfervationes. Hecker ex ung. Tart. Emet. cum adipe vidit vomitum (i); Gutlebfe infanrem triennem , propter fpinac incipicns vitium taliUng. inunctum , post vomitum biliofum intra 48 horas mortuum tradit (ft). S her win 5 gr. Tart. Emet. aqua foluta in ma- nus lavando fricaverat ; naufeam inde et pcrfpira- tionem anctatn pasfus est 5 9 vero gr. affrictis , al- vum laxatam et praeter naufeam , urinam longe co piofiorem vidit (3) ; repetivit ejus experimenta. H u t c h i n f o n , vidit -perfpir. et urinam -calorem- que aiicta, nullam autem in primis viis mutatio- nem (4). G a i t s k el (5) , B r a d 1 e y (6) , S t r u- ve (7) fuspecta diibitant' haec experimenta, cum ipfi urinam nort vidcrint auctam ; B r a d 1 e y (8) le- vem naufeam expertus 'est. NequeHahn (9) ex Tartari emetici extema ad- cade II. an. I. 1602. Obf. 43. Mei'boom, 1. c. p. i i. (i) Schopff, 1. C. p. 787. (2) Medic. CV*iV. Zeit i8a% I p. 169* Co) Mem. of t lie Medical Society of Land. II. 1789. art. 34. Obfcryations on the Effects of Emetic Tartar, by external abforption ; in a lettre to J. C. Lettfom, by J. She r win, p. 386394. Male ergo auctores hac expert* memo tribuunt Lettfam; confer, experimenta, p. 391. C4) Mem. of the Med. Society of Land. V. 8l. Samml. Auferl. .rf^.XIXiSoo. p. 513. (5) Mem. of Med. Soc. IV. Sect. VI. (6) Ibid. IV. Sect XIX. (7) Hufel. Journ.lV. 81.3. p. 6oa. (0) Med. Chir. Zeit. 1795. IV. 84, 85- (9) J- Ilahn, Qbftrv. and experitn.tntht vfe ofEnemat. .PhHad. 179"* COMMENTATIO admotione vomitum vidit , neque Chrestien(i), qualem autem hoc modo cieri posfe putat v, H u m- boldt (2). Brer a (3) in cafu colluviei faburralis, frictione ad interna brachia cum 6 gr. Tart. Emet. faliva et axungia remixtis 9 post 3 frictiones fudores copiofos et alvi frequentiam, in infante 6 ann. ob eundem morbum 6 vel 8 gr. affrictis, nihil praeter fudores vidit; fcrupulo 0. autem pro dofi ter illito 9 naufea iecuta est , post qtiartam frictionem copiofus bilio- fae faburrae vomitus. K r i m e r (4) ex folu tionis affrictione nullos vidit efFectus , vomitum qui- dem fi profundioribus vulneribus adfpergeretur ; adhibito autem Unguento cum 60 gr. Tart Emet. praeter pustulas bis naufeam vidit et vomitum. - C o 1 f o n (5) jam ex 3 gr. cum empl. picis ad- motis copiofas habuit fedes , inque aliis vidit per fuperiora etiam evacuationem. Egregie autem has componere posfumus contro- verfias experienti^Cel. Gendrin (6), neque opus est, ut internum Emetici ufum faepe aeque falla^ cem (0 I. C.lSis P. 31 35, 235. CO 1. c. II p. 166. I C3) I. 169. p. 245- II. . ^3. P 6365. 4) K ri- mer, Ueber die Wirkung der avfverfchied. Wegen d. Kbrper beigebragte Brechweinflein. Horn's Archiv. 1816. II. p. 925. Cs) Friqriep's Notizen, no. 505. XXIII. 1829. n. 21. p, 505. CO Observations fur let preparation et fur Ics effets de la Pomade Stibit par Gendrin. refit du Jottrn, Gin. de , CAir. tt Pharm, CLX, Decbr, 1829. p. M E D I C A. 137 cem et incertum indicemus. Scilicet obfervavit , pomatum cum Tartaro Emetico , derivandi et exan- thema producendi fcopo adhibitum, copiofos et frcquentes cicre vomitus fi Pharmacopeia aquam in praeparando atlhibuisfet , quod, ut fal melius cum axungia t misceatur, facere audent; nequaquam autem, fi absque ulla additione fal cum axungia fue- rat mixtum. Si igitur pomatum fcopo alterandi ad- hibet, ne guttulam aquae addi curat, quando vel ex diuturniori in eodem loco ad magnam dofm ufu nunquam vomitum vidit. In matronavero, ex faburra laborante, praefcripfit : R. axung. dr. ij. Tartar. Emet. dr. i /3. aquae destill. dr. ij. ec jam ex altera frictione copiofus vomitus. B. Cute laefa. . 41. Arfcnictim t\Vi\ non integraeadmotumflebi- les hand raro induxit effectus , hinc etiam Cl. S u e r- man illudad carcinomatis curationem anceps,dam- nofum 9 infidum , pesfimaeque notae damnavit reme- ditim (i); refertur inter plura de puero post infper- fum ulceribus Arfenicum intra biduum mortuo (2^); de animideliquio^fyncope^febreardente, delirio ex vix i gr. ulceri tibiae adplicato (3); Degner ("4) in duobus militibus horrendam obfervavit genita- lium inflammationem , fubito in gangraenofam ab- euntem nigredinem , immo fere in perfectum fpha- ce- CO 1. c. C. VI. p. 63. (a) Ibid. c. HI. . 40. p. 34, C3) Ibid. p. 35- - <4) Ibid, p* 35- C O M M E N T A T I O cetum arfenico , aliis licet quam his locis , contra fca- biem inunctis. A mat. Lufitanus refert (i) de juvene , qui contra fcabiem totum corpus occu- pantem ling. Arfenic. ufus , mane mortuus decum- bens inventus fuit ; F e r n e 1 i u s (2) feminam ex pulvere Arfenici ulceri mammae cancrofo infperfo , intra 5 dies mifere morttiam vidit. Tineae ca- pitis admotum Auripigmentum mortem aiiquando induxit"(3). Sco uttetenbis vidit vitae peri- culum ex Arf. cauftici inftar adhibito (4) , imo Jaeger (5) Arf. vulneri admotum citius longe ventriculi inflamm. , quam interne datum , produce- re notat. . 42. Hydrargyrum. Plenck (6) mill tern vi- dit ex Merc. fubl. corr. fistulofo pestis btiboni in- fperfo , post biduum miferrimis convulfionibus mor- tuum. D e g n e r (7) narrat de Merc. s. c. at> empirico matronae contra parvam ad nates indu- rationem exhibito , unde cum cutis laederetnr , do- lores vehementes, tumor inflamm., convulfiones , falivatio, post 15 dies mors. Ex eodem praepara- to contra fcabiem tineamve applicato, veneficium lar- O) Ibid. c. IV. . 49. p. 45. 00 Plenck, 1. c. p. 455. (3) In patria mea;" Meybom iucrtfon, The Edinb.'Med. a. Surg. Journ. VIII, I'Jja. P. I. n. j2. (2) Mcd. Chir. Zcit. 1823. I. p. 169. Archiv von Horn. 1826. II. p. 395. (3) Me y bo- mi us, 1. c. p. 14. ,, Aqtiam Mercurialem propter fcabiem inunctam falivationem raovisfe , novi. Idem cfflcit adhibU tus ulccri mundando in quadam femina Mercurius praecipi- tatus." Carro (Med. Chir. Zeie.') 1812. IV. p. 84) ex Ung. Citrino magnn dofl in fcabie adhibico, omnes veneficii ex Ilydrag. in 3 cafibus vidit fequelas. Refenur Qoaru. C7- verfel At: fcienc. Mid. XI. p. 224 fqq.) de praeftantis forraae matrona , cum propier fcabiem , ab anci!lis illi allatam, balnea cum M. s. c. et Ung. c. Deutox. Uydrarg. adhibuisfet, PhthiQ pulmonali correpta. (4) Toxtocohgic , 1. c. I. p. 92 fqq. Obferv. 5,6, 7. 140 COMMENTATIO tionem dolores atroces , naufea , vomitus , convul- fiones oriebantur, dum atrocisfima mors altero die torminibus finem imponeret. . 43. Antimonium. L e m b e r t ex endermatica applicatione 4 gr. Tart. Em. alvum copiofam vi- dit et diaphorefin (i) ; Krimer (2) ex a granis Tart. Em. vulneri proftmdiori immisfis 9 post biho- rium lepties vomitum notavit ; folutio Tart. em. nu- dis excrescentiis venereis admota naufeam , vomi- tum, alvi dejectionem addtixit (3). Richter ex ft gr. Kerm. min. bis ad praecordia enderm. admo- tis vomitum vidit ,demto medicamine defmentem (4). . 44. Plumbum. Veneficii figna ex cerusfa ad intertriginem (uti quondam celebri) admota Ha Her notat (5); Plenck(6) arthritidem hide et epi- lepfiam in infantibus oriri vidit (7). Egregius autem G o u I a r d i antagonista (8) , hie nobis valicla praebet argumenta, dam magnam obfervationum collegerit vim , quae celebrem ad in- flamm. CO */<" I- c. p. 117. (O 1. c. p. 933935* ($} Chrestien, 1833. p. 33 (4) & e M*th* end. p. 40. A Croco metallo:um herpeti extus impofito vomitus." Hal- Jer. (5) Halle r, V. p. 86. (6) 1. c. p. 421. Cr) Mira fane narrat J. C. Starck (S. Archly f. d. Gs- bartshulfe , Frauenz. und neu gebohrener Kinder Krankbeiten. 111. Jena 1791. St. III. p. 356). Scilicet post aquam Goulardi in infante 9 annorum ad locos ambustos adhibitam , praeter do- lorcs colicos et ardorera urinac , cerusfam (! !) pulveris albidi inftar in urina vidisfe putat depofitam. C8) } A. Schmidt, V, S. p. 134* ** 2 M E D I C A. 141 flamm. externas , ambustiones , vulnera , ulcera , mor- bosque cutaneos aquae Goulardi ufum, dis- f'uaderet inconfideratum , veneficii quippe ex plumbo figna , alvum tardam 9 tremorem artuum , paraly- fin , dolores colicos , colicam pictorum , ipfamque mortem non raro inducentem. Posch(i) ex hujus aquae ad tumores hydropicos (Anarfarca ad- fuir) excoriates ufu, asthma gravisfimum, mortem- que vidit ; Schmidt (2) veneficium post ejusdem in milite ad bubones ufum ; Von Brambilla(3) ex cruris vulnere aqua G o u 1. tractate fenfibilitatem et motum deperditum crurisque atrophiam, Ha- beres colicam inflamm. lethalem (4), ex fcabie cum Extr. plumbi tractata , S t r e i t (5) dirisfi- mas convulfiones colicam pictorum concomitantes ex cerusfa in puella ad impetigineni (Flech- ten) admota, notant. Wendt(6) vidit inulierem, dum verrucas pec- toris humidas cum aqua Goulardi lavasfet, febre cum vehementi cephalalgia , et femitertiana foporol*a correptam. S. 45- Opium. G u i a u d (7) militem , cui con- tra Eryfipelas phlegmonofum catapl. ex farina lini cum (i) Schmidt, 1. c. Obferv. 29. p. 170. (a) Ibid. Obf. 3a. p. 1 80. (3; Ibid. Obf. ao. p. 138. (4) Ibid. Obf. 40. p. aod. (s) Ibib. Obf. 34. p. 185. (6) Med. Chirarg. Zeit. 1798. I. p. 403. (7) Froriep** Notizen, n. 358. XVII. 1627. no. VI. p. 95- Moll ec v. Eldik, VI. 1827. p. 478, 14* COMMENT. ATIO cum magna Laudani quantitate (errore discipuli loco 15 gtitu) applicaverant , contractas pupillas, rnuscul. faciei fpasmos , delirium contraxisfe vidit. In Nofo- comio Philadelphiae cataplasmatibus emollientibus ul- ceribus dolentibus applicandis , addere foient Opii qui4quid fuperfit post praeparationem tincturae, (le marc); Gerhard autem (i) illud misfum facere debuit , ob narcoticos faepius inde natos ef- fectus. Jackfon (a) tinct. Opii acetofam en- dermatice congestiones ad caput , fomnolentiam ce- phalalgiam producere vidit. Morphium purum et aceticum contractam red* dunt pupillam enderm. applicata, nervosque ita et cerebrum afficiunt , ut pro varia dofi fomnolentia fopor, vertigo, delirium, cephalalgia , quandoqua temulentia, faepe ingens ahcritas oriatur (3). Mans fel d ab | gr. acet. Mcrph. dilatatam pupil- lam (4), Gendrin ab gr. narcoticos effectus notant (5) . 46. Tabacum* Oleum ejus empyreumaticum quo locus veficatorio denudatus lavaretur , post pau- ca minuta , vomitus violentos produxit difficile fis tendos (6). Nee primum hoc Gerhard obfervavit ; nam Soemmering (deC. H. f. V. 412.) ,,ol. Nicotianae in vulnere inftillatum vel ore fumtum vo- Cp Gerh>rd, 1. c. p 105. CO Ibid. p. 106. Cs) Lembert et Lefieur, I. c. (4) Zeitsck. /. G#- turtsk. 1. c. p. 393- (5) Ad Gerhard, I. c, p. 108. (rt) Gerhard, 1. c. p. 113. M E D I C A. 145 vomitum concitat;" et Kaau B. (J Tinct. Nicot. puero lavatur caput, ad infestos ipfi pediculos necandos, vel turpem fcabiem M pellendam , titubat faepe et inde vomit." Schrock a. 1685 retulit (i)de 3 filiolis pedicu- lis et tinea capitis affectis, infperfo Tabaci pul- vere in toto corpore intumescentibus praefertim in capite, cum difficili respiratione et prostratione yirium, quorum unus obiit. Grand (a) narrat de rustico, qui cum fcabiem alieno in lecto acquifi- verat, et hac uxorem impraegnaverat , infulio* nem Tabaci aquofam una cum uxore lotii in- ftar adhibebat. Post horam erant quafi inebriati ; lectum pctebant , at utrique gravis fupervenit ce- phalalgia , in viro eructatio vehemens et vomitus , in uxore emeto - catharfis , unde fequenti die nau- fea adhuc , membrorum fpasmi , et asthmatica af- fectio fupererat. Van derMonde fimilem tradidit obfervationem (3). . 47^ Belladonna; alia. Ex Bell, enderm. ap- plicata vifum turbatum , pupillas dilatatas , delirium cum loquacitate et totius corporis tremore, fubin- de vomitum biliofum, colicas, fedes copiofas Lembert (4) notat. Bally dorfo pedis ap- pli- (i) Ephcm. nat. curios. Dec. It. an. IV. p. 46. ' CO Metical Commentariet collected by A. Duncan. Dec. !I Vol. I. Sect. II. n. VI. p. 327. Account of a Angular Effect from the external Application of a flrong infujton of Tolacct* employed for the care of P fora t by P. Cran'd. (3) Ri- . VII. P 67. (4) L ^emtert JBifai , p. 24 ci 144 COMMENTATIO plicatam, pupillam dilatare vidit (i). Wade (2) a part. empL faponis cum i part. Extr. Belladon- nae ulceri manus applicatis , post 36 boras valde notabilia vidit veneficii fymptomata. xtr. Nuc. Vomicae^ Strychniumve enderm. ad motum Tetanum induxit (3) ; R i c h t e r ex Strych- nio convulfiones notat (4) , Bally congestiones ad caput, V. S. indicantes (5). Gravioris veneficii fymptomata ex foliis Daturat Stramonii ad membra combusta admotis Be r de- no kw its ch tradit (6). Bally narcoticos vidit effectus ex aqua Lau* rocerafi in deligatione moxarum adbibita (7). $. 48. Ake; alia. Chirurgis folemne quondam fuit vulnera cum folutione Aloes mundare; mitte- re hoc coacti funt , quia multi vulnerati , diarrhoea inde oborta , fint mortui (8) ; quod L e d o u x ^9) pluribus exemplis narrat. Murray (V. 251.) : in carie hoc faepe obfervatur ex tinctura Aloes adhibita, quae reforptione dejectiones alvi con* tinuas excitat. Ita pilula ex Aloe parata et fon* ticulp ftimuli caufa immisfa alvum movk tanto- pere 9 ut auferre ideo earn opus fuerit." et 120. (i) Richter, I. c. p. s8. - C 4 ) Med. Chir. Zeit. i8a. II. p. 299. &} Arch. gtn. de M6d. 1824. V. p. 1^9. Lembert, Esfai t p. 36. (4) Richter, 1, c, p. 31, (5) Ibid. p. ao. (6) Hecker, Lite, Anna- fen der gefammt. Heilk. i83l. Jan. p. iao. ~ (7) Lem- bert. Esfai, p. to, u. (3) Tisfot et Plenck, I. c. P. J3I- (9) Diet. 4. Siisnc. mid. XXV. 1818. p. (to. M E D I C A. 145 Hellebori ita pilula ftimulandi caufa fontatiellae applicata vomitum et diarrhoeam adduxit (i) ; idem in animalibus (2) fuit obfervatum. Crotonis Tiglii olei guttula una in veficatorio ad nates ftillata alvi movit pofitiones dum conftipa- tio , faburra et vomitus continuus adesfent , obfer- vante Sanfon (3). . 49. Scillac, extr. endermatice diureticum fuit obfervatum (4). Cruikshank vidit, fi loco veficatorii ope denudato flimulandi caufa Canthari- des applicentur, longe citius flranguriam oriri (5) , unde medici americani vehementem fane flrangu- riam notarunt (6). E m m e r t in lympha glan- dularum inguinis chemice decoct. August, fpur* de- texit , quo ecus vulneratum erat lotum (7). His tandem addantur experimenta cum variis ve- nenis a Cl. Orfila (8) inftituta, qui dum haec in telam cellularem animalium fubcutaneam depo* neret, veneficii obfervavit fymptomata. . 50. Qua igitur ratione agunt Medicamema haec externa? Alii putarunt per ita dictum con- fen- (O Jo. Bohnii Disp. de vomitu. Lipf. i<588. 4. . 9. Ca) M. C. Z. 1823- HI. p. 281. (S) Transa c t. Mtdicaltt. I.' Juill. 1830. p. i a; firailem cafum narrat Gendrin ap. Gerhard, 1. c.p. 119. (4) Lembert, 1. c. p. iaa. Richter, p. 29. (5) Samtnl. aufert. Abh. VII. i?3l. p. 14. ft) Ger- hard, I. c. p. 106. (?) Westrumb, 1. c. p. 533. (S) Tojsicrfogic. II. 1818. pasfim. K 146 C O M M E N T A T I O fenfum rem abfolvi, uti Bagli vi, Hoffmann(i), alii. Sc hop ff (2) in nervos tantum agere exter- ne applicata ftatuit , idemqueRo bertf on (3). Monfalcon principes abforptionem agere partes, nee tamen omnes exclufive, dum frictione, calore >7 frigore in fympathiam ageretur C4) Brer a ex- ternorum mcdieamentorum actionem ftatuit media- nicam, et Phyfico - chemicam , primam in papillas eutis nerveas , hanc translatione in fuccos (5) j quod ipfi plerique confentiunt (6). Pro maxima atitem parte Jatro - aliptartim medi- camenta (nam de illis endermatice exhibitis nullum erit dubitim) agere videntur abforptione , quod cum d6 medieamentis in genere conftet (7) , quidni (la- tueremus de externis ? (8). Venena (9)nonin ner- vos agunt, fed circulanti fangume recepta per hanc viam fyst. nervofurn afRciunt et a centro fyst. ner- vei mortem aut nocivos effectus edere valent ; uti inprimis Backer (10) experimentis cum nuce vo- mi- (!) Op. omnta I. p. 318. (2) I. C. p. 795 fqq. (3) Mcd. Chir. Zeit* 1828. IV. p. 204. (4) 1. C. p. 312 314. * (5) I. . 8R. p. 140142 II. articolo VI. p. 130154. (6) Cruikshank (I. XVII. p. 101). Chrestien (1813. p. 31 et 36). Bur dach (Syst. A. Arz- ttey-mittellehrc. l^eipz. iCo/. I. p. 23). Hecker (Pract. drzneimittelhhre. Erfurd. 1814 I, p. 34). (?) Ttevi- fanus, Westrumb. -*- (8)Bichat, gene-rales effectus jam ab abforptione diducit. dttatom. gnr. II. . 692, (9) tund .24. p. 100114. GO) C. Backer, Cow- mtot. ad Quaeit. Phyfol. Acad* Rhen. Traj. j 7 S. 5 I- Etiamfi omnia a veteribus inventa ilnt, hoc Temper novum eric , ufus et inventorum ab aliis fcientia et dispofitio. Ab omni aevo externam vidimus medicationem in fummara humanae gentis falutem fuisfe adhibitam, earn vero verfus finein facculi XVIII, inter praecipuas medendi methodos demum fuisfe relatam , a quo inde tempore metho- dus Jatraleptica habebatur : ea medicanrentorum contra hominum morbos internes vel univerfoles administrandi ratio, qua quae caeteroquin intus da- ri folent aptis vehiculis involuta , cuti integrae , post praegresfam frictioneni, adponuntur, inungun- iiir 9 adfricantur. 150 COMM.ENTATI0 J. 2. Haec autem Therapeutica methodus ex ip- fius Brerae (i) effato , non in quovis aegro aut morbo tamquam univerfalis adhibenda, fua habet Indicantia et Contraindicantia* Indicant! a. A. Ubl interna medicatio impedita* 1. Ex conditione parti urn. l* Medicamentorum transitus in ventriculum fae* pe impeditur Tetano vel Trismo ipfum os firmiter claudente , faepius autem Dysphagia , in qua metho- dus nostra latisfimae est utilitatis; igitur baud ra- ro in affectionibus catarrhalibus ac rheumaticis , in primo exanthematum febrilium ftadio , cum apbthis in febribus pituitofis , nee non Oefophago fpas- mis conftricto , tumoribus compresfo aut corpori- bus heterogeneis obliterate ; nee raro ex debilita- te , uti in Typho , aut delirio vel animi deliquio ; hyftericis ex globo fauces conftringente. Atrox abdominis dolor (2) intestina et ventriculum fae- pe fpasmodice adeo afficit, ut nee per os nee per anum quid inducere valeamus. 2. Ventriculi afectio. Innumera enim probatu? obfervatione , methodum esfe praeftantisfimam ubi remedia (imulac interne esfent fumta , rejiciebantur , quod inprimis obfervatur ex nimia ventriculi fen(i- bilitate, Opio licet magna dofi fimul ingesto, uti in O) Brer a, dnatripfohgia. Edit. V. Basfano. I8ia. II. t 271. p. 169. C 2 ) Brera, II. . 173. p. 170. M E D I C A. in Cardialgia , cholera , colica ; hinc faepe etiam in tusfi convulfiva; hinc post evacuationes in fq- bre gastrica inftitutas , externe faepius ventriculo aromaticis cst fubveniendum. II* Ex conditions aegri. 1. Idiofyncrafta. Aegri faepe a remedio intern^ pesfime affkiuntur , dum idem illud extus adraotum facile ferunt. Opium ita pluribus molestum. 2. Medicinae fastidlum. Vel eniin praejudicio ducti respuunt niedelam(i), velfui non compotes, delirantes , maniaci omnia , etiam cibos negant. Infantes quoque medicamenta negare folent , vel propter ingratitudinem , uti Anthelmintica, vel propter infantum propriam pertinaciam. Hinc Hu f eland methodum nostram fummi duxit in praxi infantum , eo magis quum pleraque remedia tenello ventriculo non fmt accommodata , cutisque infanti- lis methodo fit aptisfima. Tandem delicatiores ingrata , aut per longum adhibita , aut alii , dolore aliisve incommodis vexati, omnia remedia negant, III. Ex conditione medicamenti. Intus non raro noceret, quod extus bene fertur remedium. Chrestien (a) et Brera (3) nota* runt , Digit, purp. extus optime Hydropem curare , piil- Ci) Cafus mmorabiHsapud Chrestien. 1813. p. 88. foemina fummo dolore excruciata , dum opium, quo matrem obneca- tara putabac, fumcrc ncgarec, hujus extcrna applicatione fana- tt. . (a) Chr. 1813. P- 327 Cs) Brera, {. 133. I. P 194- 15* COMMENT AT IO pulfum vero motumque fanguinis non afficere. Merc. Subl. corr. ventriculum faepe irritat , et in- de pulmones , unde catarrh! chronici , ipfaque Phthi- fis fuit obfer vata (i), quos autem effectus externus ufus non inducit (2). . H e r g e n r 6 1 h e r (3) ex fucco fcillae vidit ventriculi inflaram. , externum autem commodum in Hydrope ui'um. Opium in debilibus aegris extus non ita ventriculi debili- tatem inducit ("4). Tandem fi quae fortiora reme- dia magna doli fmt adhibenda, externa praeferatur applicatio ne ventriculus laedatur (5). B. Ubi internae medicationi fubveniendum. Qui enim tantum ex impedita medicatione interna , ad hanc esfe putet transeundum , volvat artis princi- pum opera , ut pateat illi , utramque faepe jungi , praeftantesque viros in omni graviori morbo , plu- res per vias praefidia adducere. C. Ubi externa medic atio praeftet. Saepius enim effectu carent medicamina cum in ventric ulura ingesta , cibis cominisceantur , muco ob- vol- (i) Jeurn. uniy. des Sciene. MeeJ. XII. p. 127, Huf. Syfl. M. Prakt. ffeilk. Ventriculo integro, tamen faepe fortiora re- media contraindicantur propter pectoris malum , vel quae pecto- ri conveniunt ventriculus non fert. (Sic Lembert, p. 106, ubi kerm.min. propter intestinoruminflammationeminducere non auderet optimo fuccesfu illud contra pulmonum affectionem po- ne auriculam veficatorio applicavit). . CO c hrestien. 1813. p. 36. (3) Med. Chirur. Zeit. 1823. HI. p. 282. (4) Brera,!. . 4.$* 6. II. .272. (5) Chres tie n. 1813* p. 89. ttrera. II, . 279. M E D I C A. 153 volvantur , fuccis digestricibus decomponantur. Hinc extus medela fercnda fi torpeat canalis digestrix , debilis fit et quafi paralytica (i), hinc fi ex pro- tracto ufu ventriculus ei adfucverit, et efficacia perdatur, uti in morbis chronicis. Narcotica , ventriculi viribus eorum ufu exhauftis , optime ex- tus applicantur , dum robur fuuni recuperaverit ven- triculus. Tandem fpeciatim methodum praefta- re dicunt , in.convulfionibus infantum (2), in Ty- pho (3) ubi cuti faepe major remanserit vitae gradus , aliis. D. Refttgium post aliorum ufurri frustraneum. Jatro- aliptarum opera, hujusmodi falutaris re- fugii exemplis non carent. Saepe ex orci faucibus educti funt aegri per medicationem externam , dum generofisfima interna nullum attulisfent levamen, malumque ita per longas invaluisfet moras. E. Ubi duplici indication! fatis faciendum. B r e r a egregio docuit exemplo (4)* Ascites enim cum baud raro a viscerum abdominalium obftructione pendeat , in tali cafu , ubi utrumque et caufam et effectum tollere velles , nee ventriculus fine peri- culo medicamentorum vi gravari posfet , unde nulla remedii efficacia , intus fuadet refolventia , extus diuretica admovere; refert ita de ascitico lienis in- cre- (i) Huf. Sytttm . 58. B rera. I. $. 136. p. aoo. II. 5. z7S. p. i?a (a) Knebel, 1. c. p. 79. (3) Ibid, ct Voigtcl. I 1816. p. $S6 (4) Brer a, II. . sjtf, 154 C O M M E NT A T I O cremento infigni laborante, brevi perfecte lanato, ufu pomati ex Scilla et Digit, purp., et pilula- rum ex fale Ammon. Merc. dulc. et Sulpb. aur. Antim. Contraindicantia. A. In omni morbo ubi ufus internus non fit impeditus , aut contraindicatus , interna externae praeferenda medicatio. Ventriculi laudi quid de- trahere,, infipientis est. Externa medicatio est acces- foria (Brer a). B. Diathefis inflammatoria , omnesque inde nati niorbi 9 oh fyst. abforbentis nimiam irritationem et fpasmum 9 vaforumque extremorum irritatio- nem (i) ; frictio ibi jam noceret. Si autem modo refpiciamus remedia , qnibus morbis inflamm. fub- venire folemus, et apparatum antiphlogisticum (a)-,- patet illos liac methodo facile posfe carere. C. Alii morbi non flhenici 9 nee urgentes 5 ubi fyst. abforbens canalisqne intestinalis viget , prae- ferunt internam medicationem (3) , qua a parva dofi majori probabiiitate falutares exfpectare li- cet effectus. D. Aetas fenilis, et in genere conftitutio ri- (i) Brera. II. fe. 264. p. 157. 27 P i 66\ Knebel, 1. c. p. 86. *~ C 2 ) P ate t falutarem ufum Ung. Mercur. hie non respici. Vide Bafedow: Heilung von morbi iniamm. intestin. durch Ung% Merc." Huf. Jottrn. LXVII. j8z8. V. p. 82 103. (3) Brera. 11. |. a?i P- ^6^ M E D I C A. 155 gida, ficca, torpida, quippe ubi torpeat fys. abforbens (i). J. 3. In cxercenda methodo plures obfervandae, certaeque iequendae regulac, turn quoad Medica- menta, turn quoad acgrum. DC Me die a mentis. Non omnia huic methodo acque apta ; rejician- tur (2) , efficaciora licet , volatilia , quae acre de- componuntur, acria , quae lente et incerte agunt; adhibeantur actionis cognitae, certae et probatae; minus cfficacia funt omnino inutilia (3). S. 4. Vehicula. Forma magis minusve fluida Ja- tro-aliptae administrare folent remedia , licet et pul- veri (uti Corticis) tribuant efficaciam. Balnea igi- tur, fomenta, linimenta, unguenta, emplastra, cataplasm ata conveniunt. 1 1 a 1 i (4) animates humores , fuccum gastricum et falivam inprimis , optima putarunt vehicula , unde longe promptior foret et efficacior effectus , immo Brera absque iis parum vel non abforberi putavit remedia. Chiarenti (5) a 6 gr Opii in fucci CO Alibert, J. c. Mem. p. 189. Brera, II. . 267. p. 161. (a) Brera, I. . 92. p. 146. II. p. 7 et 169. (3) Ut excmplum e diureticis flt : Scillam et Digitalem adhibe , non ha Colchicura, Equifetum , Genistara. (4) Praeeunte Chia- renti (Brert, . 4. I. p. 6) et probanteBrera (, 5. L p. 9) qui optime de Chemia et Phyfiologia humorum auimalium meritus* CS") Osfervazioni , p. 31. Exp. 13, 14, 15. Brera, I. p. 36. opium fpiritu vini folutum canibus fine ullo effcc- C O M M E N T A T I O fUcci gas'tr, dr. j. folutis folamen a tusfi catarrha- !i , fomnum impediente expertus, nullum altero vespere pedvit levamen ex eadem opii dofi fpiritu vini foluti. Brera (i) Scillam , Digit, p. Acet. Potasf. cum linimento vqlatili applicavit fine ffectu diuretico ; qualein probe notavit, adhibita, faliva. Vehicula animalia praeferunt , propter in- natatn vim disfolventem , attenuantem , qua reme- dia fuspenfa tenent, -et propter affinitatem inter particulas nutrientes et nutritas , corpus animale ejusque humores (2). Chiarenti Temper fuc- cum gastricum (3) , Brera interdum adhibuit. Sa- il- cfFectu applicavit (Osfenwz* y. -20. Exp. 10, n, 12. Brera, Lp. 34. Ginlio et Rosfi, I c. p. aio) nee aegri agrypniam tollere valuit fcr. j.opii cum unc. ijlinim. volat applicato (Bre- ra, I. p 35). Giulio (Brer a, 1. p. 29.) fucco gastrieo fo- luta efficiora quoque vidit remedia quam aetfeere. (i) B r e- ra, . 9. I. p. 14 vide etiam . 1415. p. 2532. Brera, Anatripfylogiam dixit Jatralepticen, quae humores nnimales ad- inittk vehicula; ilJosdividit: i. aquofos, 2. rnucafos, 3. gelati- nofos, oleofos, ubi efficaciores minus efficaces .praecedunt C 41* p. 221222 \* 201. II. p. ia) aquofos et inter hos falivam iiiprimis et fucc. gastric, laudat (. 18. p. 41. . 24. p. 51). Qleofa facile rancida omnirio inepta. I. p. 17. 47. (a) Brera, . 24. I. 51 * (O Succi gastrici tanta quon- dam utilim fuit habita, ut .^nglus P. Smith (Br era . 258. II. p. 149) commuriicaverit inventionem, ilium per totam cor- poris fuperficiem fecerni , unde Chiarenti concludit : (Ibid, p. 150) heniznam -noils Naturam non unum os dedisfe t fed tot quot ftnt port cutanei. Carminati artificialem fecit fuc- cum gastricum, quern tamen rejecit firera, I. p. 64. 66* M E D I C A. 157 Irvam optime in fucci gastr. , difficulter acquirendi , locum fubllituendam docuit (i) , eamque multo en- comio laudavit (2). Nee bills (3) aut fuccus pan. creaticus (4) inutiles cenfentur. Horum vehi- culorum dr. j. fumatur pro 4 granis medicamen- ti (5)* Alibert et Dumeril fuperfluam rejccerunt additionem efficacia cum viderint aeque remedia, his edditis aut relictis (6). Chrestien (7) cam- phoram cum faliva praefcribit , cum inde tali rao- do ex arthritide levamen viderit allatum , quod non ita ex folutione aethered. H uf el a n d utilem jndi- cavit additionem ad actionem medicamentorum an- gendam (8). K n e b e 1 aegrum fibi ipfi inungentem , falivam in manum exfpuere jusfit. Nostro au- tem tempore horum ufus minus frequens , et aqua , adeps depuratus, fpiritus vini, aliaque aeque apta habentur vehicula. . 5. Quoad praeparationem Brer a docet: me- dicamenta prius ad fubtilem pulv. esfe terenda, dein Ci) Brera,. 8. I. ij. (2) Brera, I. . 10 p. 16. . 3844 p. 77^78. (3) Brera, I. p. 118130. Tourdes, Lettres etc. 1.. c. p. 23. Sachetti apud Gtu- li o et Rosfi, I. c. (Brera I. p. 122). (4) Bre ra, I. p. 8f Jhinc etiam bills eduodeno fucco pancreatico inpraegna* ta(I. p. 22.) (5) Brera, II. p. 16. (6) Mtm. di U Soc. VII. p. 913. (7) J. c 1813. p. 63. In opere oc. currunt optirai effectus ex vehiculis fpirituoCs. (8) Huf. J out*. XX. 1804. II. p. 87. 158 COMMENTATIO dein cum animali liquore ad 15 20 (Reaum) per 24 horas digerenda, fubinde agitanda, dein cum adipe depurato ad pomati confistentiam refe- renda (i) , quibus neglectis fallacem faepius tradit methodum (2). Misfis humoribus animalibus fim- plex praeparatio. . 6. Dofis , uti in ufu interno , differt pro aegro , medicamento et morbo; cum vero non omne, quod externe applicatur,abforbeatur et evaporatione 9 fric- tione aliisque multum perdatur , dofis adeo defi- nienda , ut ne dimidia pars corpus intrare habea- tur (3); hinc largior dofis quam fi fas esfet (i omne abforbererur. Camphora adhibita est ad gr. ia, 15, 20, 30 pro dofi, opium alcohole folu- turn a gr. 6 ad 24. In genere do fin ad internam (la- tuunt == 20 : i (4); Prunelle := 11: i (5); Brera = 12 : i (6). D e aegro. . 7. Locum eligere fuadent multis abforb. vafis praeditum , volam itaque manus , plantam pedis 9 ar- ticulationes , rcgionem inguinalem , fuperficiem mem- (O Brera, II. articolo IV. p. 5. CO Brera, II. 5. 205 P 15 (3) Brera, . 238. p. 114. (4) Vogt, Phar makodynamik. I. p. 40. (5) Mon falcon, 1. c. p. 317. (6) ttrcra , I. 5. 93. p. 14'. Obfervaverat enim a 6 gr. opii externe adhibitis eundem eflfectum , quern a gr. 0. Interne (II, . 199. p. 10.) Neque plus quam duodecies , mi- nus quam decies fumendurn monet (II. p. jo)} alio lopo cedes ad duodecies. (II. 255. p. 146). ' M E D I C A. 159 membrorutn internam pro remediis vero in ner- vos quae agcrent eligunt locos fenfiliores, epigas- trium , nuchani , locum itaque in genere optime permeabilem , vafis aeque ac nervis bene praedituin ; Neidhardt fcrobiculum cordis elegit,quiin pie* xum ageret folarem (i). Cum autem jam fupra disputaverimus ,medicamenta vero fenfu Jatraleptica agere abforptione , turn inprimis venarum cum va- forum lymphat. , patet non adeo ad locum esfe atten- dendtim, nifi ex monituVoigtelii (a) eligendos esfe locos teneros , gracilis ubi cutis et tenerri- ma epidermis , fi per confenfum agere velis fenfi- liores ; morbofa pars inepta est, et ex frictionibus in ilia factis nullus effect us (3). Locus aptalo- done mundetur, ut eo fit permeabilior. . 8. Frictio dein inftituenda partes valdopere ad abforptionem componit (4). Vaforum actionem frictio incitat , nee im probabile , vaforum abforben- tium vim repulfivam inde vinci. Fiat frictio ficca cum manu nuda vel linteis, jam aridis , jam, mol- libus , faepfe asperis , cum lana ovis junioris (flanel) vel (Irigili e cauda equina (5). Duplici ratione medicamenta apponuntur, vel O) V. 5. p. 50. not. 4. CO 1 c. I. p. 554. (3) Ali- bert, I. c. p. 186. Sammt. p. 447. (4) Brer a, frictione facta omne allatum abforberi putat fluidum. (I. p. is.")* adeo ut medicamcntorum , vehiculis animalibus non folutorum, vir- tutem rcpetac a majori doft vel frictione. (I. . 10. p. 17.) (5) Brer a, II. p. 153. l6a COMMENTATIO cuti frictae, vel illi frictione infinuantur, unde idem prorfus efFectus. .9. Balnea tepida Ca6* R) generalia vel to- pica ad promovendam abforptionem utiliter unctio ni [praemittuntur , ad folvendam rigiditatem fyst. cutanei et vascularis inprimis in fenioribus (i). Bal- neum nimis calidum, frictiove fortior, nocent, et potius impediunt abforptionem quam illi favent (2). De tempore applicationis diverfa fententia. Ves- peri abf. cutan. magis vegetam esfe et tune adeo methodum inftituendam docet Chrestien (3), Monfalcon vesperi et nocte (4) ; Alibert au- tern mane frictiones inftituit (5). Singula haec fi rite obferventur , methodus nos- tra erit efficacisfima, ac faluberrimos praeflabit in morbis internis efFectus, quam ad probandam effi- caciam, obfervationibus medico -practicis, ex quae* ftionis mentej nunc aggrediainur. O)Brera, . 265267. P- *57 161* Alibert, I. c. p. i8a. Brer a, . 92. I. 146. CO Brera,. s<58. II.- p. 163* -^ (3) Chrestien, 1813. ? 38. (4) Mon- falcon, 1. c. p. 323. Cs) M* m < P 9o OB* M E D I C A. 161 OBSERVATIONUM ORDO III. Ad pr obandam remediorum extcr* no rum efficaciam in curandis hominum morbis int erni /. A. MET HOD US JATRALEPTICA. I. Medicamenta actionis univerfalis. I. RELAXANTIA. . lo. Oleofa ad cutim tcpide allata vim fuam relax- antem , lubricantem , dolores et fpasmos fedantem , ad panes internas extendere conftat (i) , atquelar* gum inde fequi fudorem (2) ; hinc quas A v i c e n n a jam contra Convulfiones et Tetanum laudavit frio tiones oleofas , easdem et laudant nostrates (3). P e ters puerum n annorum a tetano liberatum frictipnecum ol. Amygd. dulc. (4)? Larrey utiles frictiones oleofas in tetano traumatico (5) notant, iisdemque Hydrophobiam fanavit Ha dwell CO- Des- CO Vogr. II. p. 640. Scopff, p. 759. Huf. , waarn. over &e Zenuwkoorts p. 43. W. Hunter egregie externum olei ufum cxpofuit in Med. Chir Zeit. Erganzungs - Band* XVIII. 1815. p. 136. The Edimb. Medic, a. Surg. Jounr. II. 1806. Pars III. n. 10. Schregcr, Balneo technik , II. p. I34 Ca) Vogt. II. p. 404. 445. -^Cs) Humboldt II. p. 420. Richter, Spec. Therap. VII. p. 776; ct ad trismura Neonatorum ibid. p. 443. (4) Joarn. f. Gebnrtsh. Frauenz. v. Kinder. Krankh. yon E. von Sicbold, VIII. 1828. III. p. 847. (5) Samml. auferl. Abh* XXII. p. 3. (6) Huf. Bibloth. VJI. p. 76. L C O M M E N T A T I O Desgeraud (i) juvenem asciticum liberavit ol. olivar. cum fptr. fal. ammon. affricto ; R i c h- ter tales frictiones in Hydrope valde laudat (2) fpeciatim in a set tide ubi indicat frictiones ex ol. oli- var. Unc. xx et Tincturae Opii fimpl. Unc. j. (3). S c h m i d t m a n n (4) nunquam illas in hydrope non adbibet , turn ob certisfime fequentem fudorem , cum 6b vim antispasmodicam , qua ratione cito et feliciter desperates fe tradit curasfe hydropicos. Ita antea Olivier et T i s f o t. Bertald a. 1614 jam fuafit (5) Hectieis to- turn corpus oleo., fpeciatim oleo cydoniorum dorfi fpinam et thoracem , inungere; N a s f e nuper ad Phthi- ficorum fudorem colliquativum ol. olivar. Unc. j^ n iv omni terna vel quaterna vespere, cum fudoris et virium emendatione fupra totum corpus inungi , tradit (6), quod fimili encomio laudaverat Heinecken. (7). Hufela^d (8) oleofa ibdomini et dorfi fpinae infinuata laudat in colicis , obftipationc, tenfione abdominis et convuKionibus infantum. Ricini oleum folvit obftructiones ab kifl-ammatione , fpasmo, vel fa.ec urn induratione or- tas (9). Urinam movere(io), et potentisfimum ad- ver- (1) Samml* auftrl. Abh* II. Stk. III. 17-75. I>. 140. (2) Spec. Therapie, III. p. 87, 83. (3) Ibid. III. p. 88. (4) Exemplo Galeni, Celfi, Storckii. Mo 1 let v. Elclik, X. 1831.?. 143. Huf. Journ. i83o.Aprjl.3. (s) Opus citatum, n etaso.de ol. cydon. p. 39. (6) Archiv van Horn. May, Juny. 1825. I. p. 389. (7) Vogt, II. p s 64:5. 8) Waarn. over de Kindtrptkjens 9 1. C. p. 331. (9} Pennink, 1. c. p, 37. ** C 10 } Cullen. Alibert, jfim. M D I C A. 165 verfus cantharides (i) esfe remedium oleum extus admotum , notarunt. In Peste tandem cum praecavenda, turn fananda fummae laudantur ulititatis frictiones cum oleo te- pido. Baldwin (2) anglorum conful Alexandriae primus illas inftituit circa annum 178* , cum in Acgypto qui oleum tractant peste viderit intactos ; Comes Leop. von Berchtold Smyrnae (3) in- dustriam et opes hac in re magno cum fructu ad- hibuit ; alii dein (4) , pluribusque in locis (5), hanc pestis curandi methodum utilisfimam probarunt. Frank (6) gravisfimam curavit pestem quotidiana frictione cum Unc. vj. ol. olivar. , qua fepties re- pe- Mem. p. 189. Samml. p. 252. 0) Soemmering, tit mor- bis vafor.abforb.\. 29. p. 65. -* (a)Hufel. Journ. VI. 1798 P.436.LII. I8at. VI p. 113. Ersch n . 3391. (3) Nachrieht you dent in s'Antons-fpitale in Smyrna mit dcmallerbtsten Er* foltre gebir.uchtcn einfachc Mittel, die Pest zu heilen , und fich for derfelber zu bewahren. Wicn 1797. 8 ff . CO Inter hos eminet rev. pater Ludwig, qui aegros ipfe oleo inunxit Huf. Journ. VI. 1798. 436. et Skinner in infula Maltha a. 1814. Journ. Univ. d. Scienc. Me*. I. 1816. p. 209; alios vide : Ubsr die Kuhr der Pest Krankhtit durch Qel-Einrei- lungen. Huf. Journ.XV. St. Ill, p. 153170. (5) desfat (Med. Chir^ Zeit. ifi^II, p. 60) in Leyanto et Tango'ra {Mti Chir.Zeit. 1819. IV. p. 79. isao. III. p. 257.) (<5) Collection d'opusculcs de MtJecine pratique. Par. i8is. C. VI. Mad. Chir, Zeit. Erganzungtb. XVIII. 1815. p. 406. et ulterius in Ludov* Frank, de peste , dyfenteria, et ophthalmia dtfiyftiaca. Vicnnac. iSao. p. 8683. (Huf. Jouru. LII. iSai. Si. VI. P. 111-114). L 2 164 COMMENT AT 10 petita evidens et falutans per ftidores crifis. . Praeftantius autem adhuc inventum est propliylac- ticum quam remedium p.estis , unde plura legantur exempla de medicis et ministris, qui dum fedulo 'in fe ipfos oleum fricarent tepidurn , absque pe- liculo aegros tractabant (i). Baldwin indufta bleo inbuere fuadet (2). Effectus frictionum cum fit fudor copiofus fusceptum contagium eli- minari , coeptumque morbum critica excretione folvi, videtur. (Vogt). In Febre flava fimiles frictiones maximo cum fructu inflitui Roafe in infula Malaga, et J. Al- carez Alicantae obfervarunt (3). . n. Nutricntia ventriculi accesfu impedito , fub forma clysmatum , et balneorum praefcribere , nemo dubitabit medicus (4). Schreger balnea e jusculo carnis laudat : in Phthifi , Atropiiia infan- tum , Marasmo fenili Cs) ; lactisque balnea in infan- tibus atrophia vel tracheitide exhauftis (6), quae jam a vcteribus Phthificis fuadentur , et ab H u f e 1 a n d de bi- CO Met. Chir. Zeit. 1814. II. p. 62, 76, 77* iffao. in. p. 057. (2) Huf.Jotirn. LII. p. 113.- Skinner valde quoque laudat vim prophylacticam. (3) Huf. Journ* XXL 1805. Frag- wentarifchu NachrichteK nber die letzte Epidemic zu Mala- ga , St. II. p. 122 148. F is f cher autem non adeo promptos vid t effectus (ueber die Natur u. Behandl. d. gelben Fiebers, fiuf. Journ. XXI. IV. p. 44. cf. p. 76.) (4) Huf. Sy- fiem. I. *. 161. (5) Balneo-tschnik, II. p. 107. C<3) Ibid. II. p. i3o;accedic Huf el. over efe p. 29- M E D I C A. bilibus et exhauftis parantur. Wintringham(r) lactis pediluvia tepida in febre hectica, Len- t i n (2) balnea cum vitellis ovorum in debilitate neonaterum , G o e 1 i s (3) lactis balnea in atrophia infantum , hudarunt. Van Mo n s vitam aegri , ob faucium vulnus qui deglutire non potuit, fcrvatara fpongiis jusculo imbutis et admotis notat (4). Bonos effectus quando ancylotici rigidi- que artus calido intestinorum dccocto foventur, et iimilem atrophiae fanationem" Haller (V. 83.) notat, quam recentiores omnino balneorum anima* Uum confinnarunt virtutem ; fuadent (5) arthritica membra, paralytica et anchylotica in calens ab* domen animalium recens mactatorum vel in tepida exempta intestina mergere; Ofann (6) pictorem jusflt manum paralyticam bis hebdomade abdomi- ni bourn recenter mactatorum includere , et dein in fanguinem et viscera adhuc tepida ; post tertium tale balneum jam manum movere potuit , fenfimque re- ftituta fanitas; 4 altera jusdem legittir obfervatio anchylofis digitorum manus ex tali balneo fanatae, cujus etiam rei memorabile exemplum tradidit C. F. Schwar- . M E D I C A. 175 ptumbi cxtus praeftare quod intus credunt (i). Fcrri praeparata Brera (2) utilia putat faepiua de die magna dofi cum faliva aut fucco gastrico adhibita., in leucophlegmafia , et excretionibus ni- miis ex lauguore oriundis. Balnea cum ferri falibus Schregcr (3) laudat in cachexia , hypochondria!!, epilepfia , hysteria, atrophia , leucorrhoea , feminis , fudoris, mcnfium niniio fluxu. Eckftein (4) choream , T o r t u a 1 (5) nocturnam infantum urinae incontinentiam balneis chalybeatis curarunt. III. EXCITANT! A. S. I / Aether eo oko vel ar ornate praedita. Species excitantes extus admotae, optimi ufus Hufeland (6) vidit in febribus diuturnis, ner- vofis, verminofis, in convulfionibus fpasmisque fedandis , inertia intestinorum tollenda , ncrvisque in debilibus et torpidis erigendis ; pulvinar prae- fcribere folet magnum ex Melisfa, Chamomilla, Sambuco , Rutha et Mentha , adeo ut totum ab- domen et dorfum amplecterentur. Bagltvi (7) jam monuit in febris ftadiofrigo- ris , (i horrores aegri corpus percutiant remisfio- nem (i) Schopff, I. c. p. 781. Pennink, 1. c.. (2; brer a, I. p. 148. (3) Balnet - technik , II. p. 119. (4) Archiv von Horn, III. 1803. P. 301 (241). (5) Moll etv. Eldik, IX. 1830. p. 451. (6) Ovir de Kinderpokkcn, p. 33a 333 (?) De fibra motrice, I. c. 10. . B. Opera Omuiia Leipz. 1827. I. p. 411. 176 COMMENTA T I O nem fieri ft ol. destill. caryophyllorum epigastrium illineatur. Post febres gastricas, inftitutasve evacuationes faepe tanta remanet fenfilitas , ut omnia respuat ventriculus , quando aromaticis externe, linim. vo^ lat. jtheriaca, pulv. cinnam., caryoph. 9 mofchatae , fubveniendum ; hinc Bert a Id a. 1614 jam lau- dat (i) Ung. pro flomacho roborando: R. ol. nuc. Mofch. , ol. Caryophyl. aa. dr. j , Gallar. Mofchat. fcrp. i. ambr. grif. gr. ij ol. rofar. dr. ij. M. F. U. ; fimile linimentum Hoffmann commendat (2). K a a u B o e r h a a v e ( 429.) jam fcripfit : panis tostus generofo vino ebrius , aromatibus dives 5 epigastricae regioni externe appofitus , adeo corroborat ventriculum , ut vel violentisfimum vo- mitum fistat;" hinc Hoffmann (3) ad vomitum laudat Oleum Menth. Caryoph, Nucistae , Abfynth , Macis, cum balf. Peruv. ad Ung. redacta, fuum- que balfamum vitae ; hinc K lees (4) balf. Peruv. alcohole folutum ; nee recentiores (5) aroma- tica externa ad ventnculi auctam fenfilitatem ne- gli- (1) Loco citato, p. 122. Idem p. p-J, ad affectiones ventri- culi laudat empl. cum oleo abfynth. , mentha . caryoph. cinnamo- mo et pipere. Vide edam , p. lar, 122, 168 9 249. (2) Oper. omn. I. p. 318. (3) Oper. oran. lit. p. 145* alio loco (II. 279) in pasfione iliaca ad lingultum et vomitum commendat epigastr. empl. e Theriaca et ol. nuc. Mofch. pari copia cum oleo Menth. et camphora. (4) Hufel. Journ. XVI. IV. p. 80. , (5) Richter, Sfec, Ther. I. p. 356". M E D I C A, gligunt. Richter (i) in compescendo vomit u 9 et mitiganda cardialgia, lintea aromaticis madida, empl. Theriaci, de Galb. croc, cum opio, olea aetherea laudat ; oleum Mofchatae abdomini affric- tum vomitum tollit (2). Pie nek oleum laurinum extus commcndat in colica(%), Sy den ham (4) in colica pictorum abdomen balfamo Peruviano inunxit. Schnei- der (5) anifi et foeniculi olea in colicis laudat. H u f e 1 a n d vehement! sfimas diarrhoeas infan- turn faepe fustulit balfamo vitae Hoffmanni calefacto abdomini impofito (6) ; F i fc h e r chro- nicam infantum diarrhoeam optime curavit, toto obtecto abdomine emplastro ex amaris extractis, oleo Mofchatae et laudano ac camphora (7). S t a r k e pannis laneis , decocto aromatico vel fpi- rituofis madidis , aegros T^pho hborantes mdui jus- fit, unde egregius faepe effectus , veficantibus , cortice , opio , camphora , mofcho et vino in cas- (i) J. c. V. p. 62 et 8(5. Apud A mould (1. c. p. ?s) jam notatur linteamina dococto calido Memhae. abfynthi', aliorumque aromaticorum, vomitum non tantum pertinacem tol- lere , fcdctiatn colicam , pasfionem iliacam, dyfenteriam emen- dare. (0 Soemm. de C. //. /. IV. 1. c. (3) Pic nek, Mat. Chir. p. 213. Anethum quoque in Tacculis ad ventriculi dolorem laudat (Ibid, p ic;6.) '4) '* r e ra,I. p. ifh. (5) ever het gcbruik tier at theriefc he' olien. Moll et v. Eldik, II. 1823. p. 75. III. p. 226.270 II p- ,38. (6) Over de Xinderpokjct , p. 332, (?) Cf. Huf, XVI. 1803, I. p. 131. M i 7 S COMMENT A TIO casfum adhibitis (i); fimilia Horn (2) in fopore laudat : R. flor. Chamoim rorn. , herb. Menth. crisp. , Rutae , rad. Calam arom. aa. Unc. ij, cam- phor. dr. vj. M. F. Spec, cum fpir, frum. calido capiti inponendae. W i 1 1 i c h (3) quoque in febre nervofa continua multum ab externisvidit remediis. Oleum laurinum dorfi fpinae illitum mire prodes- fe in paralyfi , horrore febrili , nervorum vitiis B er- tald jam notavit (4). Kortum (5) illud ad paralyftn valde laudavit, ejusque ufu hemipara- lyfm fanatam obfervavit. Frequens ufus Majora- nae, aliorumquehujus generis, in facculis et cucu- phis ad capitis dolores et imbecillitatem fystematis nervei. Sch neider Calami aromat. oleum cum Naptha aceti in chronica arthritide afFrictum lau- dat (6). Conveniunt aromacicae frictiones in rachi* ti* (i) Horn's Archiy II. 1801. I. ' p. 651. (2) V. 1804. p. 108. (3) Hnfel. Journ. XXXI. 1810. I. p. 74 75. Ubi meteorismus , borborygmi et inquietudo eviden- ter adfunt frietionibus utebatur cum camohora, tinct. Thebaic., liq. anodyno, fpir. fal amon. et ol. cajaput; ubi cuds mollis et fenfilis non dat rubefac. et veflcant. fed ol. chamom. , vel ab- fynth. coct. adfricat , et abdomen pannislaneis mollibus tegit,de- cocto chinae vel vino calido madidis; ubi abdomen tenfura cataplasma ex lacte cum femine Jini , ec f?or. chamom. vulg. tt dicta frictio. Obfervationibus hujus method! praeftamiam probat. (4) 1. c. p. 79. Idem p. 36. Oleum de Piperibus juvare paralyfin, fpasmum, tremorem, epelepfiam, neurofes. (5) Huf. Jourti. IV. 1798. p. (6) h 1. HV p. 165* M D I C A. (i), casque K neb el (a) in fcrophulis et re- centi rachitide utiles expertus est. W i n i k e r (3) fomenta aromatica ad mt* trorrhagias ex uteri atonia inponi jusfit. Ber- t a 1 d (4) jam laudat Oleum cydoniorum , adftrin- gens , fpinae illitum ac thoraci ad fudores inmodicos* . 18. Rofen a Rofenftein balfamuffl nucia moichatae , mane et vespere fpinae dorfi illiniendum ad lienteriam laudavit (5), cujus in locum * qui opus ejus danicum germanice edidit (6) commendaVit i R. Spir. Jimiperi Unc ij , Ol. Caryophyll. ; Balfara. nuc. Mofchat. aa. dr. /3 ; M. F. Linim. ; quod postea linimentum Chrestien fpirituofutn vo- cavit , et magno cum fructu , in diarrhoeis inpri- mis compescendis , adhibuit. Infans 6 annorunl diarrhoea mucofa , ad optima remedia pertinaci la- borabat ; cochlearculum unum lin. Spirituofi ter de die fpinae aiTrictum , unde post alteram diem diarrhoea mitigita , post quartam fublata (?) B a i 1 1 y hoc li- nimento lienteriam fustulit injuveneiS annorum pet biennium ad omnem medelam rebellem (8). Nee aliis iti- CO Samtnt. auforj. Abhand. XVI. p. $2. (a) 1* C. p* 83 laudat hie in affectionibus columnae vertebr. Infrictionei cum opio, fpirituofis ,aromaticis, balfamicls; dum opii,campho rae , cupri ammoniac! , cantharidum administratid eiterna in rhu* matismo et paralyQ csfet perutilis. (3) J o r n $ ArcMv* VI. 1804. p. 241. (4) h (?. p. 39. (5) Kinder -Krank* htiten. XI. Dtarrh. Chrestien. i8<3. P- 66. (6) Muf ray? F.rsch, n . 2902. (7) Chf estidii* 1813. J*. <5?/ (H) Ibid. p. <5g. M a C O M M E N T A T I O inutile in morbis (i). Tener ei cachecticus in- fans , intra duas menfes ejus ufu a Chorea /anatus dum interna negaret (2). Incontinentia urinae infan- tum nocturna hoc remedio lumbis affricto tollitur (3). Nobilis matrona dum primigenium absque ulla mo- lestia pepererat altera graviditate abortum est pas- fa , eumdemque tertia*. Quarta itaque prole foe- cunda ex confilio Chrestien (4) circa tertiam menfem bis de die inunctiones cum linim. Spirit, in fpinam et lumbos eo inftituit effectu , ut rite lae- ta pepererit; aliis duobus probat obfervationibus liniraenti virtutem in praecavendo abortu ex uteri debilitate metuendo (5). T h i b a 1 met r or r ha- giatn gravidae fupervenientem hoc fustulit prae- fidio (6). .19. A]ittd 9 aromaifcum potius , indicavit linimcn- tum Cl. P. Nahuys in nostra academia Chemiae quondam Profesfor, R. Olei Laurini Unc j. 01. Macis expresf, dr. ij , 01, Caryoph. gutt. XX, Balfam. Peruv. , Spir. Sal. Ammon. aa. dr. ij. M. F. Linim. ; idque contra febres intermittences , frustra Cortice aliisque debellatas ,laiidavit, cujus linimenti virtutem quadruplici obfervatione probavit L. Kuy- P e r (?) 5 mane et vespere dorfi fpinae panno la- neo CO Ibid. p. 63 77. CO Ibid. p. 63. Idem effec- tus in quatuor junioris aetatis puellis, p. 69 71 00 ^'id. p. 71. , C4) Ibid. 71. (5) Ibid. 7274. CO Ibid 7476 (7) L a u r. K u y p e r , p. de frictione fpinae dorfi uc eipcrtisfimo remedio in febiibu* intenr.ittcntibus. Traj. ad M E D I C A. 1*1 bene ficco infmuandi , eo fcbris tempore quo hor- rores incipiunt. Oleum Rutae ante intermitt. invafioncm fpinae applicatum febrim ita praevenire putant. (i). 5 20. Spirituofa. Cartheufer (2) jam mo- nuit debiles infantes , fi eorum corpus cum fpon* giis vino calido inpraegnatis fricatur, vires recu- perare , et post levem ebrietatem fomnum fequi placidum. Hufeland in Typho balnea cum vino diluto , addito fapone et aromaticis valde laudat (3) , testans (4) ex adhibicis lotionibus vinofis fpirituo- fis, validiorem faepe excitationera fe obfervasfe, quam ex asfutnptione interna , immo ipfam dele- tarn irritabilitatem ventriculi his fuisfe restitutam, unde has lotiones in febribus nervofis multo enco- mio laudat. V o i g t e 1 quoque ex ufu fpirituoforum xterno meliores faepe in Typho vidit effectus , quaoi ex omni medela interna (5). Frequens ergo in putri dis et nervofis febribus talium lotionum ufus (6) iiiaxi- Rhenum, 1784.4. p. 3438, duae harum obfervatianum funt 6r praparaten und derett Anwendungin Krankheiten , Jena 1806. 8. p. 60. (4) Huf. Journ* XXXII. i8n. IV. p. 39. Desputureaux hancdedit (Hufel. tiiblioth.XLlX. 1823. p. 3<5o ) formulam : R. Merc, vivi dep. Unc. iv MelJ. purisf. Unc. $,, terant. ad exftinct. Merc.; adde Camph. ras. Unc. $., Butyri Cacao, vel axungiae Suill. Unc. vitf. Terantur per 70 boras etc. etc. Cs) Lettre p. 46. Brera, I. p. 149. fpecialem obfervado- em a Tourdes relatara vide Brera, . 230. obferv. 7. II. M E D I C A. 191 gastrico remixtis , addito opio et gummi guajaci y multum facpe levaminis vidit in affectionibus rheu- maticis. Brera(O Cantharides cum Mercurio perinaeo affrictis in duobus cafibus utiles vidit in paralyfi veficae. Kuhleis (a) epigastricae re- gionis laudat inunctionem cum Extr. aloes, felle taur. , tinct. canth. , et tinct. opii in tusfi convul- fiva. IV. S E D A N T I A. . 29. Opium. Quod Hufeland inter heroes duxit remedium , aeque coryphaeum celebratur a Jatro-aliptis. Itali illo utebantur fucco gastrico vel faliva foluto cum axungia ad ungentum infpis- fato , alii tinctura* emplastrove ;Chrestien crudum folvit Opium Spiritu frumenti, ut Unc. j. vehiculi contincret Opii gr. xij , qualem colatam folutionem tincturam antispasmodicam vocat , cuj us vires ali- quandoauget addita Camphora. Dofis Opii varia est, vulgo gr. vj. ubi intus gr. /3. adhibetur 9 fed etiam 12, IS II. p. 8790. Idem anginam (asthenicam ?) curavit pomato ex opio cum pulv. canth. et faliva. Ibid. . 227. II. p. 73 74. (0 Brera, I. p. 159; fuadet B. (is?) 4 <5Jgr. Canth. cum dr. j. humorum aniraalium ter de die extus admovere, ubi in- ternus fit irulicatus ufus, fed aegri aut ventriculi conditio id negant; \gn\irfcopo ut canthar. abforLtantur $ ceterum Zacu- tus Lufitanus utilc vidit Linim. cum canthar. in epilepfia infantum, ex retentione urinae, quod fne notatu dignum. (a) Horns Arcltiv t 1817. JI. P. 5K C O M M E N T A T I 18 , 24 9 "ioo gr. pro frictione aliquando funt ad- hibita (i). I. Opii vis excitans. Ward in puero 14 annorum nono die, quo Typho decumberet post Opii et Mofchi internum frustaneum ufum , cum ventriculus haec amplius ferre non potuerit , morti proximo , ex Opii gr. vj , cum Unc. j. adipis bipartita dofi femoribus et pedum plantis infinuatis felicisfimum vidit effec- tum (2). K neb el faepius ex Opio cum fali- va cuti inimuato vitam ex typho decumbentium vi- dit fervatam, ubi propter animi deliquium inpedi- tus baud raro ufus internus (3). Van Geuns (4) in matrona tenera et irritabili ubi febris continua remittens in dies crescebat, et nono quidem gravia nervola fymptomata , trismus et faucium intumes- centia oriebantur, praescripfit linimentum: Laud, puri fcr. ij. 5 camph. dr. j. , ol. olivar. dr. ij. , Ung. Alth. Unc. j. ,fimul cum clysmatibus quae Laud. liq. S. dr. i|3. continebant ; ejusdem diei vespere partes conftrictae inprimis circa os et fauces relaxari coe- pe- (l) Brera, I. p 222. (a) Samml. aufcrl. Ahh. XIX* J#io. p. 276. aliud (ibidem, p. 293 et 296) narrat exemplum de utili ufu in Typho ubi dilirium irritabile ct excretiones in- voluntariae. Percival in aegro febre laborante contra fubito obortum vehercens delirium, cum aegri conditio internatn ira- pediret medicationem, linimentum ax laud. liq. dr. iy cum eleo applicavit , unde intra 6 horas placida quies. (Ibid. p. 283}. Cs) 1. c. p. 78. (4) Pennink, p. 34- M E D I C A. 193 pcrunt, blanda pcrfpiratio, pulfus minus contrao tus et regularis, mens rediit et post linimenti con- fumptionem , urina lequente critrica et fedimentofa , Janata est. II. Opii vis anodyne. Tincturac fuae antispasraodicae catnphoratae vim anodynam Chrestien 13 probat obfervationi- bus CO, utpote rheumaticos dolores fpectantibus. Juvenis 23 annorum (a)atroci dolore rheumatico genu fmistri. laborabat, motu fimul impedito; purgantibus viae gastricae purgabantur , dolore fuperftite. Uncil tincturae (ex fpir. frum. Unc. vj. Opii crudi gr. x. camphor, dr. /3.) ter de die abdomini et femoribus allrictd , dolor remittebat , fomnus fupervenit , lar gusque fudor ; iterata frictione omnis dolor eva- nuit. Robustus virfs) faepius lumbagine vexa- batur , cui jam ftranguria vomitus aliaque accederunt; variis anodynis et antispasmodicis frtistra adhibi- tis , folutio Opii gr. x. cum Camphorae gr. xxiv. in Spirit. Unc. vj. , cujus Unc. j. omni hora abdo- mini etfemoribus applicabatur , udeo erat proficua uc quartam post frictionem omnis dolor et urinae reten- tio esfent fublatae. Ward (4) egregium nar- rat exemplum rheumatismi chronici ad omnia per- tinacis folo opii ufu externo lanati. Thi bal (5), Knebel ;6), Giulio et Ros- ^ l (0 Chrestien, 1813.?. 146171. (^ Ibid. p. 149. (3) Ibid. p. 156. (4) 1. c. p. R6. CO Chrestien, p. i<5a. (6) Se ipfum a vehement! podagrico dolore hoc I 9 4 COMMENT ATIO fi (i), Chiarenti (a) Brer a (3) hoc folo remedio fine camphora atrocisfimos fedarunt rheu- maticos dolores, arthriticos , ifchiadicos. Pages in emendandis venerei doloribus noc- turnis , opio frustra ingesto , utilem vidit tinct. au- tifpasm. camphoratain (4). Chiarenti foeminara fummo dolore excruciatam , opii asfumptionem ne- gantera , curavit opii gr. iij. dorfo pedis cum facco gastr. infinuatis ; ex pari dofi in alio aegro osteoco- pos brachii mitigatos vidit dolores (5). Sic hi vocabatur ad infantem 8 annorum dira odontal- gia vexatum ; pomato ex opii gr. /3. fucco gastr. foluto , genae inuncto , dolor mitigatus est fom- nusque , ex dolore diu fuppresfus , rediit (6}. Chia- renti in paella dolorem ad fupercilia ita fastulit (7). K neb el (8) opium odontalgian placare cum fa- ll va circa auriculum inunctum notat. Riboni (9) he- praefidio liberavit 1. c. p. 7980; in colicis doloribus praeftan- tes inde vidit effectus (I. c. p 81). Anfclmi quoque (Brer a, II. 73) hoc praefidio podagram fustulit. O) Journ. de Phy* ftque , 1. c. p. 212 laudat pomac. ex opii gr. xxx. raofchi gr. xv. cum s. gastr. (a) Chiarenti tres dedic obfervationes de praeftanti pomati opiati ufu ad compescendos dolores rheumaticos (Urera, . 230. Obf. i , 2, 3. II. p. 7884.); cum 4Opiigranis lumbaginem fustulit. (Ibid . 231. 11 p. 91.) ; duasque tradit obfer- vationes Ifchiadis tali modo faiiatae. (. 231). -3) Aeger interna fumerenegabat , Ung. ex opii gr. vj. Aconid gr. vm. rheumat. dolo- re* mltigabat ,. 230, Obf. 4. p. 84. (4) Chrestien,p. 171. (5) Brer a, I. p. 8 et 10. (6) Brer a, . 242. II. p. 121. ( 7 ) Ibid. . 243. p. 122. (8; I. c p. 84. *- (9) Bre- r a, . 213. II. p. 34 Nf D I C A. 195 hemicraniam ad omnia pertinacem et periodicum fa- navit pomato , e faliva cum opii fcrp. j , addito lau- rino oleo, post quartam bis inunctam partem. III. Opii vis antispatmodica. Opii, interdum cum additione camphorae, viiv tus in compescendis Colicis Chrestien feptu- plici probat obfervatione (i) ; foemina 44 ann, ex gastrica labe colica fpasmodico-flatulenta laborans, incasfum mixturam cum liq. anod. min. H o f f m. et laud. liq. S. aa. gt. xxvi , dein 4 gr. Extr. opii gumm. , tandemque mixturam oleofam cum 40 gutt. laud. liq. S. , et emplast. anod. in regione vemriculi, clysmataque fumferat ; igitur tinct. antisp. Unc. j. abdomini et femoribus iniinuari Chrestien curavit, qua frictione post horam repetita dolores valde mi- tigabantur , fomnusque post tertiam noctu fuperve- nit, post iteratas fanitas (2). Matrona tempe- ramenti cholerico - fanguinei , cum nerveo valde irrita- bili fystemate , colica biliari faepe vexabatur , cui jam inde a 12 diebus vomitus accedit , pertinax omnem ciborum asfumptionem impediens, Chrestien caufam quaerens in nervorum fumma irritabilita* te dextro femori tinct. antisp. Unc. ft. iterata vi- ce affrictd, aegram restituit (3). Gin* CO Chrei tien, 1813. p. 118 128. (2) Chrestien, p. 118. (3) Ibid. p. 123; alia matrona colica fpasmo- dico nervofa vexata , opii Kr.tr gummos et laud. 1. S. frustrs adhibuerat i duac inftitnebantur frictiones cum Opii gr. j. Campfc. N 2 !' i 9 6 COMMENTATIO G i u 1 i o colicain fpasmodicam ad varia pertina- cem pomato levavit 24 gr. opii continente , cujus ite- rata frictio vel minimum fustulit dolorem(i); ita Sachetti fummam emendavit post febrem ter- tianam, Cortice fugatam , ventriculi fenfilitatem , do- toremque atrocem , pomato ex opiiUnc. j. cum bills vituli Unc. ij. axungiae Unc. iv. cujus | pars fin- la vespere epigastric et fpinae jungeretur (2). Brer a nimiam ventriculi fen ft lit at em in puella Chlorotica quae decoctum Corticis cum laudano evomebat , pomato opiato fustulit (3). Benve- n u t \ dolores in regione ventriculi et vomitum fistitit in juvene , ubi malum ad internum narcotico- rum uftim exafperabatur , opii gr. vj. faliva folu- tis, cum axungia epigastric illitis (4)9 fimilique pomato S i c h i Cardialgiam fanatam vidit (5). C u r t i (6) in puelia 6 annorum gravi diarrhoea per 3 hebdomades vexata, dum nihil fumere vellet, opti- mum vidit effectum ex Electuar. diascord. dr. j pulv. Ipecach. fcrp. /3 cum faliva et axungia fupra ab- "gr. ij. in fpir. frum. Unc. /8. folutis, undo brevi rediit fanitas. Of. p, 124. (i) Brera, . 238. Obf. i. II. p. 112. (2) Brera, T. p. 125. (3) Ibid. . 205. II. p. 19. (4) Brera, Programma del modo (Samml. aiiferl. Abh. XVIf. 1798. p. 465 et Brera, . 206. Obf. i. II. p. 20. Idem (ibit Obf. 2. p. 22.) et Regerino (Obf. 3. p. 23.) ulteriore obfervatione probant opii externum ad coercendum yomimni ufum. (5) Ibid. . 207. p. 26. (6) Ibid. . aoS. P. 27. M E D I C A. 197 abdomen affrictis. Nobilis puclla (i) ex animi commotione gravi correpta est melancholia, unde virium proflratio febrisque nocturna , quam tamen fuavi mortis , mocroris termini , fpe disfimulabat ; fumme tandem exhaufta e lecto furgere non potuit , cum febris continua remittens vomitusque conti- nuus adesfent. Brera tenue decoct. Cort. cum acth. vitrioli et diaetam eupeptam praefcripfit; febris diminuebatur , vomitus aatem, cui colica accedit, perftitit tantaque abdominis femfilitas lit vel indufia esfent molesta ; in hac tristi caufa , cum et mede- lam ncgaret internam , Brera pomatum praefcrip- fit ex opii dr. j. cum fucco gastr. vitello ovorum et axungia, cujus TO pars mane et vespere variislo- cis inungebatur. Sexta die confumpto pomato , fe- bris non redibat, vomitus doloresque ventris miti- gabantur ; fudores nocturni inminuebantur , omniaque fymptomata levabantur; delicatae fanitati cum mo- rem non gereret puella, niorbus rediit cum gravi* bus convulfionibus , iisdem autem frictionibus fu- blatus esr. Hysterica , convulfionibus vexata , ex interno opii ufu capitis molestiam ferens, absque ulla molestia pomato opiato fanata est (2). Giulio (3) in do- loribus ventriculi , ex caufa hysterica , tale pomatum fcro- Ci) Ibid $. 2 5. Obf. 3. II. ?., tier Anwendung dies Tabaks beim Starkratnpff*. G erf on und Julius Magazin Septb. et Octobr. 1825. p. 283. Med Chir* Zeit. 1825. I. p. 47. 1827. U* p. 213. Samml. auferl. sl&h. XXXII. 1824. p. 462. et ulterioribus exemplis XXXIV. 1827. p. 141153. <4) Samml. avfert. Abh. XXXIV. p. 153^ (5) Med. Chir. Zeit* 1826. I. p. 73. C 6 ) drchiv. gt- nir. XVII. 1828. p. 119. (7) V. S. . .as. (8) 5/>- ticlle Therapit, II. p. . 1. c; C6) Froriep's Notizen n. 658. XXX Juny 1831. n. ao. p. 359. Choleram emplastro narcotico ftimulante curat., lini. raentoque ex aq. laurocerafi aeth. fulph. et.Extr. Bell. ; fuffi- ciat ex illo quod in gravi morbo correptos hac ratione fana- tos, unum amisfum tradat, genuinam morbi indolem dignosce- re afiaiicam. V. M E D I C A. V. RESOLVENTIA. S. 34. Cataplasma refolvens ex foliis Hyoscyami cum mica panis laudatur in arthritide et rheuraatis* mo, eique validatn vim anodynam et refolventem adfcripfit P 1 e n c k ( i) . Cataplasma e flor. charnom. , melisfa , fambuco , cum lini femine lacte incoctis abdomini nunquam non inponendum putat H u f e- land, in rnnni febre ubi abdomen fit affectum, ad fpasmos folvendos , totumque fyftema laxandum CO* Oleum vel Extr. Artemifiae vulgaris cam faliva et axungia , dr. iij iv. pro dofi , in Ictero ab infarc- tu hepatis , in obftructione glandul. meferaicarum , et in hydrope anafarca incipiente Brer a laudat ad ufum externum (3). Richter (4) in pleuritide, hepatitide adverius dolores , utij etiam in enteritide laudat, R: Ras. pan. alb. duriusc. Unc. iij, herb. Conii mac. concis. Unc. ij. herb. Hyoscyam. Unc. j, coq. in aq. s. q. ad confist. Catapl. ten.; adde: ol. Hyoscyam. Unc. ij. S. catapl, 35 Hydrargyrum. ^ Maxime celebrata est ilia Hydrargyri applicatio ubi metallum pingui fubactum cuti infinuatur , Un- guenti Mercurialis , Neapolitan! , fub forma, de Vigo emplastri formam laudavit, Unguento fupra limeum extenfo, quo totum praeter pec- tus et abdomen corpus involveretur (5) ; ineptura ob (i) Mat. CJiV., p. 344. (a) Ovtr Je Kintlerf tkfet t 1. c. p. 332. (3) Br era, I. p. 18 1. (4) Specielle P. 399' 337. 8r- M/, V. 1815, p. J9S. 222 COMMENTATIO tico vel dqua regia referrimus. K o p p (i) balnea cum acid, muriatico in ai thritide laudavit. Scott (2) tan- turn balneis aquae regiae addendum docet, quanto debilis aceti inftar acescant ,quale pediluvium opti- me in hydrargyri locum fubftitui, nam omnes eos- dem bonos praeflare efFectus docuit; inprimis commendat in morbis fystem. bilioli , cum aegri post dimidiae vel integrae horae pediluvium , ni- gerrimas Temper et biliofas ponant faeces. Gut- t h r i e (3) ex pediluvits cum regia aqua fequi vidit auctam hepatis fecretionem , alvi pofitionem intesti- norumque actionem , falivationem , gingivarum tu- mescentiam; laudat in hepatitide , aiFectionibus fyst. biliofi, obflructionibus , doloribus osteocopis , mor- bis venereis. Spadafora (4) obftructionem he- patis et lienis tali praefidio fublatam vidit. La- va g n a (5) autem debili in foemina , hepatitide correpta, ex tali pediluvio cum aqua regia dys pnoeam , palpitationem cordis, deliquium et pro- digiofum falivae acidae fluxum notavit. John- fon (6), Tantini (7), aliique nieliores vide* runt (i) &iij' acid, Muriat. cum infxifo rhododendri, chryfan- themi, digitalis, hyoscyarai, cicutae, fabinae , (Die i bach, II. p. 606). (2) Med. Chfr. Zeit. 1819* II. p. 261. III. p. 254. (3) Ibid. 1819 H. 21 6. (4) Froriep's No- tizen n. 636. XXIX. 1830. n. 20. p 3^o.(5) Dierbach, II. p. 608. (6) Dierbach, If. p. 607, ad aq. Unc vnj acid. nitr. et ac. muriat. aa. Unc. iv. addit, cujus mixturae Unc, /8. ad aq* panes quattior tepidae , balneum faciunt. (7; Dierbach, II. p. 609. In hepatitide chronica opti- M E D I C A. runt effectus. Bell aquae regiae balnea uti lisfima baud uno in f^philide probat exemplo (i). Wallace (2) in morbis hepatis et biliofis, ubi- vis ubi Hydrargyrum indicatum , eadem laudat ; cum vero Chlorium hie agens verofimile fit principium , in morbis hepatis , eodem eventu , chlorium externe forma gaz vel liquida in cucurbitis appofuit. II. Medicamenta actionis fpecialis. I. E M T i c A. $ 41. Sitempus urgeat, calculari posfe oportet , definitos eftectus ex determinata dofi certum intra tempus. Emetica igitur externe adducere inconful- tum esfet , eo magis quum plures diaphorefin inde ac diurefin potius quam Emefin notarunt, et hinc icopo quidem alterandi, non vero evacuandi com- mendant. Si quae necesfaria fit Emeticorum exter- na adhibitio , e. gr. quando corpus quoddam pere- grinum faucibus inhaereat , methodum Endermati- cam praeferrem. Extus admbtum Tartarum Eme- ticum vomitum produxisfe et a Brer a aliisque evacuandi caufa cum fructu ufurpatum, fupra C. mo eventu 4 Unc. mixtur. (ex aq. font. Unc. vj. ac.nitr. Unc. fl. rauriat. Unc. iu.) addidic balneo. (i) Med. Chir. Zcit. 1819) II. p. a6o. (2) Refearchet respecting the medical powers of Chlorines particulary in difeaces of the Lever, etc, Lond. 1822. 8 U . p. 148. Vide infuper: Huf. Biblioth. L, 1823. p. 57^ et Samml. aufer. 4bh. XXX. igaa. VL p. 543. 674. XXXI. p. 1-9:. a*4 C O M M N T A T I O (II. . 40, )i lege. Brera(i) in femina , febre et colluvie faburrali primarum viarum vexata 9 ad inter- tia brachia frictionem inflitui curavit cum Tart. Em. gr. vj. in falivae fcrp. j. cum axungia. Post tres frictiones fudorem copiofum et alvi frequentiam vidit. In infante 6 annorum febre nervofa cum fyniptomatibus gastricis eorrepto , inuncto pomato cum gr. vj. Tart. Em. nullum inde vidit effectum ; ex 8 gr. fudor proliciebatur ; cum vero fcrup. /B. pro dofi adhiberet post tertiam frictionem accedit liaulea ; quarta frictione inftituta , vomitus copiofus materiae biliofae et faburralis fequebatur febrisque fuit devicta. Hartmann Cataplasma e Tabaco, ad Emefm producendam , cum fructu abdomini ap- plicasfe fupra vidimus , p. 128. II. P U R G A N T I A, . 42. Externa purgantium administratio omni- no internae postponenda , in maniacis autem , in- fantibus aliisque interdum necesfaria , et a ve- terrimo tempore jam obfervata et adhibita (2). Confer experimenta allata Cap. II. . 33. Frictiones cum oleo Castor ei fedes fequuntur (3). Co- (0 Brera, I. . 169. p. 245, (2) Vide fupra, p. 34, ubi indicatnr Pechlin 0<5?2) et Scroter (1757), nam quod typothecae errore bis legitur nomen Soroterde mu- tandum Scro ter. Collige omnino quoad historiam inter vete- res: G- Franck de Franckenau XX Satyrae medicae Lipf. I7aa. 8. Satyr. III. . i. p. 51. fq. Graecis iyrop(pfatet audiunt quia umbilico illita alvum purgant, - 3} Wes trumb, 1, c p. 466* M E D I C A. Colocynthis , agaricus et multa alia umbilico ventri- que applicata, alvum commovent" (i) RhazesC0- locynthidem cuti inunctum vidit purgantem (a);/nth. , Ahes hepaticae aa Unc. /3, fell, bovin. fpisf Unc. u. axung. pore, depur $. j ; ol. Abfynth. dr. y. M. etc. CO Pharmaeopea Belgieae. Hagae Cora. I8a8. 4.p.ao8 M E D I C A. 229 arthanita laudant , R: Extr. Aloes fuccotrin pulv. Unc. ij ; fellis bov. infpisf. , Pctrolei aa Unc. nj. axungia porci depur. tfc ij ; M. F. U. 1. a. Aloe purgat incus purrecta ct vermibns otiofa f nee tamen ventriculo aut intestinis inimica; pluri- bus autem , praefertim aliisanthelminticis nupta, fe- minis praeprimis et infant/bus , ingrata , quando ex- terne ad fcrp. j, pro doii cum ialiva utiliter adhi- betur (i); Boerhaa ve jam Ung, ex felle taur. cum aloe laudavit (2) ; B rera novi Ung. de Arth. inftar praefcripfit, R: fell, taurin. Unc. ij , aloes fuccotrini pulv., colocynth. pracp. aa Unc. /3,dig. per 24 horas Tub leni calore cum fucci gastrici vel falivae j, dein cum s. q. adipis depur. fiat li- nim. ; et ad conformandam hujus actionem, lotionem addit, R: Naphta vitrioliUnc. vj , Allii contufi Unc. j. Camph. ras. dr. j. M. F. Lotio. Schmidt- inann(s) tandem laudat R. Petrolei dr. nj. fell, taurin. infpisf. . Extr. Abfynth., Extr. Tanaceti aa dr. j. M. d. S. ventri inungendum ; quale Ung. in colica verminofa fummae vidit utilitatis. IV. D I U R E T I C A. $. 47. Scilla cum interne graviores inducere posfit noxias , externe laudatur dofi fcrup. /3 pro quavis frictione, cujus extus applicatae virtutem diureti- cam Ung AIo5s cum Petroleo." CO Brcra, p. 174. (a) Lib. de Mat. i\tcd. Lugd. Bat. 1762. 8 9 . p. 249* (3) Summa Obferrat. pracc. IV. 1330. p. 451. C O M M E N T A T I O cam extra dubium pofuit Chiarenti. (Cf. fupra II- S- 34- 35). Locatelli(i) foeminarn curavit anxietate, tus(i, oedemate cxtremitatum et leucophlegmafia univerfali ^orreptam; Cortice cum Spir. nitr. dulc. et oxym. fcill. exhibito , parca manfit unn.a , per 24 horas Unc. xx.; jam pulveres dedit ex Corticis gr. vj, Opii gr. | , Scillae gr. j , fed vomitu ejiciebantur ; uri- na tamen ad Unc. xxx. de die emisfa ; duabus vero frictionibus cum Ung. Scillae vuj gr. continente ad Unc. XLVI. per 24 horas et post ulteriorem fric- tionem ad Unc. LX urinae copia aucta , ut aegra tandem convaluerit. In hydrope anafarca Weigel (a) ex Scilla cum Opio etfaliva Unguenti inflar admota, auctam vidit diurefin, et levamen ; Anfelmi vinim hydropem av y.;S- - l <5' ObC. i. II. If. 48. M E D I C A. culus , pomatum infricavit ex Scilla for. j. in dr* j. fucci gastr. foluto , tripartita dofi una die adhi- Wndum , unde urina fatis aucta , ae post unctum Ung. ex Digit, purp. et Epigl., Scilla ec Acetate Potasfae, fucco gastr. folutis , ad iumbos , femora et brachia, fanitas rediit ; reconvalescens in loco hu mido degens , recidivus post moram rediit , cum eadcm iterum ventriculi fenfilitate. Ung. ex Digi- tal! et Scilla iterum restitus. B a 1 1 e r i n i fimpli* cis Ung. cum Scilla confecti utilitatem in ascitica probavit (i) , nee G i u 1 i o (2) alium notavit even- turn. Puerperae molesta graviditate , haemorrha- gia gravi durante partu , aliisque miferiis exhau* ftae hydrops fupervenit anafarca et ascites ; emacia- ta et fame ac agrypnia confumta , nihil ingerere po- tuit nili magno fub dolore, et cum materiarum aquofarum eructatione, unde gravior adhuc dolor; mors itaque foras pulfabat ; K n e b e 1 (3) fenfilita* tern organorum digestricium inminuit Tinct. port. Aurant. cum opio, vinumque illi et nutrientia de- dit ; abdomen vero quotidie inungi curavit cum Unc. j. Unguenti ex Scillae (cr. ij, Opii gr. iv. Ung. mere, terebinth, fcr. j. et axungia ; ex prima frictione jam frequentior urina , eo demum eventu ut post hebdomades fanata fuerit, post largam urinam. Ibid. II. p. 56 fq. - (3) Memoir. J. c. p 186. Samntt. Vuserl. Abh. p 446, (4) Samml. auserl. Abh*\ XXXI. 1823^ p. 528. (5) Journal dt Phyjtquc , 1. c. p. 213. 05) Huf. Journ. LXIX. 1829 IV. p 71. Richter,^*f. fhtrap. IV. p. 374. 382. 39o id jam iaudat. (7) Ch|-e : fi f|en, 1813. p. 227. Br&ra, 1. p. i?7. C^) M E D 1 C A. 133 fin pro frictione for. ft , i dr. j. ftattiens ; Ascitera fustulit (i)frictione, omni quartahora inftituenda , cum pomato ex Digitalis Epiglott. fcrp. j. cum falivae dr. j. G i u 1 i o (2) oedema crurum , infant! post Dyfentcriam fuperveniens, fublatini) vidit poma to cum i5gr. Opiiet 20 gr. digitalis purpureae^ cujus | pars bipartita dofi applicabatur. Sic oedema cum incipente bydrope anafarca fustulit (3) pomato , for- tern digitalis Epiglottitdis dofui , minorem Scillae con- tinente, unde post 3 frictiones urina jam valdeauc- ta; in alio tandem cafu pomato cum Digitali lit* tea Anafarcam reilituit hydropem (^4). Chrestien Dig. purpur. pulverem cum faliva , vel Tincturam adhibuit; quidam interna medela ab Asciti liberatus (5) , regionem humidam inha. bitans iterum accedit cum hydrope Asciti et anafarca ; nullum ex internis levamen; frictiones cum Dig. purg. gr. xx , faliva folutis , tripartita do- fi ter de die, inflituebantur j quo praefidio brcvi reititutus aeger. Simili modo Ascites , hydrops Anafarca , Hydrothorax fanari leguntur , in on> ni cafu larga fecuta urinae fecretione (6) ; nee tinctura inutilis : infans 4 annorum Asciti labo- rans quotidiana femorum, abdominis et renmu in- line- (i) *'<5. Gbf. o. II. p. so. (;) Ibid. . 214. Obf. a. II. p. 37- *". Pulveris for* ma autem praeilat , aut fi quid vehiculi fumatur , pa- (i) Exftft /*!>, p. is8. Esfai, p. 19. (a) Ger- hard, I.e. p. 107. (3) Ibid. p. 107. . (4) Ibid. p. H6. Cs) Ibid. p. 104. (6) Ibid. p. 103. Lembert et Lefieur (Expoft fommaire p. 158) idem jam docueraot. (7) Frori*p'sM*i'z,n v . 398- XIX. 1828. Novemb. n. s. p. 17. C) '/*' P- ao et iai. 140 COMMENTATIO parum fit(i); fi enim remedium misceatur cum cerato vel cataplasmate , numquam adeo prompta abforptio (2), quam fi intnediate cuti apponantur. L e f i e u r (3) pomato epispastico remedia incor- porare fuadet, ut locus maneat excoriatus. . 5. Dofis. Cum itaque adeo efficacia flnt remedia , et eo facilius abforbeantur , dofis ne calculetur ut in methodo Jatraleptica. Gerhard non raro om- ne quod adpofitum fuerit, abforptione, evanesce- re vidJt (4) ; Lembert (5) et Lefieur (6) ex 2 gr. Strychii ad quae , fenfim adfcenderant , Teta- num viderunt; M a n s f e 1 d (7) ex J gr. Acet. Morphii bis data ejusdem vidit fymptomata ; unde cum cautela dofin definiendam putamus ; Temper a minima do- fi incipiendum est (8) ., quae exiguis gradibtis au- geatur. Americani ex ferie obfervationum conclu- derunt : dofin , huic methodo aptam , esfe duplicem vel triplicem dojln internam ; ad majorern tamen quantitatem posfe aggredi (9). Dofis differt etiam pro locc applications et vehiculis ; fi Narcotica ex- tremitatibus applicantur dofis largior fit (10) ; quan* doceratum vel cataplasma adhebitur etiam augeatur, nam (i) R-ichter, 1. c. p. 7. (2) Gerhard, 1. c. p. 115. (3) Nouvelle Medication , 1, c. p. 299. 4) Transact* Mid. p. 103, 125. (5) Esfai, 1. c. p. 56. (6) Neuv. Med. 1. c, 300. (7) Vide f.p.6. ~C> Expofi Jowm. 1. c. p. 158. . (s>) Gerhard, 1. c. 135. 0<0 Ibid . P. 105. M B D I C A- 241 nam his vchiculis minus perfecta abforptio (i) D& aegro* $. 6. Jam igitur haec medicamertta loco cutis denudato funt applicanda. Cutis denudatio. Vulgo epidermis a eute fe parafi folet emplastro veficatorio ; facta veficula rumpitur, epidermis dimovecur,et diffufa lymphd* locus denudatus adest. Hanc methodum primum fecuti funt (2) ; attendatur , flatim post factara veficulam * defumendum esfe emplastrum , ut actio in Organa uropoictica evitetur (3). Lefieur in ae* gris fenfibilibus alia fumenda fuadet, quae lente et fine multo dolorc epidermidcm elevarent 5 uti cort< Mezerei et ita dictum Taffetas veficant ; fi vero prompte agendum fit , indicat gosiypium acido Sul phurico (aethereV) imbutum , flammaaccenfum ^ aut aquam calidam (8o 100 Fahrenh) , Ammon. li- quidam , acid, acetic um concentratum vel tandem vulnusculum cultro cuti Infigendum (4). Lem- b e r t aquam calidam improbat , quia ejus actio incerta et periculo plena , faepius dermatis fuper- ficiem adeo irritet , ut abforptioni fiat inepta (5) $ dolores veficatorii valdequam mitigari, circum- pofitis cataplasmatibus emollientibus , notavit (6). Eiii- (O Ibid. p. US* E'f**> 1. C. p. ao. (2) Expoft fomut. 1. C. p. 158. Nouy. Mtdic. 1. c 298. (3) Nouv. 1. c. p. 298. (4) Ibid. p. 299. * (5) Lcmbert, fai, p. 17. (6) Ibidem. Q CO.MMENTATIO Ercplastrum cantharidum American! optimum pu- tant remedium ad cutem denudandam , irritatio- nem cataplasmatibus moderantes (i). Lembert et Gerhard epidermidem dimovere disfuadent , qiiam perforandam mode putant , ut ferum effluat et medicamentum fupponatur (2), quando longe ef> ficacior abforptio. Mansfeld veficantibus non opus esfe docet et remedia applicat cuti rubefa- cientium ope valde irritatae. Curandum est , cutem , femel denudatam , fuppu- rantem manere , quern in fcopum Lembert et Le- fieur primura docuerunt, pomatum epispasticum remediis addere (3); Lembert optima remedia huic fcopo putat : Extr. Scillae , Strychnium , Tar- tar, emet. , et 2 loco Chinium , Morphium Extr. Hyoscyami, Kermes (4); exficcantia vocat Mere. Dulc. (proto - chlorure) et Acet. Plumbi. . 7. Locus , quo fiat haec cutis denudatio , pa- rum difFert fecundum L ef i e u r (5). Bally vero doctiit , efficaciam eo majorem acquiri , quo loci pro- f>ius ad centra nervofa eligantur (6). Lem- bert eo facilius Dyluriam vidit , quo propius ad or- gana genito - urinalia apponatur acetas morphii C?). Belladonna extremitatibus inferioribus applicata mi- nime in cerebrum egit ; evidentes erant effectus (i huic CT) Gerhard, I. c. p. 124. (2) Gerhard. 1. c. p. 125. Lembert 1. c. p. 18* (3) Expofd fomm. 1. c. p. 158. (4) Esfay 9 1. c. p. 19. (5) Nouv. Midic* I. C* p. (6 tfai 9 I. c. p. att (7) Ibidem. M E D I C A. huic propius applicetur (i) ; Americani fimi- lia obfervarunt ("2). Lembert abforptionenl Temper vidit validiorem in pane interna membro- rum , quam in externa , in anteriore corporis par- te , quam in posteriore (3). Gerhard partesner- vis vafisque dites, in anteriore corporis pane, internamque faciem brachiorum et crurum per ex- cellentiam ad hanc methodum eligit; nulla vero pars illi aptior fuit vifa , quam epigastrium. Semper eligendum monet locum, qui immediate contiguus-est cum fede mali et cum organo , in quod medicamentum a^cre debet (4). Caeterum locus non adeo multum difFert ; quocumque cutis loco fuper* ficies application! adaptetur , Temper vim fuam fpecificam in fystema quoddam aut organon exfe- runt medicamenta ; Kermes in veficatorio pone ait- riculam pofituiti in bronchias agit (5). Strych- nium oppofito lateri applicatum agit in extremita- tern paralyiicam ; Belladonna pedi applicata in ocu los (6). jlmbitus loci denudandi diiFert , pro tempore per 1 quod medicamentum applicare velis et remedii co* pia. Parvus nimirum fit locus quando fortiora re- me- (i) Ibidem* (2) G erhard, I. c. p. 115. ** (s) E** fat, 1. c. p. 26. Vesperi et noctu abforptionem promptiorenl credit; itcna post balnea, vacuis imestinis, tempore humido at cahdo (p. a7 *- (4) Gerhard, 1. c. p 126. (5) Lembert, Etfai , 1. c. p. jo6* ( Etft , 1. c. p. 14. 44 C M M E N T A T I O media applicantur (i). Bally fupperficies plures minores, quibus recipiantur medicamina, plus pro- desfe dicit quam unicam majorem (2), . 8. Haec quoad aegrum et inedicamenta fuffi- ciant; quaedam tamen obfervanda restant in ipfa cxercenda methodo. Remedium folidum pulveris inftar .in locum infpergirur ; extracta et conferva unguento quodam incorporantur ; fluida applicantur balnei forma vel carpi is iis imbutis (3) ? aut guttatim affunduntur ; refmofa emplastri inftar adminiftran- tur (4). Non ftatim ctiti applicetur denudatae omne me- dicamentum ; fenfim fenfimque enim fi cutem ejus /actioni asfuetam reddas, dolor localis longe erit -minor (5). Ubi cutis valde fenfilis fit , linteolum tenue cu- ^tim inter et medicamentum ponere Lefieur jusfit (6) , dein in cutim nudam ; Americani putant in ipfam epidermidem 9 lympha evacuata , deponi posfe remedia; altera deligatione jam minus dolet locus et applicatio limmediata fustinetur (7). Medicamentum ponatur in centro vel ad margines loci; quavis deligatione omne quod -ejus remanferit amoveatur et pfeudomembranae , quae (1} Gerhard, 1. c. p. 125. (2) Etfai , 1- e. p. 22. (3) Ntivv. Mid.) I. c. p. 299. C4) Esfai, I. c. p. 20. Cs) Gerhard, 1. c. p. 125- (6) Nouy< MMit. 1. c p. 299. C7) Get-hard, 1. c. p. iatf. M E D I A. quae in loco inflammato oriuntur, tollantur fi). Post applicatum medicamentum locus tegi potest cum cerato , quo eadem , quam introducere vis , materies , continetur (a) , vel alio topico quodam , quod tamen ne nimis fit amplum (3). Post deli- gationem locum lavari convenit aqua 4 pura vel fa- ponacea (4); vel folutione chlorur. calcis (5). .9. Attendendum quoque est , ne loci 3 valdc in- flammatis zpplicetuT medicamentum ; fcilicet facile fie- ri potest ex laefione cutis gravem oriri inflammationem localem; Gerhard explurimisexperimentisconclu- fit : oborta ex laefione cutis inflammatione , nullam da* rt abforptionem , nifi remediis reiblventibus fubve- niatur (6), Idem testatur Lembert (7). Haec congruunt cum Cl. Gendrin qui docuit: in te- la cellulari , quae in gangraenam abire minitatur, vix abforptionem locum habere , cum ibi ftafis fan- guinis adfit ; venenum tali parti applicatum nul- him edit effectum ; remedia quae endermatice dantur vulgo funt irritantia , qua vi irritante , aut ex alia caufa, fi vulnus in grangaenam abire minita- tur, (i) Ibid, ct Ntuy. M$j. p. 499. (2) Ge rhard,!. c. 125. (3)'/fei, 1. c, p. so. (4) Gerhard, p. 125. (s) Lem- bert, 1. c. p. 18. (6) Archiv Qinir. XXV, 1831. Mars, p. 419. - (7) Lembert, Esfai , p. 18 fcripfit: lorsque 1'inflammation fc manifeste a un faible d(Jgrd, Tabforptioa estfouvcnt active; raais, lorsqu'elle d^pasfe les boracs d'u. ne excitation raodlree, Tabforption est en raifon inverfc dc ,, fon COMMENTATIO tur , aut graviter inflammatur , uti cito in cachec- ticis obtinere potest , abforptio inde diminui quin et listi facile posfet. Lefieur raro inflammatio- nem obortam dicit , et ii oriatur , illi fuccurendum esfe topicis et balneisemollientibus(O , quod etiam alii fuadent ; videtur autem in tali cafu alium esfe eligendum locum. . 10. Actio medicamentorum est primitiva to- pica vel fecundaria ; haec quae fequi debet ex ab- forpto medicamento 5 pro medicamentis difFerens ,10 roinutis , hora una , vel duabus , vel tribus ab ad- miniftrattone elapfis apparet , caloris fenfatioiie fe expromens, quae a cutis loco nudato ad proximum cavum, in quo viscera flint, porrigitur indeque per totum corpus diffufa inprimis vaibrura et ner- vorura curfum fequitur (2). Actio topica ge- neratim irritans , pruritus vel ardoris fenfu con- fistit , cum rubore et affiuxu fanguinis ad partes dcnudatas (3). Gerhard (49 ftatim post applica- tionem dolorem fentiri dicit , plus minusve longum , Jocalem, quae actio topica distincta est ab effectu medicament! fpeciali , quern potius impedit quam promoveat; faepisfime quoque aegro iupervenit ca- loris fenfatio , e parte applicationis emanantis , per totum corpus progredientis , actionem folitam medi- ca- (O Nouy. Mtdic>\. c. p. 299, (2) Lembert, E*fai 9 |). *s. (3) Ibidem. (4) Gerhard, I. c. p 125126. (?) Ibidem, p. 126. M D I C A. 47 camentoruci praecedentis vel concomitantis. Intcn* fit as actionis topi cat mult urn depcndct a loco (0 ubi cutis denia , et in loots ab organis nobilioribus longe remotis , irritatio localis debilis cst, magis vero evidens in partibus ncrvis et vafis abundan- tibus, in locis corporis antcrioris; accurate autetu ad hanc actionem localem attedendura est , ' turn quoad felectum medicamentoru,m , nam Sulph. Chinii et Tart. Em. mordaci dolore fece habentur intolerabilia , turn quoad aegrum , qui fi irriiabilis fit et debilis huic methodo erit ineptus , turn tandem : quoad ipfa vehicula et topica auxilia ad dolorem et inflammationem minuendam ; baud raro localis dolor ulteriorem methodi ufum impedivit (2), . n. Indolefua cum fint medicamenta fortisfima et faepe Narcotica, interdum justomajores aut nod- vac obfervantur/^ J - c v s, C. L p. 68. i (3) Annal\ Uasyerfali di Medieina , Gennaio jB30. Moll et v. Bldik; IX. 1850. p. 480. M E D I C A. 255 nistrabantur fine fructu, Caucanas (i) 10 gr. Sulph. Chinii eo effectu applicabat , ut fere flatim malum tolleretur , nee redierit. Lembert ex 6 gr. Sulph. Chinii enderpiati- ce applicatis hemicraniam periodicara fublatam vi- dit (2). In nofocomio Philadelphiae bono fruc- tu , apud aegros gravioribus morbis exhauftos , lo- cos denudatos deligare folent cum Sulph. Chinii gr. 412 (3). II. EXCITANTIA A N T I SP ASMO DIG A. J. 13. Afam foetidam\, em bert (4) utilem vi- dit , tincturae initar ad 20 guttulas mane et vesperi loco denudato applicatam , in tollenda Neuralgia frontali feminae robustae fed hystericae , quae pe- riodice quotidie certo tempore accedebat , et ab an- tiphlogisticis , balneis , ufu interno aquae auran- tiorum et Morphii , quin et endermatica applicatio- ne Acetat. Morphii \ 2 gr. vinci non potuerat ; tincturae Afae foetidae dofi ad 30 guttulas aucta , 8 intra dies reftituta fuit fanitas. J. 14. Moschus fecundum endermaticam metho- dum applicatus diaphorefm producit ; fedes et uri- nam imminuit (5). Vir 62 annorum asthmate gra- visfimo oppresfus , ex venae fectione nullum fruc- tumpetens, post ufum Julapii cum 6 10 gr. Mo- fchi (1) Jearn. Univ. det Sdcnc. Mid. XL. 1828. p. 233. (2) Lembert, I. c. p. 164. (s) Transact. Mid. p. loa. (4) '/* P. :" (5) Ibid. p. 109. 256 C O M M E N T A T I O chi a morbo fuo liberatus est ; post 2 menfes re* diit morbus fimili atrocia; veficatorio in brachio applicato , post 8 dies 6 gr. Morphii endermatice administrabantur ; nee alia efficacia quam antea ex ufu interno; fudores copiofi, respiratio liberior^ omnia fymptomata fublata , restiiuta fanitate. Lefieur (r) in fpasmis et catarrho fuffocativo emendandis utilem notat Mofchum. III. SEDANTIA NARCOTIC A. g. 15. Narcotica in generc. Narcoticorum ad- ministratio endermatica inftitui potest in omni mor- bo chronico , interdum in acutis ; efRcax erit quan- do omnis forma exhibendorum Narcoticorum fit exhaufta, aut ventriculi vires ex eorum isfu Ian- gueant(a). Univerfe de illorum administratione Ame- rican! notafunt (3) : ilia longe promptius , qulm alia remedia , hac via effectus producere , cum pauca in- tercedant minuta applicationem inter et effectum ; Vehementem dolorem non inducunt , nifi fortior do- fis ad locum inflammatum admoveatur; rieque efFec- tus difFerunt ab illis , qui ex ufu interno redundant, Dofm ftatuerunt triplicem internam , augendam vero , fl ceratum aut cataplasma adhibeatur ob minus perfectani abforptionem ; caute tamen circa haec agendum esfe putamus. Mans- (1) Neuv. MM. p. 300. (a) Transact. Mid. p. 104, (O Ibid. p. -114116. MEDIC*. 257, Mansfeld (i) ex \ gr. Acet. Morphii jam dilatatas vidit pupillas, et in alio cafu (2) teta mini ex \ gr. bipartita dofi intra6horas adhibita; fie Gfilli tetanum obfervarunt quum Strychnium ad- hibentes, dofin ab gr. fubito ad 2 gr. auxe- rant (3). Narcotica igitur ex omnibus remediis maximo commodo endermatice adhibentur, nee unquam ex prudenti eorum administratione Ame- cani (4) obfervarunt fymptomata quae adhibitae methodi inducerent querelam , e contra faepe effec- tus notarunt ex alia medicandi via vix expectandos. . 16. Opium. Opii crudi gr. 10 loco nudo applicata le- vem modo producunt irritationem localem; at ftatim actio narcotica obfervatur. Jackfon (5)5 quum Tinct. Opii Aceticam (Black- drops) ad 10 guttulas ter de die cuti pectoris , aegri Bron- chitide laborantis , denudatae applicasfet et dofin ad dr. 0. auxisfet , inde vidit congestiones adcaput cum fomno defatigante et fequente cephalalgia. In ae- gro (6) , ubi propter opthalmiam chronicam vefi- catorium brachio esfct impofitum et ftimulandi caufn locus cum cantharidibus deligaretur , violenta oborta cst ftranguria ; femidrachma' Tinct. Opii Ace- (i) Casper's Kritifchcs Aepertorium , 1. c. p. 107. (a) Gemeinsam. Deutfch. Zeitfchr. f. Geburtsk. 1. c. p. 394. In alio cafu ex j bis admoto (39^)* (3) Lembert, Etfai 1. c. p. 56. (4) Traniatt, Midtc. I. c. p. 1 16. (5) Ibid. p. 105. ($;ibiJ, v. io(5. R COMMENTATIO Aceticae , cum mucilagine , ad eundem locum bis ul- tra aliquot horas applicata" , ftatim levamen ftrangu- riae et fomnus obfervabantur. Dofm hujus Tinctu- rae ut effectus provocentur narcotici , ftatuerent 15 20 guttulas fi ad ad epigastrium , et J dr. fi ad extremitates admoveatur. Extr. Opii aquofum cfTicacius invenerunt (i). S. 17. Morphium ejusque Acetas et Sulphas. . Experientia Americanorum docuit fales Morphii Acetatem, etSulphatem , ea esferemedia quae optime administration! endermaticae , et ad provocandos effectus narcoticos funt apta (2). Hinc non mirum est, tot exftare a variis medicis collectas obferva- tiones , de Morpbii efficacia" ^atque illud frequentis- fimum methodi endermaticae esfe praefidium. Lem- b e r t (3) notavit Morphium purum longe mino- rem irritationem inducere localem , quam ejus'Aceta- tem. Americani (4) Sulphatem omni Morphii praepa- rato praeferendum putarunt , quia folubilior exiftit , Morphiique fales propterea adeo huic methodo conve- nire, quia multum efficaciae parvo fub volumine recondant. Tactu non valde dolent , nee gravem in- ducunt irritationem ; interdum tamen haud medio- crem inducunt inflammationem , et Gerhard quoad to pic urn effect urn , ab Acetate fernper longe vehementiorem vidit irritationem quam a Sulpha- te, CO Ihid. P- l o?. O) Ibid. p. 106. C3) >r. Univ. XLIV. p. 243. - (4) Transact. Med C. p. 207. M E D I C A. tc , quae irritatio erat maxima fi ad locos inflarama- tos adduccrctur fal , aut febricitans esfet aeger ; ce-*- ratum adhiberi potest , fed praeftat immediata appli- catio. Dofin ftatuerunt ab gr. ad 3 , 4 gr. , ac jam paucis elapfis minutis efFectum obfervarunt (i), Gendrin ex J gr. , in matrona valde irritabili, fontanellae brachii applicato, narcoticos vidit ef- fectus (2). L e m b e r t (3) ex applicatione endermatica , prae- ter pruritum levemque flimulationem localem, fe- mel 100 inter exempla , naufeam , frequentius ve- ro alvi obftructionem obfervavit, et inter 200 exempla fexties dyfuriam , ter urinam valde dimi- nutam ; bronchiorum infuper notavit fecretionem diminutam , respirationem retardatam , interdum oscitationes , pulfum frequent! d et vi diminutum , torporem , cutim calidam et humidam et pruritus fen- fum , imprimis circa nafum , pupillam Temper contrac- tam , et pro varia dofi fomnolentiam , foporem , vertiginem , deliria , cephalalgiam , temulentiam , et interdum ingentem alacritatem. EfFectus imprimis ad fedandos dolores expertus est celerrimos ; effi- caciam non exfpectandam nifi ab J- a gr, ab,^ vero incipiendumdocet,nec fubito augendam dofin , tune enim facile aegri fenbibilitas adeo incresceret ut non fine periculo vel minimam ferret dofm. Ric li- ter CO Trntett MU. p. 107. (ft Ibid. p. 108 , 109. O)Lembcrt, Etfti, p. a8 35. R 2 *6o COMMENTATIO ter (i) ex cauta dofi functiones parum turbatas vldit; pulfum paulo frequentiorem ac pleniorem obfervavit , trans pirationem auctam , numquam vero cenforii effectiones, I. Ufus in Bronchitide chronica. Mulier 55 annorum catarrho chronico , orani hie- me in Bronchitidem exasperante , laborabat et ex variis remediis parum levaminis petiverat; emacia- ta tusfi , noctu imprimis , vexabatur ; agrypnid , tracheae prurigine,pectoris oppresOone, fudoribus, horroribus et febre circa vesperem correpta erat; Lembert (2) Acetatis Morphii | gr. ad bra- chium endermatice applicavit, unde pruritus, tus- (is et pectoris oppresfio intra 15' diminutae funt ; ex i gr. postero die applicato fomnus fequeba* tur; iterum tamen exasperatae pectoris afFectiones levabantur, gr. 2 ejusdem remedii per triduum qaotidie adhibitis ; interpofito medicamenti ufu , aut , ut pateret , quid ipfi , quid imaginationi esfet adfcribendum , cinere infcia aegra acetatis Mor phii loco adpofita, fymptomata exasperabantur 5 tri- bus autem , et quatuor adhibitis ulterius granis intra paucas hebdomades , aegra adeo videbatur fana- ta ut e Nofocomio mitti posfet. Aliam tradit L e m b ert (3) obfervationem, ubi inchron. Bronchi- tide , pulmonum morbi comite, oppresfionis pec- to- (O De methodo coder m. 1. c. p. 38. CO '/<' t P. 5S (3) //4/, p. o. [M E D I C A. t6i toris levamen obfervabatur ex J gr. Acctatis Mor- phi cum 6 gr. Mofchi ; tusfis autem ct difficilis expectoratio perfistebant ; gr. a Kermis mineralis fequenti mane et gr. Acer. Mprphii vespereapplica- tis , facilior evafit expectoratio ; Morphii dofi ad gr. 3, Mpfchi ad 15, Kermis ad 3 aucta, et lo- co veficatorii faepius mutato ; , intra 6 hebdonaades fanatus legitur aeger. Sexagenarius Bronchiti- dis chronicae causla (i) nofodochium Philadelphia^ ingresfus , venae fectiones frequentes , cucurbitas , veficatoria , ufum internum Opii et Sulpharis Mor- phii pasfus erat fine ullo levamine; ceratum pa- rabatur ex Sulphat. Morphii gr. 5 , cum drachm, i cerati fimplicis , cujus } pars ter de die applicaba- tur; nee per 3 fequentes dies alia dofis aut me- thodus administrabantur , aegri conditione in melius vergente; tertio die fupervenit febris intermitten- tis paroxysmus , quo etiam antea laboraverat ae- ger; Sulph. Chinii addebatur cerato; febris non rediit ; die autem ex applicato Morphio quarto aeger opci- me fe habuit ut vix tusfis fuperesfet. Plures Bronchitidis cafus eadem ratione feliciter Philadel- phiae tractarunt. II. Phthifis et alia pectoris mala. Le f i e u r (2) catarrhum pulmonum chronicum , quater Acetatis Morphii (5-2 gr.) endermatica administratione , intra 4 vulgo hebdomades , cura- vit; (i) Nouv. Mitic* p. 30Q GO Transact. NMie. p. 109, COMMENTATlb vit ; medicament! ufu , ante perfectam fanationem , iiiterpofito , malum redibat ; ipfam Phthifin pulmo- nalem ex ejusdem remedii continuato ufu , duobus in cafibus evidenter emendatam , fe vidisfe tradit. Quinquagenarius (i) Phthifi pulmonali baud dubie correptus 9 febre hectica ac tusii vexatus , ex fanguinis misfione local! , veficatoriis , Opii , inprimis Morphii praeparatis nihil levaminis peti- verat ; Morphium aliaque anodyna ventriculum !r- ritabant, pectoris loco denudato bis de die infper- gebatur gr. i Sulphat. Morphii , unde aegri condi tio adeo fuit levata, ut fefe meliorem haberet quam per plures menfes habuisfet. Commendant American! hunc agcndi modum in omni Phthifeos cafu, ub! aegri fenfibilitas exhaufta fit ex medica- mentorum protracto ufu. Meyer (2) tusli convulfivae fequenti modo mede- tur : vespere praecordiis veficatatorium baud mag- num applicat, quod mane altero cum epidermide dimovet ; jam Acetatis Morphii gr. J loco nudo impofitum emplastro adhaesivo tegit, unde fum- ma obfervatur in emendanda tusfi eflicacia ; locus fi fanescat, veficatorii applicationem et Morphii ufum ternis diebus repetit; non tamen unice inde virtus, nam fimtil intns Emeticum porrigitur; gr. I Morphii cum amylo fingula ita vespere ad- (0 Trantact. Me A. 1. c. p. 109. - C 2 ) Rust Magtzin , XXVill. ic3. Heft. II. p. 35(5. M D I C A. admoto , intra dierum hebdomadem morbus vulgo fuperatiis. Similem eventum notarunt K 6 h 1 e r et B luh m. Rombergfi) puero trienni , per trcs hebdomades tusfi convulfiva laboranti , Acet. Morph. gr. J fcrobi- culo cordis , veficatorio denudato , infperfit, post tri- duum tusfis paroxysm! , praefertim nocturni , minus erant vehementes , et quarto decimo die morbus ex toto cesferat , absque ullius alias remedii ufu. Promptiorem eiFectum ejusdem remedii Stein- riick in infante trienni obfervavir (2); eundem quo* que R o m b e r g (3) , in puella 8 annorum , quae tusfi vehementisfima catarrhali cum fpasticis affec- tionibus conjuncta laborabat; bihorio ab infperfio- ne Morphii maxima remisfio ; iterata vesperi ap- plicatione fomnus valde placidus , attamen postero die aegrotula ita pallebat, tarn debilis et fomno- lenta erat, ut Morphii ufus fieret fuspectus. Idem Steinriick viderat. Magnus in pectoris quoque affectionibus Ace- tern Morphii adhibuit. Puella 9 annorum hydro- pica et cachectica, tusfi continenti etfputorum ube- riore excretione vexata, ex nullo levata est reme- dio. Veficatorio pofito , et loco nudo Acet. Morph. J gr. de die appofito , tusfis jam tertia die minor ; ter- (i) R. A. Magnus, Obfervationes in methodura cnderma- cam. Be: (3) Ibid. COMMEN'TATIO teria grani parte admota efFectus manifestior, at urinae fecretio maxim e cohibita ; per tres autem hebdome- des gr. (3 de die applicato , respiratio in normam redierat. Locum per illud tempus mutare, opus non erat, cum nulla obfervaretur in vificatorio mu- tatio (i). -Foemina47 annorum , ab octo annis phthifi hereditaria correpta , inmenfa fputorum co- pia exhauriebatur ; post alia fruftra adbibita, gr. | Acet. Morphii quotidie pectori deruidato appli- catur. Post triduum fputa rariora , expectoratio facilior , tusfis mitior ; pedum refrigerio exorto , om nia in pejus abierunt, fed brevi placata ; dofis | gr. per biduum adhibita, tantos veficatorii do* lores ciebat, ut ieponi oporteret; post aliquot dies minori cum dolore tollebatur, unde tusfis et ipu- torum excretio migitabantur , at ex toto colli non potuerunt; minori ergo cum molestia, quam fieri folet, ad orci fauces propinabat phthifica ; mox autem dolores veficatorii ad cum evehebantur grar dum , ut dofis ad | gr. esfet diminuenda; viribus jamjam magis fractis tanta ex applicatione irritatia, ut Morphii ufum omnino tolli qeberet (_), III. Dysphagia fpastr.odica. O m b o n i dysphagiam fpasmodicam , quae jam per 15 dies ad optima anti-fpasmodica pertinax, aegrum fame et fiti excruciaverat , \ grano Acet. Mor- Transact. Mid- p. il?. M ' D I C A. dem petiverat morbum , baud levi gradu faevien- tem. Glacies rafo capiti , aqua calida pedibus, cu- curbitae magno numero capiti et veficatorium epi- gastric adferebantur ; vehemens tamen manfit de- lirium. Hinc bora vespcrtina p Jackfon (i) epigastrii loco denudato appofuit Sulpb. Chinii gr. 4. Sulph. Morphii gr. 2. Hora noctis media fymptomata baud imminuta , imo aucta ; bine eadem dofis applicabatur ; fomnus fequitur 3 \ borarum ! fequenti mane 2 gr. Sulph. Morphii applicaban- tur ; fomno per duas circiter boras acger frue- batur , et ex 2 gr. paulo post meridiem applicatis 5 (latim fomnus ei accedebat perque 6 boras manfit; experrectus est aeger omnibus animi facultatibus integris gaudens; femel adhuc Sulph. Morphii ad- movebatur, et, dum nullum aliud per omnem morbum exhibitum fuerat remedium , feliciter ille juvenis evafit, 12 ad fummum granis Sulpbatis Morpbii admotis. Jackfon (2) endermaticam Morphii applicarionem ad delirium tremens , laudat tarn quam methodum unde praeftantes femper vi- dit efFectus, vel uti adjuvans vel uti princeps re- medium. VII. Spasmi hy/lerici. Richter tradit obfervationem (3) de femina, byftericas aiTcctiones patiente , quae per plures an- nos () Ibid p. in 114. (2) Transact. Mi&. !. p. 114. (s) De meth. enderra.. p. 38. COMMENTATIO nos medicorum conamina fefellerant , pectoris fpas rais, convulQonibus extremitatum et facie! laboran- te, periodice fupervenientibus; antihystericis in- casfum adhibitis , ex i \ gr. Acet. Morphii quotidie admotis , infultus fpastici quotidie di- minuti funt , fomnus placidus accesfit , et dilapfis 14 diebus fpasmi ex toto abfuerunt ; finis ita- quemedelae imponebatur, licet aliae affectiones hys- tericae perftiterint. VIII. Ad fcdandos Dolores. a. Ad Neuralgias , Profopalgiam et Odontalgiam. Lefieur (i) narrat de Neuralgia temporal! periodica , Acet. Morphii endermatica applkatione fanata. Fufius autem haec, neque alias obfervatio- nes , non exponuntur. Idem (2) retulit de vehement! Neuralgia temporal! , cum complication hysterica , ex Acet. Morph. cum Afa foetida endermatice ap- plicato , fanata. Neuralgiam nervi frontalis ductum et divifiones fequentem , ad varia remedia refracta- riam, Gait Philadelphiae (3) una 5 gr. Sulph. Morph. , ad locum fub orbita denudatum , applica- tione fustulit; nee rediit dolor aut ulteriora pe tivit remedia ; fie etiam aliae Neuralgiae eodem modo ibi feliciter fuerunt tractatae. Nostras Gel. Medicus Moll (4) apud virum provectae 0) ! C. P. 300- 00 Expofe Sommaire, 1. c. p. I59 (j) Transact. Mid. p. Ho, in. (4) Moll Ct V. CU dik, X. iSfti. July vomitus fistebatur, et per 3 vel 4 dies mag- nara (i) Disf. cit. Obf IV. p. m. XI. p. 19. (a) Trontasi. p. 1 18. (3) Ibid. (4) Ibid. p. 119. (5) Transact. Mtd. Tom. I. Juillet 1830. p. is. T 2 spa C O M M E NT A T I O nam reddidit aeger faecum copiam , in tubo in- testinali conglorneratarum. Gerhard (i) oleum illud , dofi 10 gutc. endermatice vel ad ulcera appli- citum , nullum cdidisfe effectum vidit. Gen drin (a) in tribuscafibus illud ad tres guttulas en- dermatice administravit, erbis catharfin, et qui- dem femel baud levem , vidit. Calomelanos in quinquagenario , felicem dofi 4 gr. , ad canalem intestinalem ftimulandum, ufum Magnus tradit (3); ex quo per dies ali- quot adhibito fedes fequebantur adeo virides, ac fi remedium intus esfet porrectum. III. DIURETIC A. . 30. Extractum Scillae tusfim provocat , expec- torationem movet,urinam copid etfrequentidauget, validos autem locales dolores inducit (4) ; L e m- bert illud ab i ad 10 gr. adhibuit, ut humorum extravafatorum cieret reforptionem. Bally (5) ab extracto efFectum diureticum , diaphoreticum et expeccorantem notavit , adeo autem vehemences inde vidit dolores, ut ab ejus ufu renuntiaverit. Has- fe regiorii lumbari milicis ascitici, demta epider- mide, fcrup. j. pulveris radicis Scillae applicavit , at ingens quae oriebatur inflammatio ac loci par- .tiumque vicinarum dolor, ulteriorem ufum impe- di- (i) Transact. Mid*l\\.. JanvieriSji. !. c. p. 119. - (2) Ibid. (3) Disf. cic. Obf. V.p. ia (4) Lembcrt, I. c. p. 122. (5) Lemfaertj Journal Uvivcrf. Jet Scienc. Mid. XLIV. M E D I C A, 194 divcrunt ; diurefis fuit tamen aucta (i). Explo* ratam Digitahm pur pur earn eamdem ob caufaro mittere debuit (2). S. 31. Americani (3) ex obfervationibus conclude- runt , diuretica optime endermatice applicari , quura in hydropicis medicainenta adeo ftimulamia et activa f ac vulgo funt diuretica, ob primarum viarum con- ditionem aegre indtici audeant; methodus Jatralep- tica faepe fpem fefellit , quapropter Gerhard ej usque collegae endermaticain Optimo fuccesfu in ufum vocarunt. Omnia diuretica vegetabilia hoc modo adduci va- lent; duae obfervationes communicatae funt de ufu Scillae , folius vel cum Digit all. Sexagenaria (4) jam diu in nofodochio fue- rat , hydropis ascitis caufa. Veficatorium applica* turn fuerat fcmori inrerno, vehementem ob dolo- rem rheumatic um ; huic loco denudato 4 gr. Pulv. Scillae ter de die applicabantur ; copiofa ex tali agen* di ratione fecuta est urinae fecretio, quae fre* quens manfit^ad interpofitam applicationem usque, morbo hydropico omnino fublato. Foemina 36 annorum in nofocomium Phila- delphiae translata fuit e carcere (5), ubi propter hydrothoracem medicorum curam pasfa fuerat; jam hy- i8a6. p. *4a. (O Rich ter, 1. c. p. 29. (2) Ibid. P. S0 (3) Trontett. Mid.?. 119110. CO p. i>o. (5) Ibid. p. iao lai. COM M. M E D I C A. hydropem anafarca ferebat ; alvi evacuatio eratregula- ris , fedrara urina; fpiritus Juniper! dilutus praefcribe- batur ftimulandi caufa ; fequenti die aliquantum fefe meliorem habuit 9 urinaque nocte frequentior fue- rat; abdomini veficatorium imponebatur, et dein vesperi loco nudo , 6 gr. pulv. Scillae ctun i gr. pulv. foliorum Digitalis ; eademdofis altera mane a$ ducebatur , quo die urina valde frequens reddebatur 5 et hydrops anafarca diminuta est ; fequenti die tertia et quarta pulveris ejusdem applicatio inflituebatur , unde urina copiofisfima , ut hydrops prorfus disparuerit. Berolini pulvereii^ radicis Scillae in fexagenario contra Ascitem , ter de die dofi i a gr. adhibituin fuisfe , cum evident! fecretionis urinae augmento , Magnus (Obf. II f.) tradit ; morbus tamen inde non cesfit, dirosque propter veficatorii dolores a methodo abftinendum erat. En itaque omnes fere de nova methodo in hunc usque diem communicatas obfervationes , brevius , aut quatenus ex earum defcriptione colligendum erat, fufius propofitas , quae magnani endermaticae method! in curandis hominum morbis internis vindi- cant utilitatem. Post hanc abfolutam commentacionem (m. Jan. 183?.) En- dermaticam methodum tractarunt J /.. Hofmann (in H u fe 1. Journ, LXIX. 1833, Stk. i. p. ico iio. Stk. 2. p 33 66. Moll ft v. Eldik Stipphmentb. III. 1833. Stk. !. p. 47 8^0 ct Romberg (in Gaspers fTochenfchrfft f. d. ges. Heilk 1833. n. 12. p. 221. n. 13 p. 242. Moll et v. Eldik, XIII, <5a 81). C A P U T V. C O M P A R A T I O. Quid ye rum atque decens , euro et rogo , et omnis ia hoc sum. Horatius, Epist. I. i. 11. $. i. Conftat itaque, Medicos practices bene confuluisfe generi humano, cum abforptione cutis integrae et laefae uterentur , qua internorum mor- borum vim frangerent. Jam restat, ut ex mente quaestionis , utramque , qua" medicamenta integu- mentis applicantur , methodum , comparemus. Si vero in ulla hiijus commentationis parte, Cl. Judices! tune fane in hacce imploranda benivo- lentia vestra mihi venit, Jatralepticen cum Ender- matica methodo comparanti. Hanc quidem compa- rationem inftituerc vellera , cum quod ad generalem ufum , turn quod adlocum applications ; porro quod ad rationem qua methodi ipfae iaftituantur , tandem carum efFectus. . 2. Ufus generalis. I. Univerfalem esfe et quotidiano ufui commen* dandam externara , vel jatralepticam vel enderma- ti* COMMENT ATIO ticam medicationem , fi quis ftatueret , gravisfimo verfaretur in errore. Externa medicatio in ufum yocanda , quando interna esr impedita, minus pro- ficua aut nocittira , exhaufta , vel tandem quando internaeest fubveniendum. Nee tamen inconfiderate his jnethodis ut i fas est. Scilicet in eo utraque convenit : quod in morbis fthenicis , acutis , nullus earum fit ufus. Modo remedia contra hos mor- bos indicata attendas , ut ftatim in oculos incur- rat , ilia externe adducere infanientis esfe. Non cadem autem est ratio , quae utriusque method! ufum hie vetat ; in methodo cnim jatraleptica prop- ter vaforum irritatam conditionem et fpasmum ; in methodo endermatica praeterea , quia mor bo acu- to decumbentes , irritabiles , irritamento afficere et gravi dolore, ex ipfa cutis denudatione oriun- do et ex remediorum in loco , eorum actioni in- confueto , applicatione , prudente medico indignum videtur. ,, Nulle doute que la rneth* endermique ,, ne finisfe par d^venir gdndrale, mais feulement ? , pour les maladies chroniques , car ne c'est guer- j, re par des veficatoires furexitds, qu'il est permis ,, de traitdr les maladies aigues. " (Journal Com- plement. XXXII. 1828. p. 190). Prostant exempla de utilitate methbdi externae in morbis acutis, et necesfaria interdum est; fenfli ^utem generali in eo convenhmt methodus jatra- leptica et endermatica , quod utriusque ufus ex fere nium aucprum fententijl, fit interdictus ("Mon-. M E D I C A. 297 file on, 1. c. p. 3a8) in morbis fthenicis, licet ob diverfam caufam. II. Uti non in omni morborum genere nostrae methodi conveniunt , fie etiam non quivis acger eas admittit. Jatro-alipta optime agit fua methodo in foeminis et infandbi'.s , et in genere in conftitu- tionibus teneris ; in fenibus autem , conftitutioni- bus ficcis , rigidis , robustis , minori efficacia rem agit, quae ex cutis confideratione facile intelligun- ttir. Endermaticam methodum praevalere in eo di- ceres , quod in quacumque conftitutione , in quavis cutis conditione adhiberi posfit , quum obftaculo femel remoto, Temper in denudata cute vafa offen- damus abforptioni prona. A: vero, in foeminis et infantibus , udeo irritabilibus , inque debilibus et teneris, quis cutem tantopere veficatorio aut me- dicamentis irritare auderet ? Impedimentum itaque oboritur grave, quo premitur methodus endermatica , quum e contra jatro-alipta frictionibus et inprimis bal- neis calidis diHicultatem interdum tollere valet , nifi forfan objicias tantum apparatum aegro esfe mo- lestum. Ilufeland quum adeo in praxi in- Fantum laudavit methodum jatralepticam , enderma- ticam ibi non facile admitteret. III. Univerfe auctores pltires objiciunt: metho- dum jatralepticam lentam esfe, et parum efficacem in morbis, ubi celere requiritur auxilium. Licet ab aliis , inprimis quum medicamentis generofis uterentur, celerior obfcrvatus fit efFectus et ineffi- ct- COMMENTATIO cacia faepe oriatur ex aegri ad hanc methodum ineptitudine, vel incongruo medicamenti felectu , aut male obfervatis regulis de administratione , tar- dioris tamen actionis culpa libera res difficile est, etjatralepticen in cafibus, ubi morbus celerem effi- cacisfimi remedit petat ingestionem , incommodam esfe , patet. Method! vero endermaticae fummum obfervatur emolumentum , ubi periculi gravitas effi- cacia remedia fubito inducere fuadet. Prompte enim et omni , qua pollent , vi medicatrice remedia inducere , commodum est hujus methodi. IV. Utrique tandem methodo commune est, ubi omnes aliae viae frustra lint ingresfae , omnia- que remedia, eaque maxim e generofa , incasfum adhibita, faepisfime aegrum medicationi externae re- cuperatam debere fanitatem. Akernando enim fti- mulum , qui , ex ufu nimis protracto eodem in lo- co , vim reagentem exhauserat , vim vitalem fae- pe reftitutam videmus. His accedit , uti fu- fius infra expofitum est: externa medicatione re- media majori copia et puriora in fanguinera ipfum duci , neque in ventriculo disfolvi aut muco in- volvi 9 quo faepe vim fuam amittunt ; dantur prae- terea medicamenta , quae a cute longe fortius agunt quam interne , et femper ad confenfum cutis cum pardbus internis attendendum. . 3. Locus applicationis. I. Univerfe , fi ad locum attendas , haud exiguam videbis difFerentiam inter applicationem externam et in- M E D I C A. 299 internam ; ventriculus fuperficiein pracbct magnara , ubivis abforptioni apjisfimam , proprio mow agita- tam , undc ingesta contiriuo alia oiFendunt ejusdem puncta, ciaufam , aequabili et fufficicnte calo. re Temper fotam , evaporationem atque jacturam arcentem ; quae fingula commoda fi medicamenta externe applicaveris, non adeo proltant. Et vel fie tamen iaepisfmie nullo cum fructu meJicamenta in venrriculum ingeruntur, vel, quod pejus, ipfe ven- triculus non raro adeo ab ingestis afikitur , ut ipfa medicationc in pejus ruat morbus, unde longc praeftantior ufus externus. II. Dein ex ufu medicaminum interne non raro viae gastricae turbantur, adeo ut inde gravisfimos dolores, cardialgiam , naufeam, vomitum ,colicam, diarrhoeam obfcrvari artis magistri doceant. Unde iimul patet externae mcdicationis praeftantisfimus ufus , ubi viae internae Tint aftectae , neque ufus inter- nus pcriculofit expers (p. 286). Plurima, uti fupra notavimus, a venrriculo, licet fano, aegre feruntur et graves inducunt fequelas , quae, cum localis fit viarum gastricarum affcctio , externo ufu egregiefu- giuntur. Sic, opium et narcotica in genere interne adhibita vim digestricem infringere , nemo dubitabit. Cortex, externeadhibitus, nullas relinquerefolet fe- quelas, ab interno ufu faepe oriundas (Alibcrt^ Pennink). Hergenrother fcillaeinternuraufum inflammatoriam incitationem fequi, externum abs- que ulla noxa in hydrope ufum vidit (p. 152). Ac- 300 COMMENTATIO Accedrt, fugato morbo non adeo requiri diaetam prudentiorem , aut medicamenta ad vires ventri- culi , a remediis baud raro prostratas , restau- randas. Tertia itaque praeter gastricam et intefti- nalem, est cutis adferendis medicamentis fuperfi- cies , quae commoda baud exigua habet. III. Saepe etiam ufus internus minus idoneus erit , licet ventriculus ipfe non fit impedimento , ob aliorum organorum affectiones, veluti pulmo- nura ; commoda fua in tali cafii egregie praeftant meibodi nostrae. IV. Tandem illud addatur emolumentum , in admi- nistratione externaa parte acgri minorem esfe reluc- tadonem in admittendis medicamentis; egregie enim delicatiores liberantur gustu et olfictu odiofo plero- ramque medicamentorum , v. c. Antbelminticorum , fulphatis Chinii etc. V. His tandem accedit, propius ad ipfa loca af- fecta adduci posfe remedia , atque , fi tractus intes* tinalis non obftet conditio , duabus indicationibus fimul posfe fatisfieri. Nee minus inter ipfas externe medicancii ratio- nes intercedit discrimen. Sua cuique coinnioda et impedimenta. I. Jatro -alipta medicamenta fua applicat , loco le- ni frictione paulum incitato , fed quae admovet a centre actionis arcentur epidermide, quod nifi vincant obftaculum , Jatro alipta nullum videbit me- dicamenri fui effectum , nifi forfan in confenfum agant M D I C A. 301 igant , quara ad rem bene attendendum. A metho* do endermatica vero remedia non tanttim in ip fum adferuntur actionis focum , fed praeterca in focum valdequam irritatum , quemque adhuc magis irritant , unde actio vaforum aucta et vis repulfiva vaforum abforbentium devicta; nee mirum ! lo- cus enim infolita patitur irritamenta, cum epi- dermis, qua natura integumenta tegit, ne ex hete> rogeneorum contactu laederentur neque haec con* tinuo in fanguinis masfam ducerentur, ablata fit; quae ipfa epidermidis dimotio jam (limuli inftar agiu Ex his fequitur , certius ct majori felicis even* tus fpe, medicamenta loco circumfcripto ender- matice adhiberi , fi aegri morbique conditio id per- mittat. II. In aliis vero cafibus , ubi cutis conditio me- thodo jatralepdcae habetur apta, uti in foeminis, infantibus ac in teneris , vel ubi frictione , bal- ncis , vehiculis idoneis aliisq'ue adminiculis ob- ftaculi potentiadiminui potest , jatro- alipta commo* de remedia magnam fupra fuperficiem dispergit; unde loci majors extenfionc vcl ambitu haud raro compenfatur quid activitati defit , quibus accedit , Jatralepticen prorfus esfe liberam a gravisfimo illo incommodo , qua premitur methodus endermatica: ab inflammatior.e locali. Jn loco enim denudato facile nascitur inflammatio fatis gravis, quae gra- vior , quin et grvisfima fit , ipfis applicatis reme- d&u 3 oa C O MM E N T A T I diis. In tali cafu aeger dolores locales, ei forfan tiocitnros , tulit graves fine ullo auxilio ; conftat enim ex obfervatione Cl. Gendrin, nullam in tali cafu dari abforptionem. . 4. Medicamenta. I. Si ad medicamentorum generalem divifionem at- tendas 5 eamque compares cum iis quae externe dantur, patet: longe minimam partem huic ufui esfe indicatam aut aptam , fortiora vero quaeque esfe commendata a Jatro-aliptis , fortisfima ab en dermatice agentibus, et tandem Jatraleptices cam- pum longe latins patere quam methodi enderma- ticae. II. E medicamentis actionis univerfalis , Sedantia utriusque methodi validisfima praebent praefidia , nee non Attenuantia Refolventia 5 quorum ufus tamen longe frequentior apud Jatro - aliptas quam ceteros. Excitantium clasfis, ex natura fua jatralepticae me- thodo aptior, pauca habet, quae endermatice funt exploirata. Ex Adftringentibus utraque methodus generofiora fcopo fuo eligit. Ipfius methodi con- fideradone patet , nullum endermaticae , praeftan- tem faepe jatralepticae methodi , Relaxantium es* fe ufum. E remediis fpecialis , uti dicunt, ac- tionis, Anthelminticorum et Diureticorum ufus fre- quens apudjatro - aliptas ; priorum vero nullus , pos- teriorum exiguus in methodo endermatica , turn prop- ter remediorum ineptitudinem , cum quia periculi acu- men plerumque non tantum iu , ut celeriorem fords* fi- M E D I C A. firaorum remediorum exigat administrationem ; Di- gitalis e. g. jatro - aliptae commodum , endermati- ce medenti incptum remedium. Emetica evacuandi fcopo ab ipfis jatralepticcs magistris minus apta habentur (C h r c s t i c n) ; adhiberi tamen pos- funt tarn jatraleptice quam endermatice. Endeima- tica autem praeftat ad emefin excitandam admi- nistratio ; fiquidem tutius fit et jucundius Emeti- num ita , quam Tartarum emet. uno alterove modo cuti applicare. Purgantia utrique bene fuc- cedunt methodo. Patet ex hac expofitione, me- thodum jatralepticam longe generalioris esfe ufus, Neutra" autem methodo omni Therapeutices indi cationi fatisfieri posfe , vix opus est quod fu- fius probem. Ex generaliore, quam facere Ib- lent medicamentorum , divifione in Evacuantia et Alterantia , haec ad externam , ilia ad internam me- dicationem referenda esfe, convenies. III. Si ad ipfa attendamus remedia quae enderma- tice adhiberi iblent , patet , ea plerumque esfe for- tisfiuia, tota quanta efficacisflma , parvoque volu- mine ingentem activitatem recondentia; narcoti- ca inprimis validiora 5 hanc methodum ufurpanti , femper ad manus esfe. Facile intelligitur , nifi pru- denti administrentur manu , gravia inde nasci peri- cula, vitaeque aegri discrimen, inprimis fi vel le- vis in diagnofi fit error, quale incommodum me- thodi ufura apud non paucos vetat aegros. Nee tantum de narcoticis loquor , fed etiam de aliis hac 304 COMMENTATIO hac modo administratis , fmgulis vi et efficacia in- fignibus. Accedit , aegri vel adftantium errrore facile fum- mum nasci periculum. Non unum legitur apud L e m b e r t exemplura , ubi aeger errore medicamen- tum , externo ufui praefcriptum et paratum , Strych- nio aliove fortisfimo remedio praegnatum 5 deglu- tiverat, non fine magno periculo. IV* Methodus jatraleptica follicitnm adeo medi- camentorum felectum non petit. Remediis fortio ribus contenta, arcet cauftica, acria , et leni de- bilique vi tantum pollentia. Altera vero methodus eligit fortisfima fimulque parvo volumine multum energiae continentia; neque hoc unicum incom- mod urn , vidimus enim quoad plurima remedio- rum genera, iis tantum uti in hac methodo esfe licitum, quae e regno vegetabili petuntur; praeparata enim , uti obfervarunt American! , ex regno minerali > propter nimiam quam inducunt loci irritationem atque fubfequeniem inflammationem , prorfus plerumque funt inepta. Ex hisce patet , difficultatem , qua methodus ja- traleptica, eo quod epidermidis obftaculum fit vincendum , premitur , non tanti esfe aeftimandam , quanti ipfortim , quae endermatice applicari folent , remediorum naturam. . 5. De exercenda methodo. I. Si quidem teneamus , medicamenta fanguini es- fe iramiscenda (nifi quae jforfan in confenfLim agant, M E D I C A. 305 agant, cujus non pauca generis ,) ut effectus edant, commodum utrique methodo videmus Commune, remedia puriora , immutata , majorique copia ad ipfam humorum masfam ftatim adduci , a me- thodo autem endermatica eo melius , quo prom- tior abforptio. Internae viae liberae manent, adeo ut diaetam ftrictam praefcribere vix opus fit. Ipfo inscio aegro , induci posfunt remedia , quae fi cognosceret , fumere aut applicari forfan negaret- Pura itaque medicamenta copiofe externe adducere va- lemus , nee metus , aegrum , abfente medico , a mede- la, a cujus interne ufu abhorreret , defisturum, vel me- dicationem minus apta diaeta iricflicacem redditurum. II. Grave autem in exercenda medicatione exter- na obttaciilum est dofis definitio ; fcilicet pro interno ufu cujus vis remedii dofis , ratione habita vis me dicatricis et morbi naturae, est definita, et in plu- rimis tempus, intra quod effectus exfpectare licet, propemodum cognoscitur. Non ita in externa medicatione; dofin cuivis aegro aptam explorare debet Jatro-alipta, cum , ut certos comparet effec- tus , nullatenus hanc calculate valeat proptcr di- verfam cutis in fingulis aegris conditionem, unde fequitur , magnam faepe ab illo applicari remediorum copiam. Sed quantum applicati abforbetur? Nonne facile nimia erit dofis ? Incerta hacc. Dofis difiicultas etiatn methodo endermaticae propria;-hlc autem coinmodius a parva dofi incipi potest, cum Temper aliquis inde erit effectus. In- commodum autem in eo haeret, a minima dofi V fa* C O M M E N T A T I faepe jam noxias obfervari fequelas ; Mans- f eld ex | grani Acetatis Morphii, bipartita dofi , intervallo 6 horarum , porrecta , tetani vidit fymp- tomata. Neque dofiri tanta fubtilitate augere pote* ris , quin tandem ad nimiam pervenias. Lambert cum contra hemiplegiam Strychnii endermatice granum unum applicaret fingulisque diebus quarta grani pane dofin augeret, exiguum inde vidit ef- fectum ; mox vero , quum dofin ad grana duo aux- isfet , horis duabus ab applicatione elapfis , trismus ct tetanus atrociter accesferunt. Si periculum fit in mora tempusque urgeat , fummi erit momenti , doftn, ad certos quosdam ef- fectus intra determinatum tempus acquirendos , per- fecte definitam habere. Nullum in tali cafu a cu- ra jatraleptica fperandum auxilium ; major! fiducia endermadcam methodum adires , quae optimum praeftabit juvamen. Manet tamen incommo- dum , ex major! dofi pericula , ipfo morbo pejora , facile oriri. Merhodus endermatica cito curat , non vero , uti ex praecepto Asc lepiadis (Gel f. L. III. c. 4.) curandum est , tuto , etjucunde. Pruden- tia autem practicorum haec facile fugit. III. Tandem quoad dofin concluditur, a metho- do endermatica paucis faepe granis fortioris cu- jusdam remedii graves hand raro tolli morbos , a jatraleptica vero magnam ut plurimum requiri dofin , uncle , fi genero flora fint remedia , in praxi pauperum Jatro-alipta faepe non potest agere. IV, Commodura accedit methodo ejidermaticae , don M I) I C A. 307 dofin , nimis exigua fi fuerit adhibita , facillime pos- fe augeri, vel fi ex nimia dofi aut fortiori me- dicamenti indole noxae obferventur, ftatim de- fumi posfe applicatum , unde loco abloto effectus tolluntur , vel, fi rnajus fit periculum , illud tolli posfe appofita cucurbit:! (Barry), aut applicato eun- dem ad locum alio medicamento , quod prioris nocentis vim neutram (L e m b e r t) faciat, vel potius ejus effec- tus tollatjCiijusrei ha'ud untim enarravimtis exemplum. His commodis aliquomodo etiam gaudet Jatro* alipta ; augcre dofin potest , vel , fi nimis agat , defu- mere applicatum , et , ut alter , quovis momento a medicatione defistere. Cucurbitis et antidotis non adeo indiget, cum ex prudentiore fua praxi raro tanti effectus. Ex his an tern videtur concludendum , gravisfima remedia , narcotica , v. g. Morphium ej usque ace- tatem , Strychnium taliaque optime endermati- ce adminiftrari. Non tantum enim pura et majo ri copia ipfurn fanguinem . fubeimt, neque ventri- culum afficiunt aut ab illo afficiuntur , fed effec- tus , prudens fi adfit manus , facilius posfunt auge- ri vel tolli , quod in his exhibendis fummi vide- tur momenti. Objecimus quidem methodum en- dermaticam periclitanti , fortisfima femper ad manus esfe , concedimus vero eadem remedia irelitis en* dermatice , quam interne dari. Longe enim tutius est etcertius , tarn effioacia remedia adeoapplicare , ut quovis momento eff^ctum augere, tollere, nul- V a lum 3 o8 COMMENTATIO lum facere posfis , quoj internae mcdicatiom baud contingit commodum. V. Haud exiguum vero utrique nostrae metho- do incommodura praebet ipfa inflituendi ratio. Jatro - alipta , nifi fcrupulofe attendat adcutis coii- ditionem, ad raedicamenti praeparationem et vehi- cula ipfiusque fatis generofam indolem , debiles videbit effectus. Ipfa frictio interdum nociva erit. M onfalcon apud nervofos homines et indelicata cute pustularum eruptionem 9 dolores fortes , in terdura inflammationem et febrem oriri narrat. Nee negandum , Jatro - aliptam aegros extenfo fuo et taedlofo apparatu faepe defatigare multutnque ipfis molestiae adferre , in primis fi graviori morbo decum- bant , ne loquamur de tot morborum generibus , tot aegrotantium conditionibus, quae hanc metho- dum vetant. Praeterea fatis magnum temporis fpa- tium teritur frictione , applicatione , ac effectum inter et administrationem , antequam abforptione fufficiens medicament! copia fanguini fit allata. Ulterius patet , ubi festinandum, ibi Jatralepticen esfe inurilem. Nee endermatica methodus his caret difficultati- bus. Ne repetam pluribus aegrotantibus facile nocituram esfe hanc methodum , attendaraus : in omnibus 9 quibus indicari videtur , aegris , fem- per graviora manere obflacula; hue pertinet dolor, qui ex epidermidis feparatione, et a contactu he- terogeneorum in loco illorum nescio , oritur , dein tern- M i E D I C A. 309 tempus , quod ante factam veficulam dilabitur , et irricatio localis; tandem facile ex ipfa cutis lae- fione, facilius et gravius adhuc ex remediorurn applicatione , oritur inflamniatio , quae omnem me- delam inanem reddit. Negari vero non potest , utriusque methodi inlti- tuendae impedimenta a fokrte practice posfediminui. . 6. EfFcctus. i I. Si ad inftituendae medication is externae modum attendas , jam ftatim in oculos currit , frictionis ef- fcctum interdum baud parvom fore, in mutandis internis aftectionibus. In altera autem metbodo femper bene tenendum : loca luppurantia revulfio- npm externarum efficacitim vices agere, ad quod inprimis respiciendum , fi locus propius ad mor- bi fedem denudetur, adeo ut opinio jure fit 01;- ta: plures quos de metbodo endermatica prae- (bntes narrarunt efFectus, potius veficatorio, cu- tis irritationi , revulflonique adfcribendos esfe quaui remediis. Neque omittendum est, interdum baud dubie ex caufa pfychica medicatione externa praeflantes excU tari fequelas ; fcilicet quid fupranaturalis effica* ciae fuspicare folent homines in remediis!, quae alii ac folent, administrating ratione. II. De efFectu medicamentorum externe applica. torum in genereota runt, plures inde evitari moles- lias ,quae ab ufu interno nascuntur. Vidimus enim Jatro-aliptas expertos fuisfe , Digitalem egregie in uri. OMB 3 io C O M M E N T A T I O fiamagere, nee tamen pulfus diminuere , Corticetn iiullas, quae ab ufa interno obfervantur, reliquisfe fequelas. Hydrargyrum ventriculum aut pulmones non affidt , uti faepe tristi probatur experiential ex ufu interno. Endermaticae method! auctores notarunt, narcotica longe minus in cerebrum agere, inprimis Acet. Morphii, Strychnium et fie plura alia fupra notata, ill. De effectu local! vix opus est , quod fufius moneam. Dolorex denudatione <;utis etmedicamen- ti applicalione , apud plures aegros cndermaticam methodum vetat ; inflammatio , a quibusdam remediis gravisfima, faepe ejus efficaciam tollit. Martin et Po i n t e Sulph. Chinii propterearejecerunt. H a s f e Digitalem misfam facere debebat, ob vehementem quam ciebat inflammationem et dolores ; accedit loci laefionem faepe non adeo facile restitui. Haec vero gravia fatis incommoda a Jatraleptice nullatenus obfervantur. Jatro-alipta nullo dolo re aegrum fuum excruciat, nullo impedimento ipfe fuam methodum inefficacem reddit , nee loci laefionem adfert, et licet negari non posfit, eum etiam interdum molestias aegris fuis adferre, ta- inen quoad localem effectum ejus methodum prae- ferrent plurimi aegri ? certe mulierculae. IV. Effectus univerfales a methodo endermatica cxfpectantur longe certiores et magis definiti , promptiores , magisque inter certos limites coercen- di , cum medicatio quovis momenta fisti aut nulla red- M E D 1 C A. 311 reddi posfit, Multo finceriores eos , mukoque minus cum morbi lymptomatibus mmos notavit Bally. Puriora enlm ec majori copia, eHkacis- (Ima fanguinem fubcunt remedia; nee mora ! cum ad ipfum acticnis centrum applicata , ftatim abfor- beantur. Praeftat itaque enderm. meihodus quod prompte valida adducat auxilla; actio univerfalis post decem horae minnta faepe jam obfervatur. Jatro-alipta, licet puriora et majori copia quam par internas vias remedia adducat, enarrata commoda ex iua medicatione petit longe minus evidentia; nee mirum ! Locus enim et niedicamenta valdopere dif- ferunt; cui accedir, efficaciam hie valdopere pen- dere a caufis adveriticiis, a cutis conditione , ab- forptione , frictione , vehiculis aliisque pluribus 9 unde tardius et minori certitudme efFectus ex- fpectantur , neque temper fibi fimiles. Effectus tamen ex puriore et majori inductione etiam huic proprias esfe , patet ex eo , Hydrargyrum frustra interne omni forma adhibitum , externe frictionibus vel balneis optime luemfanare; fie univerfe , quae, licet generofa , in ventriculura irgesta nullius funt efFectus , optime faepe per cutem agunt. Praeftat autem haec methodus in eo , quod minime tanta , uti altera, vehementia in organismum mat, neque uno quafi ictu totum fyste.na afBigat. Effectus nimirum funt magis placidi , mitiores , et licet non adeo praecipites , taraen fcnfim fenfimque benig* nas inducentes mutationes , tandemque morbuin to!* leu. 3 ia C M M. M E D. lentes , neque , titi in methodo endermatica , re- mediis periculo plenis , aegri vitae aut integritatis discrimen adferentes. Ex hac. effectuum confideratione topicorum et generalium concludendum videtur : methodum Ja- tralepticam Temper praeferendam esfe ubi mitiori- bus remediis morbus vincendus videtur ; ubi nul- lum periculum fit in mora; ubi aegri conditio 1 , aetas , temperamentum vel fexus graviorem irrita- tionem localem atque inflammationem , fortiora remedia , aut vehementem fubitoque allatam orga- nismi concutioneoi vetent , et cutis jatralepticae medelae apta videatur ; ad methodum vero ender- maticam confugiendum esfe: ubi fummum pericu- lum efficacislimi remedii inducendi nullam* fmat moram , aut ubi efficaciora remedia fint addu- cenda. CO- COROLLARIA, I. Cutis integra facultate praedita est absorben- di materies folubiles, sive largiore five parciore nienftruo liquefactas. II. Epidermidis permeabilitate , externae hujus paginae quae adplicantur , ad internam deferuntur et in focum abforptionis , jam incipientis , depo- nuntur. III. Abforptio cutanea venis perficitur et vafis lymphaticis ; venis autem praecipuum munus in- cumbit , Temper enim ablorpiioni , etiam heteroge- neorum, funt paratae; vafa lymphatica e contra turn demum, quando eorum vis repulfiva sit de- victa 9 aut ipfa ex quacunque caufa ab actione normali discesferint. IV. Obftacultim nimiae huic abforptioni a natura pofitum est epidermis. V. Promovent itaque abforptionem : a. Frictio, balnea tepida, calor, presfio ae- ris , apta applicatorum vehicula , alia. b. Irritantia acria, epidermidem cbemice vel me- 3H C O M M E N T A T I O mechanice laedentia, quae fcilicet pfomtius et copiofius abforbenturquamlenia, nonirri- tantia, vix ftimulantia , turn ob devictum obfta- culum , cum ob venarum facultatem abfor- bentem flimulo incitatam, atque lymphati- corura vim repulfivam devictam. c. Epidermidis remotio. Hac enim remota etiam blanda, non irritantia, lenia, epider- midem nee chemice nee mechanice afficere quae valerent , prompte et copioie abforben^ tur. VI. Discrimen , quod inter cutis functionem ab- forbentem intercedit integrae et laefae , fequens cst: cute laefa materiae ftatim in ipfum abforptio- nis centrum , imo in centrum - utplurimtim irritatum deponuntur; cute vero integra, materiae epider- midem , illas imbibentem , permeare debent , ut abforptionis focum, hoc in cafu non adeo irrita* turn , attingant , quod nisi obtineat , nulla ab forptio. VII. Remedia cuti tarn integrae quam laefae ad- mota , humorum masfd fubacta , ad internas abdi- tasque corporis huuiani ducuntur partes. VIII. Eorum, quae cuti laefae applicantur 9 effica- cia tanto manifestior, quanto promtior ibi abforp. tio et remcdia fortiora, M E D I C A. 3*5 IX. Rcmedia quae cuti laefae , endermatice , ap- plicantur, effectus edunt , abforptione cutanea. De illis , quae vero ienfii jatraleptice applicantur , idem ftatuendum videtur ; plurima auteni quae a jatro- aliptis admovcntur procul dubio agunt in confen- ium cutis cum partibus internis , cui confcnfui plu- res adscribantur boni eventus , a methodo jatralep- tica obfervati. Frictioni , denudationi cutis ope ve- ficantium , nee non affectioni pfychicae aliisque fellcem titriusque methodi eventum faepe tribuen- dum , patct. X. Remedia externe applicata , propria , qua pol- lent, vi medicatrice in fuccos transeunt, neque eorum in morbos eflkacia alia est, ac fi interne esfent adhibica. XI. Differt externa hacc remediornm applicatio ab interna , eo quod remedia neque in organa digestionis agant , neque horum efficacia mutentur. Puriora itaque, niajori copia et tutius medica- menta per cutem introducuntur. XII. Methodiis externe medicandi minime habea- tur univerfalis. Extern^ medela succurrendum est, quando administratio interna fit impedita, pericu- lo plena, nocitura, lion proficua, aut won adeo promtos felicesve promittat effectus , v\ fi exter* na medicatio internae juncta utilis cenfeatur. xm. 316 COMMENTATIO XIII. Nee incomulto ad jatralepticam vel {en- dermaticam methodum aggrediendum. Utraque fuas vindicat laudes, fuisque premitur impedimentis. Differunt, turn quoad generalem uium , turn quoad locum applications , ac medicamentorum , quibus utuntur ? naturam , inllituendi rationem et efFectus , tarn generales quam topicos. XIV. Methodus jatraleptica, fi externa medica* tio fitindicata, adhibeatur, ubi ciegri ejusque cu- tis conditio ad hanc medelam fit apta, mitiori- busque remediis morbus fuperandus videatur , ne- que hujus acumen citisfimana efficacissimorum pe- tat remediofum adductionem; dein , ubi gravior cutis irritatio localis remedia , actione fua vehemen* tiora 9 vetet, vel validi, fubitoque allati in totum fystema impetus, propter aegri vel morbi in- dolem , fint contraindicati , ideoque endermatica methodus inepta. XV. Endermatica methodus non adhibenda vide- tur , nifi periculum fit in mora, atque efficacisfima celerrime inducenda fint remedia ; ubi urgens ali- qyod fymptoma ita fuperandum videtur , vel in cafibus non adeo urgentibus, ubi a methodo jatraleptica . ullum morbi levamen nee obfervatum fuit nee exfpectandum fit, vel propter aegri inep- tuudinem vel propter morbiim efficaciora rerriedia petentem. XVI. M E D I C A. 317 XVI. Applicatio remediorum externorum , cuti integrae vel laetae , a prudente medico , in curan- dis hominum morbis internis, magno cum emolu- memo , internae medication! aut fubrogatur , aut in illius auxilium vocatur. Et fie quidem externam medicationem pro viri- bus expofui. Permulta , fateor, adfunt minus be- ne mtellecta, perperam expresfa, prorfus omisfa, uti tironum contingit labori , longe enim Temper a perfecto fuerunt rerum initia ; quibus autem , Cl. Judices ! cum nunquam vestram denegastis indul- gentiam , eandem pro hisce ftudiorum meorum pri- Pour juger avec 'connoisfance de caufe une mtfthode thdrapeutique , ilfaut en avoir e'tudid la partie historique , la partie ra- tionelle , la partie expdrimentale. GILBERT. FINIS. CONSPECTUS. Pag. INTRODUCTIO J . .3 CAPUT I. ExTERNAE REMEDIORUM APPLICA- TIONIS HISTORIA. .... 7 I. Ab ejus origine ad firiem saeculi XVIIL lo II. A summo saeculo XVIII. ... 67 HI. Historia method! endermaticae. . .53 CAPUT II. REMEDIORUM APPLICATIONS EXTER- NAE FUNDAMENTA ANATOMICO - PHY- SIOLOGICA 70 $. i. Introductio. 1. Pars Anatonilca. 3. Systema cutaneum. ...... 71 3. Cutis, ejusque strata. . . . . 71 4. Coriura* ...... 72 5. Rete Malpighii. . 7 3 . Epidermis. . . . . . . y4 7. IServi cutis. . 76 8. Vasa 78 g. Pori. .........79 10. Vasa lymphatica ...... 82 II f Pars Physiologica* 11. Functiones cutis. . .84 12. Absorptio cutanea. 84 Observationum ordo I. Ad probandam absorptionem cutaneairu I. Materiae extus applicatae , chemice } odore , ycl snpore intus repertae. i5. Hydrargyrum; Prussias Potassae ; alia. 85 14. Materiae odoriferae. . . . . . 91 Experimenta auctoris. . g4 . 15. CONSPECTUS. P-g. f. i5. Materiae gustu percipiendae. . ... 96 16. tl. Aqua ex acre resorpta. . . . 96 lytlll. Urinae copia major ilia potuum. 97 18. IV. Balnea. 99 A. Mitigatio sitis a balneo; glandularum tur- gor; alia. ........ 99 6. Post balneum auctum corporis ponduf. . 99 C. Diuresis ex balneo aucta. . io3 D. Quantum aquae absorbeatur. . . . io3 E. Conclusio. . . io4 19. V. Materiae e balneo absorptae. ... io4 Experimenta auctoris. . . . log 20. IV. Cutis Ilespiratio ; Miasmata ; Contagia. 107 ai. Cutis laesa facilius absorbet. . . . no 33* Intcgrae cutis absorptionis ratio. . . 113 23. Quibusnam vasis peragatur. . . . . n5 24* Quibus momeutis di Herat absorplio cutanea. 116 26. Auxilia absorptionis cutaneae. . iig 26. Discernenda functio cutis integrae et laesae , hu- jusque discriininis causa ; sive method! jatralep- ticae ct eudermaticae discrimen anatomico phy- siologictuu. . ^ . , i29 III. Pars Therapeutica. . 27* Introductio . . I;s Observationum ordo II. Externa agunt ut internet, A. Cute integra. . 28. Jatro aliptae effectus percipiunt a remedio quod in aegris adpiicaut. . . . . . Ia 5 Materiae e regno animali. 39. Cautharides. . . . . 125 Maleriae e regno vegetabili. 50. Opium. . . . . . , . I2 g 5 1. Tabacum. 13 _ 32. Belladonna; Scnecio vulgaris ; Hclleborus; A co- rn turn ; SabadilU , CONSPECTUjS. Pag. . 33. Experiments circa Purgantia.' . . . la g 34. Anthelmintica. ... 13O 35. Diuretica alcali ; acetum j3 o Materiae e regno inineraii. 36. Cosmetica. . ,. i3i 3y. Arsenicum . . i5l 38. Hydrargyrum. . . . . . . 1 3 2 5g. Plumbum. . . . . . . , ^3 4o. Antimonium. Tartarus emeticus. . . 134 B. Cute laesa. , 4i. Arsenicum. . , , . ifa 4 2 Hydrargyrum. . . . . . . i$$ 43. Anlimonium. Tartarus emeticus, . . i4o 44* Plumbum. .. ... **i4o 45. Opium ej usque principia. .... i4i 46. Tabacum. i4 2 4y. Belladonna; extr Nucis vomicae; Stramonium; aqua Lauro-cerasi, . . . I^A 48. Aloe ; Helleborus ; Ol. Crotonia Tiglii. . 144 49. Scilla 5 Cantharides j alia. .... 445 5o. Qua ratione agant medicamenta externa. . i45 CAPUT HI. METHODUS JATRALEPTICA. J. i. Methodi defiuitio. i4g 2, 1 n d i c a n t i a. A. Ubi interna medicatio impedita . . i5o I. Ex conditione partium corporis. . . i5o Ir . . aegri. i5i Iji % ~ ~ medicamenti. . . i5i B. Ubi internae medication! subveniendum. j5a C. Ubi externa medicatio praestet. . . i5a D. Refugium post aliorum usum frustraneum. i53 E. Ubi duplici indication! .satisfaciendum. i53 Contraindicantia i54 J, 3. Exercendae methodi regulae. . . . i55 Da medicament is , 4 Vehicula. l55 5. Preparatio. . . ' 167 1.1. CONSPECTUS. Pag. f ' * Do " - 168 De aegro. 7. Locus eiigendua. ^g 8. Frictio. log 9. Baliiea , tcinpus applications. . . m j^ O I. sir r v n t i on urn ordo III. Ad probandam remediorum externorum efficaciam in curandis hominum morbis internis. A. Methodus Jatraleptica. I. Medicamenta actionis universalis, I. Relaxautia. . 10. Oleosa; in tctano, hydrope , febre bectica. . 161 Ad pestcm praecavendam et sanandam; ad fe- brem flavam. ... .cz H. Nutrientia; balnea animalia." " \ * ,54 II. Adstringentia. la. Cortex Peruvianus s. China. . ,cc Pulvis. . 166 Cntaplasmata, . f 167 Balnea ' 168 Unguentum. . , * -i * * ^'^9 Lxtractum . . 169 linctura . I 7 o . i3. Sulphas Chinii. P o i n t e. . . . x 14. Cortex cum excitantibus. ... A 15. Salix; Qucrcug; Rosa; Acetum. . . , 74 16. Alumen ; acet. plumbi ; Ferrum. . 4 III. Excitantia. 17. Aethereo oleo vel aromate praedita. . , 5 Species herb, excitantes. . . c Ad flomachum roborandiim. /. A J * * 7" Ad vomit um, cardialgiam. ... /; Ad colicam. ... Ad Diarrhoeas sis ten das. "Typ 1 "- -....*..; ,,3 Ad paralysin aliaque l 1 8. Linimentum Spirituosum C h r c s t i e n , 17 19. Linim, Cl. Nahays aromaticum. . . l8o C O N S P E r. T V S. Pag. . ae. Spirituosa ; in;Typho. l8l Excitantia irritantia. 21. Arnica moutana. . . . 182 22. Balsam peruv. ; Xerebinthina; Phosphorus, . 182 Excitantia antispasmodica. a5. Moschus. * i83 24. Castoreum. ..... i84 25. Asa foetida. ... . . i84 26. Ammonia; aetheres. ...... i85 37. Camphora. a. In febribus malignis , nervoso putridis , gan- graena . i85 b. In colica; diarrhoeis; dysenteria. . . 186 .. In morbis rheumaticis , arthriticis ; paralyticis. 187 d. In morbis spasmodicis. . . 188 e. In genitalium afFectionibus. . . . 189 f. Aliorum rcniediorum corrigens. . ; 189 28. Cantharidcs - . . . 190 IV. Sedantia. 39. Opium. ... 191 a, Opii vis excitans. 192 , anodyna ig3 tf( .*+ autispasmodica. . . . ig5 In colicis. igS nimia ventriculi sensilitate. . . . 196 Hysteria. . <..... 197 mensium suppressione. ... 198 stranguria, .... . 198 deglutitione impediti X 99 tussi convulsiva ; asthmate j tussibus. 199 r convulsionibus , cborea , tetano , aliis. 200 Tinct, antispasmodica Chrestien,ad febres intermittentes 201 d Opii vis bypnotica. ..... 202 3o Morphii acetas. ... -. i . . 2o3 5i. Afcropa Belladonna. o3 3*. Nicotiaua Tabacum. . . 206 53. Cicutaj Hyoscyamus ; Stramonium; Digitalis purp. C O M S P E C T tJ S. P. f . purp. ; Acomtum Nnpcllus ; Prussias Potass*e ; Sulphas cupri ammoniac. , Oxydum Zinci ; Ce- , russa Crocus ; alia. ; ao g V. Kesolvcnlia. $. 34. Species herb, resolvenle*. . . 2O( j 35. Hydrargyrum ac>9 Hydra rgyrosis . 21Q Louvrier Rust aio Pic h orel t 3ll Scattigna, alii 2ll Ungucnti inercurialis usus : in lue venerca. . . . . . . aia peste praecavenda 2ia Hydrophobia avertenda. .... ala Tetauo et Trisrno 2 i3 Rheumatismo. . , . . , ai3 Hydrope. ....... a i4 yiscerum inflauimatioiiibus. . . . 214 . 36. Mercurius subliraalus corrosivus. . . . ai5 3y. Alia Hydrargyri praeparata. . . . . 3 iy Mercorius dulcis. . . ... si8 < praecipitalus ruber. ... 218 - Solub, Hah ne maun i. . . 218 Ung. mercur. cum saliva paratum. . . 219 $. 38. Auri praeparata. Platina. . . . . 219 39. Jodium. .. 221 40. Pediluvia cum Acido Muriatico vel aqua regia. 221 II. Medicamenta actionis special! t. . 4l. I. Emctica. ...... . 3 a3 II. Purgantia. 42* Varia. . . . . 224 43. Ung. Colocynthidis in mnniacis. ... 226 III. Anthelmintica. 44. Varia . . aa-j 45* Species herb, anthelminticae. . . aaj 46' Arthanita; Aloe aaQ IV. Diuretica. X 2 $ 4,. C O N S P C T U S. Pag . 47. Scilla 22g 48. Digitalis purpare* , Epiglottis, Jirtea. . 202 49. Acetas Potassae. *.< a34 50. Terebinthina , . , 354 51. Varia a35 CAPUT IV. METHODUS ENDERMATICA. t 1. Method! definilio 337 2, ludicantia j contra-iudicantia. . 267 Exercendae method! regulae 238 De medicament is* 5. Medicameutorum selectio s3S 4. Vehicula , 23g 5. Dosis. 34o De aegro. 6. Cutis denudatio* .*... 5>4i 7. Loci denudandi seiectio* .... 3^2 Ambitus loci. ....... 246 8. Observanda quoad applicationem. . . s44 9. Loci inflammatio. ...... 245 10. Actio medicamentorum enderm; 3. Locus applications. 298 4. Medicaments. ... 3o* 5. De exercenda methodo. . . 3o4 6. Effectus 3 9 XVI. COROLLARIA 5l3 CORRIGENDA. Pag. reg 47. ii. vesra corr. veste 68. iBec 19. acetatis Scrychnii dele acetatls 79. 14. detectis corr. detect! 82. 7. fequemes corr. fequens 87. 3. triennura corr. triennium 12. pariodico corr. parotide loi. 5. praecedatque Jgitur experimentum corr. praece- datque ante experimentura , 1 1 8. 8. primara corr. primum 191. 5. rete corr. red 8. penetrames corr. penecrantia 17. asfumunc corr. asfuraere 122. 9. praecipuara partem . . incumbit corr. praecl- pua pars 125. 10. confeccam corr. confectd 150. 16. nee raro ex debilicate, adde impeditur veacri- culi aditus 154. 7. aut contraindicacus corr. nee contraindicatus 181. 12. dele fi 178. i. eo febris tempore corr. vel eo febris tempore, 184. 24. laudaca in olei connubio cum tinct. canthari- dumetc. corr. laudata ; in olei connubio, cum tinct. cancharidum etc. 186. 17. fisteret corr. fiscebatur 188. ii. vehemens fuperveniens corr. veheraencem fub ortum Pag. reg. 191. 21. anginam (asthenicam ?) corr. aschenlcam (?) 196.7-8. fin -la corr. fin-gula 199. 25 pomato . . allatum corr. allato 204. 1 8. tolli posfe corr. tollitur, uc 505. j8. Hyoscyam. corr. Belladonn. 216. 3. fcropbulos corr. fcrofulas 226 10. Maniaca corr. Maniacae 238. 6. non abhibeattir corr. non adhibeatur. 251. 15. ucilitas corr. ucilitatem. 260, 4. cenforii efFectiones corr. fenforii affectiones 262. 23. dele: et morphii ufura [uti enim ex fequendbus patec, Meyer omni ves- pere acet^t. iVlorphii gr. /8. loco nudo adplicat, et ternis, fi opus fit, diebus novnm admovec veficato- rium, intus nihil, praeter Emeticum exhibens.] 277. 10. exfentorum corr. extenforum 22. per plures die corr. dies 280. 5. ab corr. ob 284. 24. intra pauca horas corr. paucas 286. 2. dele: veficatorio excitabatur, 287. 2. uua corr. uno Caetera leccoris corrigec benevolemia. DOUWE GORTER, SIMONIS FILII, IN ATHBNAEO ILLUSTRI AMSTELODAMENSI THEO- LOOIAE STUDIOS!, SEMINARIt TELElO - ' BAPTISTARUM ALUMNI. DIALOGI TRES D PLATONIS SYMPOSIO, S I V E BESPONSIO AD QUAESTIONEM, ACADEM1A RHENO - TRAJECTINA ABORDINE PHILOSOPHIAE THEORETICAE ET LITTERARUM HDMANIORUM PRO POSIT AM: Quo proposito Plato Symposium scripsisse vide- tur ? Quac dialogi ratio ct progressio est in argumento cxplicando? Ouae maxime est ex- plicationis concluslo ? " QUAE PRAEMIUM REPORTAVIT D. xxvi M. MARTII A. MDCCCXXXII. ' MI8 8 Y M B O L U M. Kul yap eyuye xctl AA$, #rv /K/V rtv$ ire pi quapropter, cum de illo dialogo termo sit, credo, me non plane ad rcspondendum esse imparatum, Philoplaton Nescio 5 utrum te potius laudem , an mirer. Tune tandem ad Platonem venisti, quod ego te semper monui, tu vero semper omisisti? So- phTort. Recte tu tandem dicis. Serius , eheu! mihi aurei illi dialogi in manus venerunt. Antea enim , ut omnes philosophos , ita et Platonem contemtioni habebam. Metaphysicae illae quaes- tiones (coLfundebam enim veteres cum recen- tioribus ita dictis philosophis) mihi ingratae erant, quippe captu majores ; poetas magis amabam , qui multo gratiorem mihi tractare videbantur ma-. teriam. Forte autern (erat superiore anno post ferias) mihi Platonis Phaedrus in manus venit. Libro evoluto, legi quaedani, quae mihi adeo placuerunt , ut ilium dialogum sine niorA percur- rerim ; turn rursus sed magis attente eum legi , et , quo attentius, eo magis mihi placiiit. Exinde etiam alia Platonis perlustravi, et, ut eo majo- rem inde fructum perciperem, amicos quosdam rogavi , ut un^i mecum quendam legerent dialogum. Placuit iis et ita platonicum nostrum exortum est sodalitmin. Symposium tractavimus, quern dialo- LITERARIA. 7 gum ut pulcherrimum nobis commendavcrant alii. Neque id fecisse : nos poenituit , cum adeo ejus lectio delectaverit , ut omnes huncce librum longe pulcherrimum putaremus. Nam sive consideramus orationis formam , nihil elegantius excogitari potest, cum tanta facilitas, urbanitas ac perspicuitas per totum dialogum inve- niatur, ut, in summd rerum personarumque va- rietate, nihil ineptum, nihil frigidum deprehen- datur, sed quisque et sibi et rei tractatae conve- nienter dicat ; sive rerum ordinem contemplamur, maximum eum esse agnoscamus , necesse est ; sive denique argumentum spcctamus, omnium jucun- dissimum ac gravissimum id esse, unusquisque sta- tim videt, cum de amure et pukro sermo sit,, quae primarium in philosophic platonicil obtinent locum. Singulis hebdomadibus conveniebamus cer- to tempore, magno studio Platonem legentes; turn de eo, quod legeramus, sermones habentes, quod tempus mihi semper gratissimum fuit. Inprimis gratum mihi erat convivium, quod ex communi sumtu celebravimus. Multi turn, et dePlatone, et inprimis, ut dixi, de ejus in scribendo Sym- posio proposito habiti sunt sermones inter Socra- tica pocula, ita ut sua sponte fieret convivium Pla. tonicum de ipso Platonis Convivio. Philopl, A no te , carissime ! Sed fungaris tu mihi Apoiiodo- ri ex Platonis Convivio munere; nil aliud agas; sed enarres, quinam in vesrro Symposio sermones et prac- 8 COMMENTATIO praecipue, quaenam vestrae de proposito fuerint s ententiae. Scio enim te, ut modo cognovi, Platonem ante omnia amare. Sophron. Grato animo, quae possum, enarrabo; sed, quare me tanto ardore de Symposio interrogas? An for- tasse vidisti quaestionem, ab Academic Rheno* TrajectiM juvenibus propositam, quae est de Symposio ? Si vere opinor , lubentius etiam , sub qu^dam tamen conditione , narrabo. Phi- kpL Recte suspicatus es, amice! fatebor enim tibi me non solum quaestionera illam vidisse, sed et experiri velle, quantum meae vires valeant in ea tractandd. Forte Platonis legens Sympo- sium , ejus lectione adeo delectatus sum, ut 5 pro- positam quaestionem videns, earn tractare con- stituerirn , hoc potissimum consilio , ut eo majore cum studio et cur^ Platonem tractarem, et turn ex ipsa tractatione ., turn ex illo studio et curjl quain maximum perciperem fructum* Negare etiara nolo, dulcem mihi afFulsisse praemii spem. Praeterea duo adhibui proverbia, quorum prius me ad opus incitavit 9 alterum mihi solatium erit, si res male evenerit; haec scilicet: audaces- fortuna juvat , et : ut desunt vires 9 tamen est laudanda voluntas. Apparatus jam quosdam fe- ci. Tu autem , nisi molesturn , recites nunc sen- tentias ex vestro convivio. Sophron. Tibi non morem geram 9 nisi duabus hisce praemissis conditio* rabus , ne, si forte nostra quaedam tibi inepta vi- dean- L1TERARIA. 9 deantur, haecce nobis vitio vertas. PhilopL Sem- per sane tui similis manes, tuum opus, quamvis plerumque non spernendum , ineptum putans. Sed narra. Sophron* Caveas ! Alteram etiam corr- ditionem habeo, scilicet, ut, si ego nostras de proposito sententias protulerim, tu eodem modo tuam dicas. Philopl. Dicam : non prius autem , quam vestras ad finem usque atidivero, Sophron. Narrare igitur conabor. Convivium modo par- cum nobis erat, eo copiosiores vero ct jucundio- res erant sermones. Postquam bibitum esset in salutem patriae, principis, turn et juvenum amico- rnm, qui arma sumserunt, finibiisque adstant, patriam defendentes, nee non in puellarum sani- tatem, disputatio fit, ut constitutum erat, ea lege, ut quisque ex ordine suam diceret senten- tiam. Initium diccndi fecit Pamphilus. Amici carissimi ! inquit 5 vobis omnibus hocce convi* vium bene eventurum, spero; gratissimum enim omnibus esse scio. Prae ceteris autem gratum est Cratino , non tarn convivium , quam argumen- tum ; agetur enim de amore. Ne erubescas, ami- ce ! non enim turpis res- est amor , imo amare per omne tempus decorum ha'ouenint homines, et recte, nam .... Cratinus* Taceas, stultissime! potius sententiam, quam debes, dicas. Pam- philus. Non prius earn audibis , quam saluta- tionem. Repleatis pocula, sodales! Chari- nus. Faciam , sed quaenam res est ? Pampful. Ne io COM M E N T A T I O Nescisne tu ? Ille deperdite amat. Char. Quam? PamphiL Nomen dicere ,, non audeo. Tol- lite pocula juvenes , et bibite mecum in sani- tatem , nee non humanitatem puellae cujusdam , Cratino satis notae. Nunc sententiam dicam , ne autein earn tarn splendidam fore speretis , quam illam , quam proferet mox Cratinus : ille enim di- vino spiritu inflatur, ego minime. Sed dicam: animi perturbationibus magnos etiam saepe ab- noxios esse viros , inter alia , simultas ilia docet , quam inter Platonem et Xenophontem intercessis- se,veteres perhibuerunt scriptores (i). Ambo magistri sui , Socratis , sermones scripto manda- rnnt eo modo , ut Xenophon quantum posset , historiae fidem in eo servaverit, Plato vero magis KJHITW egerit , atque magistrum ex ingenio suo descripserit, quod alter ei vitio vertit. Quid mi- rum igitur mvidiam iis intercessisse '<' Aulus Gel- lius annotavit, neutrum eorum alcerius nomen in operibus suis scripsisse (2). Probabilis igitnr mihi eorum sententia videtur, qui statuant: Pla~ toncm eo proposilo scripsisse conviviwn , ut esset , quod in eodetn genere Xenophonti opponeretur (3). Xenophontis Convivium enim, sine dubio juvenile opus 0) Vi4. Au!us Gellius, N. Att. XIV. 3. 6t Athenaeus libr. XL. p. 504. E. (a) Loco citnto. C3) Cf. Bibi. Crit., Amstel. 1779. L I T E R A R I A. n opus est habcndum , et igitur longe ante Platonis confectum. Nonnulla in utroque Convivio si- milia inveniuntur, plurima vero diversa, ct par- tim opposita, e quibus apparet Platonem Xeno- phontis opus ante oculos habuisse, atque osten- dere voluisse, quantopere ipse eum quoque in hoc genere superaret. Ut discrimen eo magis conspi- ceretur, Pausaniam fere eadcm loquentem indu- cit, quae apud Xenophontem Socratis hoyo; spa- rtxog continet. Dimitti tibicinam facit, cum Xenophon tibicinae aliisque ludis in suo convivio hand obscurum dedisset locum. Socrates in eo praeterea parva pocula bibit, dum idem apud Aga- thonem ijtuxTijpa, xhsoy 5 JXTW Korvhag %upowTX ct Qixtyv (isyfaw ad eundem usum adhibeat. Haecce quam maxime meam sententiam confirmare videntur (i). Quae cum dixisset Pamphilus, vices pervenerant ad Charinum , juvenem mihi ami- cissimum , neque omnino indoctum , qui vero miro modo philosophatur , res , quae ad pedes jacent , e longinquo petere solitus. Hie igitur, cum sententiam suam scripto mandasset, ejus recitan- dae veniam rogavit; qua data", scripdonem suam praelexit, quam, cum mihi roganti dederit, et forte mecum habeam , etiam tibi praelegam. Est ita : Aud. Hum. ! Ei , qui rem paulo liberius , uno (i) Ci". quae contra hanc sententiam aflfert Astius* Plat. , leb. und schr. , Lip. 1816. p. 314 ii COMMENTATIO uno oculorum obtutu, contempletur , inter singu- los Platonis dialogos nexum quendam , et con- venientiam invenire, aon difficile eric. Jam statim in Symposii lectione, ex qua semper maximum per- cepi gaudium , attentionem meam movit , Platonem ibi tantopere sibi indulsisse in laudando Socrate. Depingitur enim, non tanquam serenus philoso- phus , ab orani hilaritate , ac festivitate abhor- rens , modo philosophiae intentus ; sed inducitur in lauto convivio, bibit, neque ebrius fit, et om- nino ejus vitae ratio et domi et militiae ita ab Alcibiade describitur , ut Plato in Convivio ima- ginem perfecti sapientis in communi vita exhibere voluisse, videatur: quomodo se a nulU re honest^ abstineat , semper autem modum servet , omnesque patientia , modestiA , teraperantid ac fortitudine su- peret. Hisce factis , cum superiore hebdomade dispu^ taremus de proposito Platonis in scribendo Con- vivio , etiam 5 quae hac de re sentiant viri doc- ti , investigans 9 Schleijermacheri sententia meam quam maxime firmavit, eique, adliuc obscurae, plurimum lucis adspersit , quapropter vobis earn tradere decrevi. Initio enim Sophistae Theodoras ad Socratem adducit Hospitem Eleatem , srofipov $s T&V up(p}nxp* ftsvtiw xai Zwuva, (ixha ty avlpa QttoffoQov (i) ? a (0 Sophists, p. ci6. /.. L I T E R A R I A. 13 a quo Socrates percontatur, quid familiares in Eled, sentiant de Sophist d , Politico et Philosopho; utriim unum hos, an duos esse velint, sive, ut tria nomina, sic et tria genera ducant? et si postremum assumant , quomodo haec tria genera distinguant ? His de rebus disserunt deinceps, in eodem dialogo Sophistam definientes. Politicus de- scribitur in dialogo ejusdem nominis, iisdetn per- sonis colloquentibus. Philosophi autem definitio- nem desideramus. Ad hunc vero describendum cujusnam potius exemplum sumeret Plato, quara magistri sui, quem ante omnes amabat? Ilium nunc nobis proponit in duobtis illis praeclaris dia- logis , Convlvio , ac Phaedone , et quidem ita , ut sub ejus person^ perfecta philosophi imago lateat , qualis, turn in vitd, turn in morte appareat. Tranquillo animo mortem exspectat, quam non malum , sed potius maximum bonum ducit , quip- pe vitae aerumnarum finem, ac beatitudinis ini- tium; neque carcerem legitimum efFugere vult, ne videlicet eas leges corrumperet , quas per to- tam vitam coluerat. In vitd publicd non ut stoi- cus, hilaritates et voluptates contemnit, sed pen. tius grato animo iis fruitur, semper autem modum tenens. Talis in Symposio describitur Socrates; et Alcibiades, cujus orationem sine dubio prima- riam dialogi partem duco , postremo loco nobis r.nte oculos ponit, turn ejus modestiam, ac tern* pemntiam in.amore et vita interiore, turn fortitu* i 4 COMMENTATIO dinem, constantiam et patientiam in bello, tantft verborum copid, ut statim in eo agnoscamus ima- ginem veri philosophi, qui semper ita sese prae- bet , ut vere est , neque alia dicit , alia agit. Qua- re eo proposito Plato mihi himc dialogum scrip- sisse videtur, ut in eo exhiberct imaginem phi" losophi in commum vita. " Haecce cum recitas- set amicus meus , duo sequebantur , quorum sen- tentia non dilucidae erant : neque eas memini. Antonius etiam paucis absolvebat. Dicebat enim Platonis in convivio propositum fuisse, ut So* cratis famam a turpibus vindicaret rumoribus. Post hunc et Cratinus et ego soli relicti eramus. Si numerum spectemus, dicebat Pamphilus , jocandi gratia, jam major pars dixit, si autem pondus respiciamus 5 sine dubio minor mihi videtur; sunt enim viri graves, qui mine nobis de proposito exponent , quippe alter Amoris , alter Platonis fu- rore metuendus. Ne majorem, quam par est, moveas exspectationem 9 respondebat Cratinus. De- siderium enim, quod me tenet, longe differt ab isto amoris enthusiasmo, qui virtutem bellicam, ac poetas inter Graecos efficiebat. Ex fonte enim impurissimo effluebat ille, pravoque perficiebatur modo, quod iniror te non observasse, o Pam- phile ! Ex simukate , quam Plato cum Xenophonte habuisse videtur, propositum derivasti, nullam au- tem ipsius dialogi rationein habuisti , quod qui* dem Charinus optiaie fecit , nimis timen rera e L I T E R A R I A. 15 longinquo petiissc mihi vidctur. Ex ipso enim Symposii argumento propositum derivandum esse puto. Lubenter ex parte id tibi concedo, re- spondet Pamphilus , sed simul contendo , temporis aliarumque rerum externarum rationcm minime spernendam esse. Char. Si scilicet prius ad ipsum dialogum nos converterimus , neque in- de propositum derivare potuerimus, turn demum ad illud externarum rerum asylum nobis confu- gere licet. Pamph. Aveo igitur tuam, ex ipso dialogo derivatam, audire sementiam. Char. Di- cam : Vario modo , a variis convivis Amor in Symposio laudatur, unde quasi suft sponte se- quitur, varium Amorem etiam in eo proponi. Alium laudat Phaedrus, alium Pausanias et Eryxi- machus: dum Aristophanes, cujus oratio spurcis- sima est, Agathon et Socrates eodem modo rem agunt. Sed , quamvis hi omnes varios laudent amores, tamen nullus eorum purum ac sanctum spectat Cupidinem. Nihil aliud -celebrant, nisi nefariam paederastiam. Neque Alcibiades , cujus orationem minime primariam duco, aliam sequitur rationem. Ostendit nempe , quomodo Socrates fuerit in amore erga juvenes. Ex hocce igitur spurco dialogi argumento satis patet , qualis fue- rit morum conditio apud Graecos , cum omnes tarn libere loquantur de re, cujus ipsum nomen apud nos fere nefandum habetur. Non vero ipsum Platonem hisce requitiis adspergere volunuis , re- 16 COMMENTATIO que eum istum amorem laudare voluisse, con- tendimus , sed potius contrarium affirmamus ; quod nempe eum ex hominum societate exstirpare studuerit. Cum autem malum insuperabile vide- ret, id eo modo efficere tentavit, ut amor ille honesto modo ageretur , et quidem in Symposio. Distinguuntur ergo per totum dialogum , except^ Aristophanis oratione, duo amores, unus turpis , ac alter, qui purus dicitur, non vero ad natura- lem erga feminas , sed, aeque ac prior, ad puero- rum pertinebat amorem , libidinem tamen sperne- bat. Haecce igitur mea sententia: Platontm, cum penitus malum exstirpare non posset 9 ei m&~ dicinam affcrrc voluisse^ atque hanc ob causam Symposium scripsisse. Vides igitur, o Pamphilel in tuum asylum confugere , non opus esse. Haec cum dixisset, graviter eum locutum esse 'putavi- mus , simul autem in eo convenimus , ilium nimis Graecorum amorem depravasse. Ipse Pamphilus laudavit illius verba , neque sententiam reproba- vit , quippe rem habens cum amante , suam iro- niam adhuc aegre ferente. Ego autem , cum me solum relictum , ac non exiguam exspectationem viderem , meam sententiam , quam , ut Charinus , perscripseram , recitare subtimui. Primo enim earn unice veram esse putavi, neque ullum fore cre- didi , qui a me dissentiret ; cum autem aliorum , et inter se , et a me diversas sententias cognovis- sem, mea contra mihi inepta, et arnicorum sen* tei> L I T E R A R I A. 17 tcntiae , mihi probabiliores visae sunt. Recitavi tamen , ac cum forte mecum habcam , etiam nunc recitabo. Ad perfectam dialog! intelligentiam , cujus lectioni inferiore hebdomade finem imposui- rnus, plurimum valet consilii indagatio, quod in eo scribendo babuit Plato. Ut id autem recte in- vestigemus, primo contemplemur necesseest, non singulas partes , sed totum libellum uno oculo- rum obtutu; deinde vidcamus, quodnam in eo po- tissimum argumentum inveniatur, ex quo pos- tremo loco derivandum est propositum ; quod dura faciam , vos And. Hum ! oro rogoque , ne mihi vitia, quae certe plurima insunt, in malam verta- tis partem. Symposium igitur contemplantes , varios reperi- mus convivas , pacto inito amorem celebrantes. Phaedri oratio continet mirum ejus efFectum in hominum animos ad varia opera perficienda ; Pau- sanias duplicem distinguit amorem; dum Eryxi- machus utriusque amoris vim ad omnia extendat. Qui post eum dicit , Aristophanes , cornice rem tractat ; describit enim priorera hominum integrum statum, ex cujus dissolutione mutuum derivat amo' rem. Agathon ipsum Deum non ejus eflfectus laudat ' tantd orationis copid , ut statim in ejus oratio- ne agnoscamus Sophistarum arrogantiam. Socrates earn continuo modestid sua* ri Jiculam , ac notA interrogandi ratione irritam facit, quo facto, ex- ponit , quae ipse ex Diotimd audiverat. Ostendic B in i8 C O M M E N T A T I O in its , quid sit tandem Amor cujusque naturae , turn vim ejus exponit mirabilem atque arctissi- mam cum pulcro conjunctionem , ac denique, quomodo amor nos a singularibus ad uni versa- lium rerum ducat contemplationem , qud maximam percipimus pulcritudinem , quippe non earn , quae est in singulis rebus , mutabilem , sed quae in uni- verso conspicitur, immutabilem, simplicem , aeter- nam. Qui illam assequuntur, soli digni sunt , qui philosophi nominentur. Postremuni locum occupat Alcibiadis oratio , qud nobis exemplar proponitur illius philosophi , modo a Socrate de- scripti. En , contemplati sumus totum dialogum quam potuimus brevissime ! Agite ! nunc videamus , quodnam potissimum in eo argumentum tractatum sit. Varii convivae vario modo rem propositam tractant, quo quisque sibi de eo notionem forma- verit, ita ut unusquisque statim in eorum oratio- nibus varias hominum de Amore sententias agno- scat. Phaedrus vulgarem notionem exponit , Pau- sanias illam politicorum , dum Eryximachus me- dicorum partes agit. Aristophanes sine dubio sen- tentiam quorumdam philosophorum , fortasse scrip- torum eroticorum vindicat , eique ex ingenio co- rn icam formam induit. Sequitur oratio Agathonis , quam referre quasi speciem et formam ineptia- rum omnium, quibus Sophistae orationes suas quasi luminibus distirguere solebant, caecus sit, ne- L I T E R A R I A. 19 neccsse est ac mentis acie praestrictus , qui non videat (i). Restat Socratis oratio , veri philosophi sententiam exhibens, ad quam sine dubio ceterae referri dcbent sententiae , quaprop- ter Socratis orationem primariam dialog! partem duco. Quod si omnia vera sint , quae hactenus disputavimus , non difficile erit , totum argumen- tum paucis describere verbis; est enim expositio naturae et effectus Amoris , ex variorum senten- tiis, qua explicatur quam diversae inter se ex- stiterint illae sententiae, et quantopere philoso- phorum notio vulgarem superet. Hisce igitur consideratis , neminem fore speramus , qui a no- bis disssentiat, Platonem in hoc libro ostendere voluisse , amoris , quails essc dcbeat 9 vim et praestantiam. Amorem enim omnem revocandum esse ad uuiversae, verae, et immutabilis pulcri- tudinis contemplationem , quft cum bonitatis specie ac forma maximam habet conjunctionem , quam- que si quis consecutus sit, statim repleatur ne- cesse est jucundissimo divinae laetitiae sensu , quo fit , ut sine mor;\ earn veram pulcritudinem con- templetur , omniaque corporea ac terrena contem- nat. Quod quidem praestantissimi et solo phi- losopho digni amoris genus, quantopere ab amo- re terrestri corporibusque defixo distet, indica- re 0) Cf. Stalbaum, In Praef. ad Symposium, quern potissiimira in his jecuti sumui. B A ao C O M M E N T A T I O re, etiam Platonis fuisse consilium, nemo nega- bit." Haecee mea fuit sententia , Amice ! quae , quod minim omnino mihi videtur, amicis placuit. Philopl. Mihi etiam plaeuit ; quinam vero ceteri , qui habiti stint , sermones. Sophron. Minoris ii sunt momenti, saltern eos non omnes memini. Primo , ut dixi , de Symposii proposito disseruimus , deinde vero de ejus argumento, de amorc nem- pe. Inprimis Cratinus discrimen urgebat inter veterem nostramque amandi rationem , hancce om- ni laude extollens , illam vero sub qu^cunque conditione detestabilem cen&ens , ita ut ne So- cratis quidem famae parceret. Inde , quasi su sponte , ad Cratini amicam et virgines perveni- mus, quae materia inter largiora pocula din nos tenuit, donee omnes laeti seri nocte domum rediremus. Haecce sunt , Philoplaton t quae tibi ex nostro convivio narranda habeo. Philopl. Gratias tibi ago maximas , gravissimae enim ple- rumqne videntur vestrae sententiae. Sophron. Nunc ex pacto tua agitur res- Variae in nostro con- vivio sententiae mentem mihi turbarunt. Prius unaai modo esse sententiam putaveram , nunc au- tem tot prolatae sunt opiniones , omnes fundamen- tis quibusdam innixaa , ut plane nesciam , quaenatn vera sit habenda. Dicas igitur tu mihi , quid sit Platonis in csribendo Symposio verum propositum. Sine dubio enim jam multa de eo cogitasti, at* vtrum invenisti. Philopl* Miram rem me ro ifci* T E R A R I A. fii xogas , amice , qui putes , me , modo leviter littera- rum primordia attingentem , quasi arbitrum ven- turum , ut discernem , quid verum quidque falsura sit, et quidem in re, de qua 1 viri doctissimi tanto- perc dissent! unt. Neque .minim eos dissentire; xiifficillima enim est quaestio, neque ad certain de- finitamque sententiam venire possumus. Nam non solum tempus (i) , ^uo scripsit Plato Symposium , mcertum est; sed etiam modo pauca, turn dc Jiujus vit^,tum de temporis conditione , quo vixit , novimus , quae pauca nobis adhuc pieraque pc- tenda sunt ex scriptoribus , qui longe post ejus 4ievum floruerunt. Quis ergo in tanta* rerum ol>- scuritate pro certo affirmaret, quodnam consi- lium habuerit Plato in scribendo Symposio , sive , quid eum incitaverit , ut illud in lucem ede- fjet ? Ridicula esset talis arrogantia , non vero ri- dicula , imo gravissima est quaestio, quia , si bene tractetur, plurima in Symposio ed cxplicari pos* *int. Sophrou. Non plane percipio , quomodo ex propositi indagatione pluriraa profluant emolumen- ta , si de eo ad verum pervenire nobis non li- ceat. Philopl. Verum invenire quidem possu- mus 9 CO Opinantur virl docti Symposium post Olymp. XCVIII es>e Confectum. Dicit enim Aristophanes, p. 193. A. vvvi Si S'.x. rfr ot,2iKictv ZtuK'ur&ypcv [titi row iy, xctldnef 'ApKctSes vita AtMeSxipoviuv quod de murorum urbis Mantineac dr- jAiuctionc accipiunc , quajc fuit quarco y8 OJympitdii a* COMMENT ATI O mus, non autem scire, num quod invenitnus ve vum sit, saltern affirmare, nos in tantd rerum obscuritate sententiarumque varietate verum in- venisse , arrogantis esset. Sophron. Non certam i^itur dari hac in re scientiam putas. ~ Philopl. Omnino. Nam non certitudinem , sed modo verisi- militudinem hac in re assequi possumus , quippe conjiciendo paratam. Hac lege ergo deinceps vi- tleamus , quae sententia nobis sit verisimillima. Sed prius nobis inquirendum est , num certum quidem Plato in scribendo Symposio habuerit con- silium. Veterum enim scribendi ratio longe rece- debat a nostri aevi ratione. Non scilicet in fron- te librorum notabant, quibus de rebus in iis acturi essent, neqne dividebant eos in sectiones, capita , paragraphos ; sed exordium sumentes ex aliqud re liberum cogitationum cursum sequeban- tur, quo quasi sud sponte exstiterunt praeclara ilia veteris aevi monumenta , quae omnes litterarum amantes ob singularem elegantiam atque verbo- rum vim digna adhuc censent, ad quae se con- fomient. Sic inprimis et Plato scribebat. Varia interdum argumenta uno complexus est dialogo , unde nobis concludere liceret, nullum habuisse il- ium in eo scribendo certum consilium. In Sympo- sio autem , quamvis in eo magna argument! perso- narumque varietas conspiciatur , maximam progres- sionem et unum quasi finem , ad quern omnia referun. tur , deprehcndere non difficile est. Plato igitur 3 Sym/ po L I T E R A RI A. 13 posium scripturus , non temerc mihi sliluin sum- sisse videtur , perscribens , quae ei in mentem ve- nirent, sed omnino certum habuisse proposition , de quo nunc videamus. Multas et varias de nostrft quaestione esse sen- tentias , turn aliunde, turn inprimis ex vestro patet convivio , ita ut novain formarc senten- tiam nobis non opus sit , omnis autem difiicultas in eo existat , quamnam sententiam ex tantfl. vane- tate eligamus. Sine dubio ea nobis est eligenda , quae, omnibus consideratis , maxime probabilis vi- detur. Illam igitur assumimus sententiam, quam Antonius in vestro convivio protulit : Platoncm co const/to scripsisse Symposium , ut suspicioncm impuri amoris a Socrate abstergeret. Haec sen- tentia non exiguil gaudet auctoritate , quippe sta- bilita testimoniis Frederici VVolfii (i) et ex par- te Danielis Wyttenbachii (a) , quare non dubita- mus , earn ut hypothesin assumere. Nunc autem inquiramus , quam verisimilis sit ilia, et quidem eh ratione , ut primo de rebus externis videamus , ut inde pateat , non absurdam sed probabilem essc nostram hypothesin ; turn , quantopere ipsius Sym- posii argumentum earn confirmet. Tempore Platonis Atheniensium mores corrup tissimos fuisse, ex cjus temporis scriptis satis ap- (0 Vld. Fricl. Aug. Wolf, introd. ad Symposium , p, 30. (a) Vid. Bibl. Cric. AmHel. 177; p. 34 a4 COMMENTATIO apparet. Symposium etiam , quamvis, quod ad formam ac argumentum attinet , tot abundet ve- nustatibus tantdque arte confectum sit , ut sine dubio inter veteris aevi praestaritissima monumen- ta , quae aetatem tulerunt , habendum sit , ex al terd parte tamen tot morum corruptelae documen- ta continet, ut horreat bene moratu's animus, ne- cesse sit. Grassabatur enim Athenis nefaria ista libido illo tempore per omnes populi ordines , et omnino tantopere in usum pervenerat, ut fere turpis haberi .desiisset , imo honestatem quandam ac- ciperet (i). In tantft morum corruptelil non ali- ter fieri potuit , quin familiaritas , quam Socrates cum formoso Alcibiadc, aliisque juvenibus habe- bat , ei adspergeret suspicionem impuri amoris. Hie enim valde appetebat juvenum necessitudi- nem, praesertim eorum , qui forma et ingenio ex- cellebant 9 cum sciret hanc aetatem plurimis pe- riculis obnoxiam atque roi? sp&Ttxoi? maxime ido- neam esse, praeterea hos esse , a quibus futura rei- publicae fortuna pendeat. Plerumque ergo in pu- blico versabatur, cum unoquoque disserens , in- primis autem cum juvenibus. Erga hos ipsos se amatorem praebebat: 'OpxTs yap > dicit Plato fat TUV Jtxhav KM ail irsfi C 2 ) Inpriniis Alcibia- dis (i) De hujiis mali origine atque indoic infra plura dicemut* (O Yid. Symp. p. ai6. D. L I T E R A R I A. *5 $s quaerebat farailiaritatem , juvenis eo tempore for- mosissimi ac miris animi dotibus praediti. Cum igitur Athenicnses Socratem talia agentem viderent non tantum , fed et eorum juvenum , quos in gym- nasiis , conviviis , aliisque locis Temper quaerebat quosdam ad ejus intimam familiaritatera pervenire, deprehenderent , sane non mirum nobis videtur, illos Socratem sibi similem suspicatos esse. Contra hanc sententiam afferri posset, neque Aristophanem , qui Socratem fabuU suA Nubibus in scend exagitavit (i), neque Anytum , Melitum- que, qui eum in judicio accusdrunt , hujus rei mentionem fecisse , quod certe fecissent , si modo quaedam fuisset suspicio. $ed jam nefariusilleamor turpis haberi desierat , imo honestatem quandam acce- perat; quare minime res ejusmodi erat , quae ad ejus famam diminuendam fecisset , multo minus , quae in judicio capitali moveri posset. Constat quidem So- lonis legibus gravissimam turpitudinis poenam con- stitutam esse in paederastas (2), illam autem eo tempore non amplius in usu fuisse , turn ex mali magnitudine, turn ex poenae gravitate probabile est. Objectio ilia igitur nil valet ad ostendendum, non exstitisse rumorem. Con- (i) Cf. hac de re Fr. Wolfii introd. ad Plat. Symp. p. 35 qq et Groen v. Prinstercr. Profop. in Arittophate. p. 174 < I < 1 CO Lf ' Gesneri Socrattt fanctut fatdtraita. Traj. ad RU. 26 C O M M E N T A T I O. Contrarium praeterea quam maxime confirmant testimonia (i) et accusationes temporis insecuti, imo nostri aevi , quas quidem vir doctissimus Ges- nerus luculentissime refellit (2) , sed quae tamen nihilominus satis decent , suspicionem adfuisse. Ne- gari etiam nequit Platonem invitum huic suspicio- ni aliquatenus ansam dedisse in Phaedro , aliisque dia- logis , quos junior adhuc scripsit. Posteriore autem aetate, cum nihil esset, quo tolleretur suspicio, haecce mansit , et fortasse Platoni interdum ab ob- trectatoribus objectum est: magistrum, quern ille semper tantis laudibus extollebat , et tanquam exem- plar sapientiae et vitae sanctitatis omnibus propo- nebat , minime tarn sanctum , sed turpi amori obnoxium esse , qui , quam vis aliis non turpis esset , tamen minime philosophum decebat, praesertim eum , qui tanto studio contra ilium ageret , homi- nesque ad honesta et decora converteret; quern amorem praeterea ipse Plato in libro de Legibus TO Trapa Qvriv Tfapw* vocaverat. Haecce sine du- bio aegre tulit gratissimus discipulus. Amabat So- cratem toto animo , eumque pene divino honore ve- (i) Unum testimonium attulisse nobis sufficiat Athenaei, 1. XIII. c. 2. de pulcritudine carports agentis: Socratem, qui orania contemnebat , tamen pulcritudini Alcibiadis fuisfe impa- rem (vjrrovz) Cf. Luciani Amores , nee non Aeliani Var. Histor. XI' 12: ubi indicari videtur , Xantippcn ctiara Alcibia- dis amores suspectos habuisfe. ln commentatione mode laudatl. L I T E R A R I A. a? vencrabatur , qviare omnino par erat , eittn huic malo medicinam atFerre et quidem eo modo , ut aequalibus malas de Socrate adimeret opiniones , et, si qua" temere iis ansam . dedisset , earn tollerct. Vides ergo, Amice! nun absurdam csse nostram Hypothesin: Platonem hacccc in Symposio cfficcrc voluisse. Minim id tibi fortasse videbitur , amicissimc ! mihique .oppcnes , Alcibiadis orarionem , qua certe Socratis continetur apologia , modo exiguam csse dialog! partem , cum , si Plato Socratem in Sym- posio defendere voluisset, pluribus verbis et per totum dialogum sine dubio id fecisset. Sed at- tendas, si placet, cujusmodi fuerit crimen Socrati oblatum. Praeterea modo rumor fuisse videtur , non aperta accusatio , quapropter directe , illae- sA modestid, hac de re agere non potuit. Ad id recte perficiendum opus ei erat dialogo varii argu- menti, cui Socratis defensio quasi temere addere- tur-,quae argumentandi ratio etiain optime ad persu- adendum valet , cum id , quod persuadendum est , primo celetur, sed deinde, sud sponte proferatur. Hujusmodi est Symposium. Varii philosophi in convivio invicem celebrant Amorem, ecce! irruit Alcibiades , vino gravatus risumque movens. Is mine , qui optime potest , Socratis innocentiara af- firmat, quare, cum id praeterea modestis fiat ver- bis, Convivium eltgantissima et honcstissitna mihi videtur Socratis Apologia. Quam- * COMMENT AT I O Quamvis autem Alcibiadis oratio mihi inprimis huic fini inservire videatur , non tamen cetera ab eo plane aliena puto, sed omnia aliquatenus ad Socratis Apologiam pertinere. Sed potius dialo- gum ipsum in manus sumamus , et videamus , qua- ten us cetera ad earn pertineant, ut inde nostra confirinetur hypothesis. Loca annetavi , quae mi- hi ad id facere visa sunt. Confundebatur quodammodo apud Graecos amor iste impurus , qui omnia mala , cum alio quodam amore, qui omnia bona proferebat. Erat enim hie amor evfova-iourftou quoddam genus , quo acti homines omnia pericula et sui ipsorum commo- da contemnebant , et amator et amasius invicem arctissimo conjungebantur vinculo. Firmissimum erat ille amor incitamentura ad virtutem turn ci- vilem , turn bellicam ; e] yap M%MV rt$ ysvoiro use Trohiv ysyseQixi ij vtfwtlir&W sptxsoov re xui TT&tii- -%wv 9 ou% $tv OTrug av a^ftvov olKyeeiiXv ryv exu- TUV VJ KK%0[AVOt VKVTCCV TUV CU1T%pUV KKl QlkOTt- ftovftfvoi Trpos &},hy}.ov<; x (A&VQV TUVTK 5T5- Ci) Sympt, p. 119. D. L I T E R A R I A, 35 rov rov kiOKkeouq not &Mou$ n&vu TTOMOU , ovq euros cf ugepasfa Tratiixx ftahhov u Ay&Quv , ( V7TO TOITOV , A V &7TO T%V , mi w XXTX TW Trapoipiav , u firmationem , quae ergo omnium in toto dialogo maximum pondus mihi habere videntur. Hisce nunc omnibus, qnae ad nostram Hypo- thesin probandam adhuc disputavimus , bene con- sideratis, non abesse possum quin earn ooinium, quas inveni hac de re sententias, verisimillimam putem; quaproptet earn assumo. Haecce igitur est mea sententia : Platonis in scribendo Symposio fuisse propositum ? ut suspicionem impuri amoris , quae in populo ferebattir , citique ipse fortasse in* vitus ansam dederat^ a Socrate abstergeret. Sophron. Satis mirari tua verba nequeo; digna enim te et Platone locutus es. Amice! Copiose omnino et dilucide tuam explicuisti Hypothesin , ita ut hanc sententiam , quae mihi antea , quippe mo- do paucis ab Antonio in nostro convivio prolata, inanis videbatur, nunc omnium probabilissimam habeam. Philopl. Nonne et veram earn dicis? Sophron. Minime. Jam enim tecum facio , quod nullam hac in re sententiam nobis veram dicere li- ceat , ea vero assumenda sit , quae verisimillima videatur. Haecce multo aptior inquirendi ratio. Nam, si'verum velimus, statim unum assumenduni m , si autem verisimilitudinem sequamur ., varias dc L I T E R A R I A. 39 de quddam re sententias videntes , nullam temere rejicirnus, sed investigantes , quae in undquflque sententid, pro et contra dici possint, earn assuim- mus, pro quft plurima , et contra quam paucissima invenimus , sive earn ,quae nobis veritati proxima vi- detur. Sic et tu potissimum in Platonis Symposii propositum inquisivisti ; ego vero , unicum vertim volens, ineptc me gessi. Philopl. Nunc sane inepte te geris, Amice! tua autem sententia ini hi minime inepta videtur. Sophron. Nam eam igitur probabilem putas ? Philopl. Omnino , si eam modo magis explicemus. Ex solo enim dialog! argumento propositum derivasti; nullam autem rerum externarum rationem habuisti, quod maxime opus fuerat. Si enim in universo de scrip- torum in libris suis propositis quaeramus , patet cos vcl aliis , vet sibi ipsis prodesse voluisse ; quod si ad Symposium transferamus , dicere nobis licet , Platonem in eo aliis hominibus prodesse voluisse. Inquirendum igitur est, quibus , et deinde qud in re, prodesse voluerit; quapropter quam maxime ra- tio est habenda externarum rerum , sive temporis , quo vixit Plato, atque aliarum opportunitatum. Si autem ex solo libri alicujus argumento aucto. ris propositum derivemus , nullum aliud invenire possum us , quam , ut argumcntum illud traders volucrit. Facile id est dictu , non autem rem expli- cat. Nam eUdcm formula nobis deomni re uti licet, v. c. ego facto all quam rcm , ut eam fact am ; ego pro* 40 C O M M E N T A T I O frofero sententiam , ut earn proferam 5 sic et : Plato eo proposito vim et naturam amoris in Sym- posia descripsit , ut eas describeret ; est explicatio, quae in se ipsam redit. Si autem mine tuam de dialogi argumento inquisitionem ulterius explice- mus , atque ad earn externas res adhibeamus, sine dubio rion improbabilem assequemur sententiam. Sophron. Plane minim mihi videtur , Arnicissime ! quod mine meam , magis explicatam , sententiam probabilem dicas , quamvis modo aliam longe a med diversam sententiam protulisti. PhilopL Non amplius tibi minim futiirum spero , si prius expli- cavero, cujusmodi sit meum propositum. Omnia enim , quae in Symposio tractantur , quam- vis quandam cognationem inter se habere videantur, tamen ad id non eo modo rcferri possunt, ut So- cratis Apologia unicum Platonis sit propositum. Vidimus modo hoc propositum inprimis in Alci- biadis oratione apparere, ad quam ceteras oratio- nes quodammodo referre tentavimus, ita ut his indirccte indicetur, et quasi praeparetur, quod in iilft directc afFirmatur. Caeterae illae orationes tarn praeclarae sunt, ut injuriam nos facere crederem , si Platonem illas tantummodo eo consilio adje- cisse putaremus , ut lectorum animos praepararet ad Socratis Apologiam. Imo probabilius mihi vi- detur , alia praeterea eum in his habuisse consilia , quae cum dicto proposito conjungebat. Haecce gine dubio ex ipso dialogi argumento proxime deri- L 1 T E R A R I A. 4* vanda sum ; quam investigandi rationera tu tennis- ti. Videamus igitur de argumento. Quamvis convivae ex pacto omncs unam eandem- que rem, amorem nempe, tractenr, tamen ob magnam dicentium varietatem, quorum quisque suo modo munere fungitur, varium argumen- turn primo adspectu deprehendere nobis vide- mur. Cum autem dialogura accuratius content plemur, unum quidem finem omnibus inesse ag- noscimus , qui tamen nobis non sufikit , ut omnia inde explicemus. Inquirendum igitur de aliis fini- bus. Duos potissimum traciandi modos , duas- que partes in Symposio reperiuum, unde cum di- versi in iis fines conspiciantur , duo etiam proposi- ta, praeter illud de quo vidimus, derivamus. Prima pars contineri mihi videtur tribus prio- ribus orationibus , cum unam eandemque rem , amorem scilicet popular em , in his tractari vi- deam. De hujus amoris origine ac ratione jam supra dixi. Ad civitatem pertinebat, ejusque sa- lutem quidem quam maxime promovebat, simul autem turpi libidini uberrimam ansam dabat , ita ut quasi duo existerent amores , ratione fere simi- les , effectibus autem plane diversi. Hi amores, cum uua crescerent, et a plerisque quodammodo confunderentur , maximum damnum , turn singulis civibus, turn reipublicae afferebant. Philosophia huic malo medicinam admovere, imo illud expel- lere ac delere studuit : suscepit autem eo modo , 4 a COMMENTATIO qui et ipsam deceret, et hominis conveniret na- turae. Nam exstirpare non studuit in hominum animis amorem , quod frustra tentasset , et pes- M simo eventu , sed convertit cum a rebus turpi- bus et abjectis ad pulcra , honesta , decora" (i), quod summit ope nisus est Socrates , et Plato in Symposio voluisse videtur , et quidem in prima* ejus parte. Phaedrus enim ibi popularem laudat amo- rem , et jure. Efficacissimus scilicet erat ad reipubli- cae salutem promovendam , atque damnum unice inde oriebatur, quod pravo instituebatur modo. Opus igitur erat Platoni, ut modum indicaret, quo in- stituendus esset amor. Hocce munere fungitur Pausanias. Distinguit enim accuratissime utriusque amoris rationem, quam distinctionem probat Ery- ximachus ex aliis rebus. Tres priores igitur Amo- rem tractant popularem, et quidem eo modo, ut purus amor ab iis laudetur, hominibusque commendetur, impurus vero vituperetur; quaprop- ter hocce Platonis in iis mihi consilium fuisse vi- detur , ut aequaks suos a turpi ad honestum con* verteret amorem. Alrera, de qua" diximus, pars longe alium ha- bet finem. Continetur haec orationibus Aristopha- nis , Agathonis , Socratis et Alcibiadis , in quibus longe alius dicendi , argumentandique modus repe- ritur. Non commendatur neque vituperatur Amor , sed CO Verb* sum viri cl. van Heusdc, r I. p. 106. L I T E R A R I A. 43 sed inquiritur, quid tandem sit. Agathon atque Aristophanes de Araore exponunt. qui inter ho- mines existit ; Socrates autem amantibus per pulcra ad immortalitatem viam ostendit , sive spuTiwt sua tradit, dum Alcibiades narret, quomodo ea ad homines accommodaverit. Quapropter, ut prior pars ad morum doctrinam , sic haec ad philoso - phiatn mini pertinere videtur , atque Platonis in e3. quasi tertium consilium fuisse puto : ut philoso- phiam pulcri explicaret , et sic viam pararct philo- sophiae vert. Sophron. Sublime omnino mihi hocce videtur consilium , nondum autem plane percipio , cum tu haecce postrema arctioribus yerbis complexus sis. Ut ea mihi magis explices , te rogarem , nisi jam domum abeundi tempus esset. Philopl. Sedem teneas , Amicissime ! nisi tibi , mihi saltern non molestum, quaedam adhuc disserere. Nondum enim absoluta hodierna quaestio. Non miror postremum propositum te non plane percipe- re. Id autem nunc explicare , longius foret , ne* que ad hanc quaestionis partem , quae tantum est de proposito , pertinet. De eo verbo monuisse , Aufficiat. Si autem tibi placeat , ceteras duas par- tes , eodem modo tractabimus , unde fore spero , ut postrema tibi satis clara fiant. Sophron. Lu- bentissime etiam cetera audibo. Quod autem ad propositum attinet, dixisti, ni fallor, nondum ab- solutam esse quaestionem. Philopl. Non plane. Tria 44 C O M M E N T A T I Tria enim potissimum proposita ex Symposio ef- fecimus. Primum scilicet, quod primari 'um dicimus, ut suspicionem impuri Amoris a Socrate abstcrgeret , quandoquidem posterioris aetatis tes timonia et accu* sationes satis indicent , Socratem minime ab omni- bus tarn sanctum habitum fuisse , quanT Plato eum descripsit. Suspicionem autem talem fuisse diximus , ut illaesd modestia" non directe earn refutare posset; unde effecimus , Platonem dialogum scribere de- buisse varii argument! , cui Socratis Apologia , quasi temere adderetur. Ejusmodi esse Symposium , cujus argumentum, amor, non quidem ad Socra- tis defensionem pertinet , ab ed contra non plane alienum est. Commode igitur eum alia, quasi sc* cundaria proposita primario adjunxisse, quae mo- do ex argumento derivare tentavimus. Hisce pau- cis igitur totum complecti possumus: Platonem eo consilio scripsisse Symposium , ut suspicionem illam impuri amoris a -Socrate abstergeret; cum id au- tcm optime indirecte fieret , eum alia consilia huic adjunxisse , ncmpe , ut asquales ab impuro amore 9 ad sanctum converteret , et ut philosophiam pulcri explicaret atque sic vfam pararct philosophiae vc~ f /. Ulud primarium propositum , haecce secunda* ria vocamus. Sophron. Oranino probabilis mihi haecce videtuir conclusio atque tibi libenter concedo ? tria ilia, quae dixisti , proposita in Symposio inveniri. Non* dum autem video, quare unum altero sit majus. L I T E R A R I A. 45 Eodem jure stattiere nobis licet, Platonem Athe- niensium mores in Symposio emendare sive de pulcro agere voluisse , turn vero , cum Socratem ilJd suspicione agitatum videret atque simul de amore ageret , quasi fortuito adjunxisse Socratis Apologiam. Philopl. Non difficile est hisce ob- jectionibus respondere, amice! diflicillimum autem certodefinire, quid Platonem primo ad Symposium scribendum incitaverit, sive, quodnam inanimo ha- buerit propositum ,cum Symposium scripturus sti- lum sumeret. Primarium autcm propositum ideo Socratis Apologiam dixi , quoniam omnia aliqua- tenus ad hocce referri possunt; quod in aliis pro- positis non obtinet. Nam neque in Aristopbanis neque in Alcibiadis orationibus quidquam inyenire potui , quod ad Atheniensium mores emendandos faceret , neque in Phaedri encomio quidquam , quod ad pulcri scientiam pertineret. Praeterea ex omnibus , quae Platonis supersunt , patet , um ante omnia praeceptorem suum Socratem dilexisse , iU lumque pene divino honore semper celebrare, qua- propter omnino probabile est, eum , cum illius famam diminutam videret , non solum primarium habuisse consilium , ut magistrum suum defende- ret, sed praeterea id primo eum incitasse, ad Symposium scribendum , ita ut , cum dia.logiim ilium scripturus consideret , jam propositum illud prima- rium in mtnte habuerit, ut Socratem libcrarct ab iwpuri Amoris suspicions Haec- 46 C O M M. L I T. Haecce sunt , amicissime ! quae mihi , turn ex ipso Symposio , turn ex temporis ratione, atque opportunitatibus , adhibitis aliorum sententiis , de proposito maxime probabilia visa sunt. Sophron. Tectim plane consentio , atque gratias ago , quod tuam mihi exposuisti sententiam. Diffi- cillimiLim enim ex tanta* sententiarum varietate unam eligere, difficilius etiam earn, ut certam assumere, cum Symposii argumentum tarn varium sit , ut alio loco aliud videatnr , ex omnibus tamen unus quidam finis eluceat. Cum vero nunc tandem opus absolu- tum videam , domum abibo ; jam diu enim tern- pus est. Prius autem te admonitum volo, ut, quod promisisti , eodem modo cetera agamus. Sem- per enioide Platone, vel ipsum disserere, velalium audire disserentem mihi gratissimum est. Philo* platon* Etiam mihi ante omnia gratum; lubentissi- me igitur und tecum , quae ex quaestione restant , tractabo et quidem , si tibi phcet , proximo die se- cundam ejus par tern. Placuit hocce amico meo f qui per ferias meam urbem patriam visitabat. Domum ille abiit, (jam erat medid nocte) ego vero cubitum ivi, multa de eo , multaque de Platone cogitans. DIA- DIALOGUS SECUNDUS. QUAE DIALOGI RATIO ET PROORESSIO EST IN ARGUMEWTO EXPL1CANDO ? * hiloplaton. Opportune appares , Amicissime ! Jamjam enim litteras consignavi , quas mihi scri- bere necesse erat. Num bene dormivisti? So- phronius. Modice ; Symposii propositum enim mi- hi in animo versans somnum abstulit. Eo magis autem hodiernum sermonem desidero. Philopl. Concedamus in hortum. Gratior scilicet erit sermo sub divo in medio naturae templo ; liberius ibi sese extollit animus ac per immensum vagatur , quod et bene noverunt veteres. Non enim in ob scura sese abdiderunt conclavia , sed in hortis adeo atque villis et porticibus scolas habebant. Cur igitur non imitemur illos veteres ? Habemus quidem non Ilissi lymphas , neque platanos , patu- lis 4 3 C O M M E N T A T I O lis diffusas ramis , neque fagorum tegmina , neque Italiae Graeciaeve temperiem, Sed non invideo. No- bis enim sunt tiliae , castaneaeque molles , grami- naque jucunda , in quibus satis recubare atque con- fabulari .nobis licet, et , quod maximum est, ha- bemus libertatem , Musarum alumnam Scd , ecce! jam, quo tendimus, pervenimus. Residea- mus hie sub hujus castaneae umbra". Propositum , quod in scrib^ndo Symposio Plato habuisse videtur, hesterno die satis contemplati sumus, nonne? So- phron. Satis. Philopl. Videamns mine de secundft quaestionis parte , nempe de dialogi rationc , atque progressions in argyrnento explicando. Prius autem te rogatum velirn, quid tibi hdc de secundd quae- stionis parte videatur. Certe enim earn vidisti, ac mente volvisti. Sophron. Vidi, non autem pla- ne percepi. Quid velint Viri Amplissimi verbis illis progress/one in argumento explicando , satis perspicuUm ; quid vero significet ratio dialogi ^ non aeque apertum. Latissimam enim significatio- nem habet vox ratio. Philopl. Prius ej... ego hoc rebar ineertus. Tandem autem incidi in earn notionem , quam vide ! an ipse sis pvobaturus. Na*& mihi quidem certissima videtur. Reputabam igitur mecum in undqudque scriptione duas esse res, argumentum ac formam. Argumentum- esse il- Jud, quod libro continetur , formam autem mo- dum , quo argumentum proponitur. Modum ilium sive formam proprio vocabulo , dialogi rationem no- L I T E R A R I A. 49 nobis vocare licet ; quapropter Viri Amplissimi recte id in quaestione posuisse mihi videntur, cura illo modus denotetur , quo Plato notiones suas dc amo- re,aliisque, quae Symposio continentur, proposuit. Duobus igitur verb is , argument um et ratione dia- logi omnia significantur , quae de ipso dialogo di- cenda sunt. Sophron. Nunc equidem plane per- cipio. Sed attendas , si ^placet , doctissime! super- esse tertiam quaestionis partem. Si hdcce omnia compleccaris , quae de dialogo dicenda sunt , quid tibi observandum restabit de explications conclu- sioncl Nisi maxime fallor, nunc in errore versa* ris. Philopl. Minime , arnicissime ! sed et tu at- tendas quid dixerim. Observavi duas esse res * argumentum et formam, quibus omnia continen- tur, quae de ipso dialogo dicenda sunt. Nonne et alia sunt, quae quidem non in ipso dialogo repe- riuntur, verum ad eum pertinent, quippe quae ex eo deriventur et concludantur? Nonne ejusmodi est propositum dialogi ? Ejusdem generis nunc est totius conclusio* Est quidem arctissime cum argu mento conjuncta, sed tamen ab eo diversa; conti net enim argumenti doctrinam^ sive id, quod ex eo concluditur. Continere igitur mihi vidctur quaes- tio paucissimis verbis integram Symposii exposi- tionem ; quaeruntur enim Platonis in eo proposiium , ipsius ratio , in argumento explicanJo progreuio atque postremo loco totius conclusio. De proposi- to absolvimus ; nunc de ratione , et pro^rfwonc D fto- 50 C O M M E N T A T I O nob is agendum est, quod eo rnodo faciemns, ut primo totum percurramus dialogum , qnae opus videantur explicantes atque enavrantes , imde dialog! ratio satis patebit; turn vero de progressio- ne in argumento explicando videamus , quae ut eddem attentione atque benignitate, qua 1 heri usus cs, audias oro rogoque, Sophron. Non opus ti- bi meam implorare attentionem. Jam gaudio effe- ror, cum de Platone sermoneni futurum videam ; inprimis autem nunc, cum te non imparatum ve- nisse videam. Philopl. Quae de hac parte perscrip- si , mecum habeo j apt! us eniin putavi 1-egendo hanc materiam tractare. Spero autem fore , ut non minus lectione, quam confabulatione delecteris. Incipiamus igitur, nonne? Sophron. Incipias. Philopl. Omnium consensu Symposium, inter praestantissimos , quos scripsit Plato 5 dialogos col* locatur , atque jure id fieri videtur , turn ob argu- ment! sublimitatem , turn inprimis ob formae ele- gantiam. Ab omni parte enim tantd arte, tanto- que orationis ornatu, atque perspicuitate elabora- tus est , ut nihil in eo inventum iri credam , non solum quod reprehendas , sed et quod non opti- mum putes. Differre autem ilium forma et argu- mentum tractandi ratione a ceteris dialogis, docet id , quod in titulo perscriptum est , Symposium. Non enim rem in eo propositam invenimus , de qud interrogando confabulatur Socrates , neque est rivi cujusdam ripa , neque forum , quo conveniebant dis- L I T E R A R I A. 51 discipuli , lit vel ipsi cum Socrate dissererent vel alios disserentes audirent , dialogi locus; sed varii convivae in lauto convivio, -quisque suum epxvoy 9 Symbolum , ad dclectationem conferunt , atque invi- cem Amorem celebrant. Dialogus igitur tantutn constat ex sermonibiis continuis convivarum , inter quos Socrates non primarium , sed modum parem obtinet locum. ,,Sermones illiex consuetudine rc- petcndi explicandique videntur carminum conviva- lium. Apud Athenaeum (i) tria eorum genera censentur, quorum primum est, quod canebant omnes simul , secundum quod sud quique vice singuli , tertium quod soli canebant solertiores. Postremum genus ea continebat carmina , quae proprie o-xoA/^ dicuntur. Habebant ilia vel sen* tentiam quamdam praeclaram vel vitae praecepta , vel patriae spirabant amorem et tyrannidis odium , uti celebratissimnm illud in Harmodium et Aristo- gitonem. Plerisque autem talibus carminibus amor celebrabatur : " (2). Non mirum igitur veteres philosophos Symposia scripsisse , neque , Platonem id fecisse (3). Dia* (0 xv. 694. A. B. (a) Verba sum Clar. Vir. van Heusde , Init. p. 193, ubi fu sius hac de re. Cs) Non pauca ferebantur vctcri aevo Symposia. Practer hoc- ca et Xenophontis convivium , recenscntur similia Epicu^i , Aristotelis , Heraclidi cujusdam, Melcagri, aliaque.Cf. Woffiii, Introd. ad Plat. Syrop. p. 50* D a 5* COMMENTATIO Dialogus est historia convivii. Non enim perso- nae loquentes inducuntur, sed , qtiae illi dixe- rant, narrantur ab Apollodoro amicis quibusdam. Partim igitur narratur , partim agitur res. Sed potius de ipso dialogo videamus. Initium sumitur e medio sermone. Apollodo- rus enim , ex quo amici quidam convivium Aga- thonis percontati erant, putat se de eo non om- nino aitetirnrov esse ; nnperrime enim , cum iter Phaleris Athenas faceret , eandem rem Glauconi se narrasse. Grato animo igitur se narraturum , pro- xnittit; praeter modum entm delectari, cum ser- mones de philosophijl sive ipsum habere^ sive ab aliis audire sibi liceat. Ipsum autem convivio non interfuisse, sed, quae sciat, ex Aristodemo audivisse. Hujus igitur verba deinceps ab eo tra- duntur. Aristodemum igitur , cum Socrates praeter consuetudinem lautus calceatusque ei obvius fieret , eum rogasse , quo tarn elegans iret ? In convivium apud Agathonem , dixisse Socratem , heri propter niultitudinem venire nolui , hodie autem me affuturum promisi. Visne vero tu, quatnvis non inviratus, mecum pergere ? Equidem , se respondisse , si ti- bi videtur. Simul igitur iter fecisse. Socratem autem tardius incessisse , eumque procedere jus- sisse, quo, cum ad Agathonis aedes venisset , miram rem sepassum esse^dicit Aristodemus. Pue- rum enim se repente in ctibiculum duxisse, ubi jam ceteri aderant ccnvivae. Se autem respexisse , 1C L I T E R A R I A- 53 ac nusquam gentium Socratenrvidisse. Agathonein tamense, quamvis non vocatum, liberaliter exce* pisse , turn de Socrate misisse, qui in proximo vestibulo substitcrat , coghationi intentus , uc ir.os ei erat, venire autem nolebat. Quo facto se coe- nare coepisse, Socrate adhuc manente. Postea au- tem , inquit, niedid ferine coen& venit, et proxi- me Agathoni accubuit. Coena* peractd , libant convi- vae, et , cum paeanemcecinissent , ceteraque fecissent ^ quae mos ferebat , ad potum se conferunt. Inde Pau- sanias, se ex hesterno potu potius requiem, quam nova pocula quaerere, dicit; quapropter semonere amicos, ut aliquo pacto sine ullo incommodo biberent. Con- sentit Aristophanes , se etiam ex numero madidorum esse dicens , ceterique sequuntur , cum Eryximachus medicus docuisset, ebrietatem noxiam esse homini- bus. Deinde idem iterum convivis proponit ; di- mittant tibicinam , ut sibi ipsi , vel aliis , si vel- let, caneret ; turn terant tempus sermonibus et quidem in laudem Amoris. Non vero est mea causa, inquit, quam ago, sed Phaedri 9 ille enim saepenumero coram me moleste tulit, in alios deos a poetis complures confectos esse hymuos, Amorem vero, talem ac tantuin Deum, ad hunc usque diem , non ullum usquam hominum enco- mio celebrare ausum esse , sed Deum adhuc parvi fieri; quod jure indignatus est Phaedrus. Cupio igitur , nos ei morcm gerere. Dicamus , si et vobis ita videatur , invicem in Amoris laudem , quam pul- 54 C O M M E N T A T I O pulcherrime quisque possit. Primus autem dicat Phaedrus , cum et primus accumbat , et pater sit serin onis, Nemo tibi hoc abnegabit , o Eryxi- mache ! dixit Socrates , equidem renuere non pos- sem , quippe qui nihil aliud ' scire mihi vindicem , quam TK spuTixa , neque ceteri repugnabunt ; quae cum dixisset , omnes assentire. Aristodemum au- tem , (ajebat Apollodorus) non omnia recordari , quae quisque dixisset, neque se , quae ille, se autem quae posset narraturum. Primo loco igi- tur (pergit Apollodorus) inde fere initium dicendi fecisse Phaedrum , magnum esse Deum Amo- rem atque admirabilem hominibus et Diis, mul- tis in aliis rebus , inprimis autem in rerum origine. Inter antiquissimos etun esse deos, cum nemo un- quam ejus ortum celebraverit. Nam Hesiodum di- cere , primo chaos fuisse , de.inde spatiosam ter- ram , turn vero Amorem exstitisse , idemque per- hibere Parmenidem 5 Acusilaumque (i). Ut autem nos, Amicissime ! hocce Amoris in rerum origine mimus bene percipiamiis 5 attenda- mus necesse est , ad veterum rationem. Forma- bant enim , sive , quam initio habuissent , puram Dei cognitionem amisissent , sive ejus adhuc umbram retinuissent, stbi ipsi Deos, et quidem quisque suo modo. Inde ilia Deorum in antiquita- te diversitas! Plerumque autem naturae vires salu- ta^ C) Symp. 187. A. B, L I T E II A R I A. 55 tares,' visus terribilcs, Numinum cilcctus et quasi signa habebant ; non raro etiam ipsas illas vires Decs nuncLipabant. Ilujusmudi Deus ctiam Amor fuisse videtur. Tribuebant ei conjunctionis is- turn appctitum, qui turn in hominum animis, turn in rerum naturil conspicitur, cujusque admirabilis in mundi origine opens modo mentionem fecit Phacdrus. Ex vulgarienim, quae per omnem fere viguit antiqiiitatctn , opinione , ante Coelum ct Terrain fuit Chaos , rudis indigestaque moles , nia- tcria sine forma", , iners. Turn, ecee! exstilit Amor et statim separabantur , conjungebanturque singulae minutae particulae appetitu illo (v/ che- mica hodierni dicerent) 9 et jam erat mundus for- matus, quem videmus. Quid minim igitur,et phi- losophos et poetas concertasse in hocce Amoris opere celebrando ! (i). Sed non tan turn in mundi formatione ejus vis conspicitur, sed nos homines earn adhuc experimur. Nam pergit Pliaedrus : Ut autem veterrrimus est Deorum , ita maxi- morum bonorum nobis auctor est. Nam juveni quid magis uberiusque prosit qnam amator bonus , vel amatori quam bonus amasius , equidem non re- perio. Quod cnim ducere debet homines per to- tam (i) Cf, hac de re Viri Clar. van Heusde , Jnir. I. p 108. No. bis sufficiat unum locum attulisse Aristotclis,Metaph, I. 4. ubi, postquam modo a Phaedro laudatos memoraverat Hesiodi Parmc- nidisque versus; dicit: w^ 5/ov ev volq ovciv V7rdp%iv nva utrietv , jjfTK xtvfoet KCU %vvt%S( ra 5 6 C O M M E N T A T 1 O tarn vitam , quotquot quidem honeste sunt victu- ri , illud, nee genus, nee honores, nee divitiae ,nec alia qualiacunque, tarn praeclare possunt efficere, quam Amor. Quid autem illud dico ? Tyv M psv Pudorem dico in rebis turpibus, el in honestis (lemulatlonem. Nam sine his nullo modo fieri po- test, ut vel civitas vel civis magna et nobilia edat facinora. Statuo equidem , virum , qui amat ? si turpe quid vel ipse peregisse deprehendatur vel passus ab alio per ignaviam non ultus esse 9 depre* hensum in eo sive a patre , sive ab amicis , sive ab alio quolibet , baud tanium angi ac dolere , quantum ab amasio ; et pariter amasium videmus turn erubescere maxime, quando in turpi negotio ab amatoribus sit conspectus. Si igitur quo pacto existere posset, vel civitas , vel exercitus amatorum , baud ratio est , qti^ melius hi res suas ordinarent , quam ab- stinentes a turpibus omnibus et secum invicem ae- mulatione contendentes , et sane pugnantes und ta les cives vincerent facile, pauci etiam numero, universos , ut ita dicam , homines. VTTO yrrov &v ^TTCV ^S^XITO i? VTTO TT&VTCOV ye TX TTpO TOVTOU TsQvKVttl &V 70 (i). Atnator enim ab amatio compici. vel or- di* . c. 179- A. L I T E R A R I A. 57 dines dcscrcns^ vet clypeum abjicicns minus vclit , quam a ceteris omnibus; et vero dcrelinquere in periculo amasium , vel laboranti non succurrcrc , prae hoc mori saepenumero malft" (i). Supra diximus (2) Phaedrum quasi confusam illam populi proposuisse notionem de amore, cu- jus turn eo loco mentionem fecimus. Non teme- re autem apposui quasi. Cavendum enim maxime, ne Platonem utrumque Amorem, et sanctum, et turpem, laudare voluissc putemus. Laudat tan- turn sanctum Amorem, Mawwt&ou quoddam ge- nus, quo civitatum rectores utebantur ad virtu- tern, turn bellicam, turn civilem promo vendam. Amor existebat inter juniorem et seniorem , quo- rum hie ilium ad virtutem hortabatur, ille vero huic serviebat , quae servitus sola inter Graecos decora habebatur , atque jure. Miros enim effec- tus habebat , atque solam virtutem spectabat. CVTU xxwsy dicit Phaedrus, OVTIV& OUK av 6 9 Epug ivfaov Troiyrsis wpog aphyv. Do- lendum autem, hunc amorem obtentum praebuisse flagitiis istis turpibus , quo fiebat , ut idem amor turpis et honestus evaderet, vel potius duo exis- terent amores. Phaedrus tantum hoiiestura amo- rem celebrat, non autem distinguit ab altero ; qua in re confusam populi notionem proposuisse videtur. C cm- CO Verbthaecce suniViri Clar. v. Heusde , Init. I. p. iog $q. (a) P*g. 30. 58 C O M M E N T A T I O Commendat deinceps Phaedrus hominibus auio- rem. Dicit enim : Diis eum esse gratissimum ; Al- cestem nempe , quae sola pro marito mortem appe^ terat , ex inferis esse remissam ; Achillem vero , cum in ulciscendo Patroclo majus amoris documen- turn dedisset, in fortunatorum insulas esse permis- sum. Ex quibus omnibus concludit : "Epr# x] rifii&T&TQv xai 'iou Eodem modo Amorem sine distinctione laudasse videntur alii quidam, quorum verba non memine- rat Aristodemus. Eos ergo praetermittens Pausaniae orationem narrat, Reprehendit hiccontinuo Phaedrum. Non pulcre tua oratio mihi processisse videtur, o Phaedre, inquit , quippe quae tarn simpliciter amo- rem celebret. Si enim unus esset amor, bene sese haberet ; mine vero minime. Omnibus enim notum , duas esse Veneres , tinam Urani filiam antiquio- rem, akeram Jovis et Diones juniorem , quarum utraque Amorem comitem habet. Duo igitur etiam sunt Amores cvpavtog , caelestis , unus 9 alter vero iravSwog , vulgaris. Prius ergo nobis videndum , qualis sit uterque amor , ut inde pateat , quis laudem mereatur ; quod etiam in aliis rebus opus est. Omnis enim actio per se neque honesta , neque turpis , sicut , quae nos mine facimus , bi- bere , canere 9 colloqui , fit autem turpis sive honesta, prou- ^l) Symp. 179. B. 180. B. L I T E R A R I A. 59 prouti turpiter sive honeste agatur. Sic et non quilibct amandi modus ncc amor honestus et laudabilis , scd modo is , qui nos ad honeste aman- dum impellit (i). Ilisce praemissis Pausanias deinceps utriusque Amoris, quern jam distinxerat , modum describit, atque inquirit, quinam amandi modus honestus , quinam turpis sit. Vtilgaris enim Amor, inquit, ad viles pcrtinet homines. Amant tales potius fe- minas , quam mares , et quam possunt amentissi- mas, cum unice libidinem spectent. Qui vero caelestem sectantur Amorem , corporis pulcritu- dinem negligunt , mentis vero amplecttintur. Hi boni sunt, vulgares autem amatores , quippe fur- pe quid spectantes , amorem opprobrio exposuerunt , ita ut quidam dicere audeant, turpc essc amatori- bus morem gerere. (2). Hancce suam sententiam , Amorem vulgarem turpem , caelestem vero laudabilcm existere , deinceps probat ex legibus institutisque , quae Athcnis vigebant. Quid enim in aliis civitatibus lexdeamore statuat , in promptu est; cum in Elide, apud Boeotos , et ubicunque homines sunt incul- tiores , sine distinctione constitutum sit , pulcrum esse amatoribus morem gerere ; in Jonia contra et tota* barbard regione turpia habeantur et O) Symp. 180. C. 181. A. (a) Symp. 181. U. 182 A. 60 COMMENTAT10 Is pas IK et litterarum gymnasticaeque studium. Non convenit enim regnantibus , magnos fieri subditis ani- mos. Quid vero apud nos legibus sancitum sit 5 diffi- cile est inventu. Pulcrius enim dicitur aperte 9 quam clanculum amare. Turn fa vent omnium cohortatio , atque lex tantopere amori, ut, quae in aliis sum- mum dedecus putantur, amatoribuslaudihabeantur; ex quibus nobis efficere liceret, pulcherrimum es- se ainorem. Cum vero contra patres filiis pae- dagogos adhibere videamus , ne cum amatoribus colloquantur , atque aequales, si tale quid perpe- tratum comperiant 5 id maxime reprehendere , rur* sus idem turpissimum haberi videtur in nostrd civhate (i). Patet igitur jam , idem Athenis obtinere , cum amor partim pulcher,partim turpis ibi existimetur; quod porro exiis, quae praemiserat, explicat Pau- sanias. Dicit enim : quaenara vero hujus rei cau- sa ? Est ilia , quam initio dixi 5 quod scilicet non simplex sit amor , neque per se turpis , neque hones- tus; sed si turpiter agatur, turpis ,~si honeste,ho nestus. Turpe quidem est improbo obsequi , hones- turn vero probo morem gerere. Improbus enim est vulgaris amator , corpus magis quam mentem amans , qui vero bonam spectat indolem amor, per vitam manet , utpote stabile quid umplectens. Hos nunc amores accurate a se invicem distingui , at- CO Symp. 182. B. 1 63- D L I T E R A R I A. 61 atque hunc promovere, ilium exstirpari vult lex nostra (i). Ex hisce omnibus denique concludit: unam ama- siis gerendi morem honestam viam relinqui, #u- ry $s is iv v\ Trep} TVV aperyv* Legibus enim nobis constitutum est , ut , si quis aliquem colat eo consilio, ut ab eo ad sapientiam sive aliam virtu- tis partem perducatur , id non turpe esse. Si igi- tur eo modo instituatur amor, ut ambo virttitcm amandi finein habeant , honestus est ; alias autem nullo modo. Nam euros sstv o ryg Ovpavlai; SEOV KOU ovpxviog x&i 5roAAD afyog mt Trdtet xoti. yy TOV TS spuvTK &VTW uvrov xai TOV epuftspov* ot & erspoi KKVTSS rfa Irspxg 9 T^ mtvdJjfAOV (a) Haecce omnia si nunc bene pcrpendamus 9 non difficile nobis erit agnoscere , quasnam partes Phae- drus, quasnam Pausanias agat, neque, ambos con- venientissime suis partibus dicere. Priori enim amoris ad civitatis salutem efFectum tributum vi- demus, rem maximal laude dignam, cum cives araore quasi divino spiritu inflati, omnia privata commoda et pericula contemnant, unice vero bo- num publicum spectent ; quae omnia ille tanto ar- dore ac dicendi ornatu describit, ut ipse divino illo spiritu inflatus videatur. Pausaniae contra lon- <0 Symp. 183. D. 184. C. (O Symp. 184. C. t8s. C. 62 C O M M E N T A T I O ge alia res tractanda est. Ostendit enira ille non omnem amorem esse laudandum, atque inquirit, quomodo instituendus erit ut laudem mereatur. Accurate omnino , et sedato animo hoc suo mu- nere fungitur. Non laudat amorem , sed syllogis- tic;! ratione de eo inquirit, ita ut quasi hypo- thesin praemittat , hanc ex experiential confir- met, ac tandem ex omnibus concludat. Si praeter- ea ad viros ipsos respiciamus , qui hasce ha- bent orationes , haud abesse pbssumus , quin ad- miremur Platonis ingenium. Est enim Phaedrus idem illejuvenis , flagrantissinia' audiendi habendique de atnore sermones cupiditate imbutus, qui fortior ad Ilissum Socratem , nisi loqueretur , minitatus est. Quamvis mollis ac delicatus esset , atque medico- rum consiliis ad valetudinem , non sine ipsius culpa" imbecillem , sustentandam opus haberet ; erat tamen tibus egerat. Id mine suscepit Agathon, magnd cum fiducitl , se de amoris naturd et effectibus dictnrum , praedicans , quod etiam tarn pulcre per- fecit, ut omnes plauderent convivae. Etiam plaudebat , qui solus nondtim dixerat, Socrates, dicit autem, se post ovra xuhov KM TT&V ToScmov' hoyov fyQevrotnon copiam pulcre dicendi ha- bere; xaltra plvu^u, ov% of&oiug QavpxvTK' TO $s eV) TfAfHT^ TOV xahMus TUV ovo{ux,TUV xoti pyp&Tuv ris ovx (i) Symp. 178. A. 00 Thesraoph. v. 52. (3) Protagoras pag. 315* E- Cf. Groen v. Prinsterer, 1. 1, pag. 166. L I T E R A R I A. 81 cjc av c&irhKM axfouv, cetera quldem non simi- litcr omnia mirabilia ; quod vero ad finem atti- net, cjuh non pulcritudinem obstupesceret verbo- rum dictorumqut (i)? Sed ironicc haecce dixit Socrates ; continuo enim omnia , quae Agathon clixerat, subvcrtk. Erant quidem pulcra , nimis au- tem ingenio soo indulserat juvenis poeta. Praete- rea longe alium amorem laudat Socrates , quare ei pene nccesse erat , ut Agathonem refutaret. Iro- nifl igitur euni primo perstringit. Metuere enim se dicit, ne ridiculus evaderet , cum, in vice sujl amoris laudem promittens , se Islvov rot tpuTtxx. praedicasset , nunc vero laudando non par esset. Se enim , stoliditate quddam opinatum fuisse, de quAcunque re vera dici oportere, nunc vero mul- to aliter sibi videri , cum quisque , quam posset pukherrima in laudem amoris dixisset, an falsa verave essent , non curans. Qui laudandi modus cum sibi plane ignotus esset, se partibus fungen- dis minime pare.n esse. Si autem vellent convivae, ?e ex more suo vera dicturum, IIujus veni^ dat^. rursus , an sibi paucula quaedam et parvula ab Agathone rogare liceret , petivit , quod etiam ei conccssit pater sermonis. Recte sane , inquit , o Agathon ! prius Amorem ipsuni, turn ej us opera te laudaturum dixisti; sed liocce mihi explices , utrum Amor per se sit amor nul- CO Symp. 19". U. 8a C O M M E N T A T I O * -nullius rei , an vero alicujus rei, ut pater non est per se pater , sed pater filii? Alicujus rei , respon- detAgathon. Num Amor illud,cujus est, appetit nee ne ? Appetit. Num igitur jam habens illud , quod appetit et amat , adhuc appetit et am-at ; an non habens? Non habens ut videtur, Non verosimile est , sed omnino necessarium , appetens appetere quo caret, sive non appetere si non careat. Nam quis, qui magnus est, magnus esse vellet? quis celer celeritatem , quis sanus sanitatem appeteret ? Hocce absurdunv esset , nonne? Omnino. Amor igitur est amor alicujus rei , quam non habet. Dixisti nunc , ni fallor , in encomio tuo amcrem esse pulcritudinis. Est. Amor igitur non habet pulcritudinem , cum sit amor rei-, quam non ha- bet. Id sequitur. Quid ! quod pulcritudinem non habet nequc imquarn habuit, num dices esse pulcrum? Minime sane. An porro igitur, si haecce ita sese habeant , Amorem pulcrum esse affirmabis? Videtur, dixit Agathon, nihil eorum quae modo dixi , esse verum, Nihilominus pulcre dixisti; sed paullulum adhuc mihi respondeas. An bona tibi pulcra videntur? Videntur. Si igitur Amor pulcris careat, pulcra autem bona sint , etiam bonis caret , neque bonus dici me- retur. Ego tibi contradicere non possum, o Socrates! sed sit ita,ut dicis. Veritati contradi- cere non potes; Socrati vero facillime"(i). So- (0 Symp. 199. C. 201. D. L I T E R A R I A. 83 Sophron. Subsistas paululum, si placet, caris- simc! Prius cnim te rogatum velim, an recte tibi Socrates Agathonem refutare vicleatur? Equidem non valere puto ejus argumentatronem. Dicit enim illc : amorcm nppttcre , et quidem id , quod non ha- bet, quae major ejus conclusionis propositio est. Sed lioccc non vertim cst. Amor enim non appetit , scd amans i cum amor nihil aliud sit, quam TO appetere. De amante igitur quidem valet conclu- sio ; eum nempc , si pulcrum appetat , non pulcrum habere; non Ideo vero amori pulcritudo abnegan- da videtur. Irno , cum amor semper in pulcris , bonis et juvenibus versetur, jure propter com- munitatem ei adscribcre possumus pulcritudinem , bo- nitatem ac juVentutem, quare nunc fere probabi- liora mibi videntur ea, quae Agathon dicit, qnam quibus Socrates eum refutat. Philopl. Non miror te hoc attendisse ; idem -scilicet scrupulus et mihi antea obvius fuit. Re autem bene per- pensd eum ex-em 5 , atque vanam esse objectionem comperi. Nam amor , quern hie ante oculos ha- bet Socrates , non est T appctere, sed id quod in nobis appetit , de quo recte dicitur eum appetere , quod non habet. Appetere non ipse amor est, sed modo ejus eflectus. Hunc amorem igi- tur Agathon pulcherrimum atque optimum voca- vit,quod recte Socratem reprehendisse exsequenti- bus magis nobis patebit. Agnoscit statim suura errorem Agathon , ac lubentur confitetur. So- F 2 era- 84 C O M M E N T A T I O crates autem eum dimittit atque, fquae ipse ex Diotimd audiverat , narrat. Advertamus vero mi- ram modestiam, qua* utitur Socrates. Ceteri om- lies , quae de amore dixerant , sive a se ipsis ex- cogitata, sive ab aliis mutuata ut sua vendi- tant. Socrates autem , quamvis reliquos longe sa- pientijl superaret , tradit quae audiverat ex Dioti- md, quae in his multisque in aliis rebus docta erat, quippe quae morbum aliquando ab Atheniensibus abstersisset (i). Inprimis oppositae sunt Agatho- nis ac nostri philosophi orationes , atque il- ium eo arrogantius sese gerentem fecisse Plato vi- detur, ut eo clarius Socratis conspiceretur modes- tia. Sine retentione suam priorem inscitiam fatetur. Se enim , eadem fere quae nunc Agathon opina- tum , ad Diotimam venisse , inquit , eodem vero etiam modo ab e^ refutatum esse , quod nempe amor neque bonus neque pulcer sit. Quid! ei dixisse , estne igitur turpis ac malus ? Bona ver- .ba , quaeso! quod non pulerum est , non ideo rurpe existit. Non enim pulcer amor neque bonus est , neque contra malus nee turpis, sed est quasi medium quoddam inter haecce. Et quidem , se dixisse, omnes consentiunt esse magnum Deum. Sunt, qui esse Deum omnino negent. Quinam hiV Unus tu , atque una ego. Nam nonne Dii beati habentur? ad beatitudinem vero bona et pul- cra () Cf. Vir. clar. v. Heusde Init. I. p. J85- scq. L I T E R A R I A. 83 era pertinent , quibus caret Amor , quapropter ris- que beatus nequc Dcus cst praedicandus. Quid turn cst Amor ? se stupefactum rogassc. Num niortalis? Ut raododixi , medium inter mortale et immortale? Ouis igiturcst Amor? Esr. magnus Daemon nam omnc Daemonum genus medium est inter Deum ct hominem. -Qnalem vint habens ? Dcv, respondisse Diotimam, TX nap* dvOp&Trav xtxi ccyQp&irotG TO. TUV (Jt.lv TX$ 'SefaeK; tcai Qu qui amant , et qu^nam in actione appetitus ille et contentio amor vocetur? Hoc a te scire vellem , dixit Socrates. Dicam ergo : f 57 y^p TOIITO TQKQC, ev xuhtj) %&} Ka- ra TO cr&px xai xurx ryv $v%fa* Est enim illud partus in re pukrd , et quod ad corpus , et quod ad animum attinet. Praegnantes enim sunt om- nes homines animo et corpore , et quum ad certam pervenerint aetatem, parere gestit natura nostra. Parere autem in re turpi non potest, ve- rum in pukrd. Viri atque mulieris enim con- gressus est partus , quod ad corpus attinet. Pulcritudo autem ei partui necessaria, atque Lu- cinae Parcaeque munere fungitur. Quidquid igi- tur praegnans est, cum pulcro adhaereat, gaudio perfundit.ur ac lubenter foetus edit, cum vero tur- pi, dolet, ac non park; est ergo amor non pit I- cri , sed partus in re pukrd studium* Par- LITER ARIA. 91 Partus vero ipse acternum quid, atque immor- talc existit. Patet hoc ex aniniantium disposition ne ; magno impetu sese misceri student bestiae , et simul ac foetus editus sit, magnil curft eum prosequuntur , ita ut non solum eum alant , sed et imbecilliores cum robustioribus pro iis pugnam inire et mortem ipsam oppetere paratae sint. Quaenam autein hujus amoris causa ? Non aliud est , quam ut suinn genus in aeteriumi servari cupiant. Ipsae enim vivunt , scnescunt , atquc tandeni obeunt; genus autcm in foetibus servatur, quod cum procreando semper extenda- tur, immortate est atque aetcrnum. Procrean- do igitur mortales immortalitatem parare student, quapropter amor immortalitatis est stadium. Sed non solum in corporibus id obtinet, verum etiam in animis. Animi foetus sunt ol T^TTOI , TK $Ar 9 $o%xi 9 lirudvpixi, jj$ov) 9 huTrxi, tpofioi , qui non semper unicuique adsunt, verum modo nas- cuntur, modo abeunt, quod eodem modo in scien- tiis obtinet. AJ}^ yap Trahiv xaivyv I^TTOIOVITX <%VT} truest ryv liriffTijfAW > uss TYIV duTyv loxsw slvai. Obit* vh enim est scicntiae mors ct exit us ;^ meditatio vcro novae scicntiae memoriam in locum superio- ris nobis reparans , servat scientiam et quidtm co modoi nt semper eadem essc videatur. Hoc- ce modo igitur omne mortale servatur, non quia semper idem manet ut divinum , sed quia 9 quod- cun- 92 C O M M E N T A T I O. .cimque recedat atque abeat, aliud quid novimi sibi simile relinquit. Recte igitur, o Socrates! dicimus: amorem essc immortalitath studium. (i), Haccce cum dixisset sapientissima Diothne, mi* ratus Socrates earn rogavit , num vere ita sese haberent ?Neque nos miramur, amicissime! Socra- tern miratum fuisse ; ipsi enim a nobismet ipsis qtiaerimus, num idem amor sit, quern prius lau* daverit mulier? Non enim uno gradu, sed sensira sensimque ad hocce amoris fastigium pervenimus, quo non terrena ilia et caduca amplius amplecti- mur, sed inter ipsa divina atque immortalia ver- samur. Non credimus, ut Socrates, ilium amo- rein, vilem et abjectum 9 ut apparet, nobis immor* talitatem parare , atque rursus rogamus , an vere ita sese res habeat? Explicabit ulterius Dioti- me; res autem sublimior est, quam ut illam in^- terrogaiKli atque respondendi rationem, quam ad^ hue tenuerat, servaret. Relinquit ergo atque deinceps non dubitanter atque negative , ut mos erat Socrati, sed magnjl cum fiducid atque posi- tive sequentia protulit, ut Sophistae illi dicere consueverant , qui ipsi perfect! etiam perfecto modo loquebantur. Atque jure Diotime hanc se. cuta est consuetudinem ; non enim amplius versa- batur in amoris naturS. describendd, verum jam mi- (i) Symp. ao^. B -^ 208. B L 1 T E R A R I A. ?3 miros ejus cfTectus Socrati proponere in mente habebat. Respondet ci igitur. Sine dubio omnia ita sese liabent. Nam, si mo- do hominum gloriae cupidinem consideraveris , sta- tim comperies nihil aliud esse, quam ut acternam esse suam gloriam velint , pro qu3 omnes laborer siibire cupiunt, etum majores, quam pro libero- rum salute , atque omnia tentare , atque ipsam mor- tem subire parati sum. Nam putasne, Alcestim pro Admeto, Achillem pro Patroclo, atque ipsum Codrum nostrum pro patrid mortem petituros fuisse, nisi gloriam suam aeternam futuram cre- didissent? Minime, dicebat: ^V iipou^ fas? ape- KOII wc*> &v lev' TOV yap aQavxTOu epZxriv. Scd puto ; immorta- Jis vfrtutts atque cjusmodi nobilis gloriae gratia cmncs omnia agunt , ct quo meliores exirtunt, co magis; immortalitatem enim amant. Qui enim cor fore pracgnantes existunt, ad mulieres sese con- vertunt ; qui vero animo , conceptas enim habent prudentiam caeteramque virtutem , sunt ol KOUITX} , TT&VTSS yevvyTOpssi x&i TKV ^m/,iovpyZv woi A- yoyTau fupsrixo} eimt^ aliique. Maxime vero ad eos pertinent rerum publicarum privatarumque rec- tores, qui conceptas gerunt temperantiam atque justitiam. Horum si quis jam a teneris praegnans fuerit, maturus parcre gestit. Quaerit igitur pul- crum , in quo pariat, in turpi enim nunquam ge- ne- 94 COMMENTATIO nerabit. Cum vero in generosum incident animnm, statim eum amplectitur, atque apud hunc homi- nem continue copift pollet verborum de virtute, honestate , temperantia* ceterisque. Turn , quod jam din conceptual habuit, parit atque, quod pa- ruerit, simul cum amico fovet atque educat, ita ut multo firmiorem amicitiam habeant , quam quae patrem inter atque matrem intercedit , quippe qui pulcribribus iisque immortalibus natis conjungan- tur. Unumquemque autem tales sibi natos fieri malle quam corporeos j, patebit, si modo Home- rum , Hesiodum , nee non Lycurgum respiciamus , qui tales filios rcliquerunt, tit non solum sibi ipsi immortalitatem paraverint, verum etiam aliis , La- cedaemoniis adeo, atque, utdicam, uriiveJsae Grae- ciae 1 salutem attulerint ("i). Vides igitur, Sophroni ! quam miros -illud im- mortalitatis studium sive amor eifectus- habeat , qualesque foetus, qui ilium sequuntur, -generent. Tails' sine diibio etiam Socratis amor fuit, quo pulcros solertesqne juvenes venabatur, ut Kxtiixot sibi efficeret , talesque sine dubio partus edere stu- duit. Nunc nobis ndn-magts nefaria videtur ilia icvtiepfaM atque in -limura abjecta, sed pura pla- ne ac coelestis , quippe immortalitatem aitiplec- tens , apparet. Sublimia quoque et ferme divina sunt Diotimae verba, ac plane mysteria redolent. Sed CO Symp. r "-o8 C. 209. B. L I T E R A R I A. 95 Sed ct in mysteriis versatur mulier , non quidcm in Eleusiniis, verum in aliis, quibus fyunxa no- men inditum. Jam partim initiatus erat Socra- tes. T u er " LI T E R A R I A. 97 debet,ita ut, qui ingenuo sit animo, quamvis exi- guum formae florem habeat , ei sufficiat , et amet ilium , ct fovet , et pariat tales sermones , et quae- rat, quibus adolescentes meliores fiant; quo fac- to, ad vitae communis officia et leges ei conver- tendum est. Inde autem sese conferat ad ipsas scientias necesse est , ut earum contempletur pul- critudinem atque , oculos ad tantam pulcri ampli- tudinem convertens, non magis ut semis vilis puerum , sive hominem , sive unam rem amet , * fV) rd flroAu Tr&ayot; TfToievot; TOU ftiav rotavTyv, fj let xatou TOIOV^S. Scd ad immcnsum pulcritudinis aequorem sese confcrcns atquc cum contcmplam , mu/tos , et pulcros , ct mag* nificos pariat sermones , atquc sentential in philo- sophid sine fine, donee illic corroboratus confir- matuiquc conspiciat aliquam doctrinam unam , quae est pulcri (0 Doctrinam illam atqpe pulcrum nunc describe- mus, dicit Diotime, tu vero, o Socrates! omne# mentis vires intende. Etiam nobis animum in- tendere opus est , carissime Sophroni ! non enim magis in terris, sed jam in altissimis coeli tracti- bus versamur, ubi immensus Hie pulcritudinis in- ve< (i) Symp, sio A D. c;8 COMMENTATIO venitur aequor. Ad Platonis alterum de amore dialogum , ad Phaedrum , confugiamus necesse est. Ibi enim hominum animus describitur tanquam equorum alatorum jugum , quos gubernat tanquam auriga. Priusquam aiitem comporibus includantur hi animi , per coelum equitant , verum adspicere cu- pientes. Est autem hoc verum $ axpup&Tk re XiXl KG%tf(UX,THTTO$ KtU OWttQvft OWIM OVTU? OlKTa 9 tenetque locum farepoupaviov ; quod, tantum Diis beatis immortalibusque adspectabile , hominum ani- mis non nisi per partes videre licet. Quod au- tem verum in Phaedro poetice describitur , a Dio- tim& mira" simplicitate , forma* eiriffTypw 9 nobis pro- ponitur. Quicunque enim, dicit ilia, hocce modo initiatus et jam ad finem perductus est , illico conspiciet fulcrum, mirabilis naturae, cujus causa omnes priores suscepti sum labores; est enim ita: rov (tlv oisi ov , KX} IvTc yiyvdftevcv , curs aj psvov \ OUT KU%avo(tevov , OUTS (pfovov , ftrcfrtt ov ?y psv KtxXdv, rifl & ai Ce- tera crania, quae pukra vocantur, pereunt atque mu L I T E R A R I A. 99 rautantur , hoc vcro semper manet. Hie est vc- rus atque unicus modus, quo ad IpuTixos, perve- nimus et quasi per gradus adscendimus. Ab uno enim ad duo , a duobus ad omnia pulcra cor- pora, a pulcris corporibus ad pulcra studia atque ab his ad pulcras scientias nos convertimus, do- nee tandem pervenimus ad illam doctrinam , quae est non alius , quam ipsius illius pulcri scien- tia. Qui ad id pervenit, ei modo est vita vjta- lis. Omnia corpora parvipendet ; modo pulcrum illud, purum ,sincerum atque simplex intueri cupit. Nonne tu talcm vitam maximi facis? Nonne exis- timas, qui ipsum pulcrum intuetur, ilium non vir- tutis imagines parere , sed ipsam virtutem , quip- pe qui veritatem consecutus sit ? Cum vero vir- tutem veram paruerit atque aluerit, Deo amicus et , si quis alius , immortalis existat necesse est (i). Hactenus Diotimae verba, quibus se in amato- riis sacris initiatum esse , dicit Socrates. Haec- ce , inquit , o Phaedre ceteriqu.e ! stint , quae dixi c Diotime; persuasus sum ipse, atque item persuade- re tcnto omnibus, quodnulla alia res hominibus ef- ficacius ad immortalitatem adjiivet , quam amor: ^ib $*t eyuye $^ xpyvxt TTOLVTOC, av^px TOV " u , xxi To7s ah},oi<; Trxpxxshsvofixi , KXI vvv TS xa) aei fyxuftiafy TW Suvxprs xxi cirifeiw TOJ (i) Syrap. p, aio. C. 212. A. G a ioo COMMENTATIO aP cffov olog T sip!. Equidem idea af- firmo 9 unumquemque virum Amorem cohre opor- tere ; ipsequt res amatorias coJo , atque extmie Us studeo 9 aliisque. eas commendo, ct nunc , et sem- per Amoris vim ac strenuitatem , ut possum , laudo* Haec cum dixisset S cerates , ceterr eumlaudarent et Aristophanes quidquam dicere gestiret, repente aulae porta pulsatur auditurque commissatorum magnus clamor. Agathonem , dicit Aristodemus , servos jussisse , ut , quinam essent , cognoscerent ; se deinde in auli Alcibiadis vocem audivisse, valde ebrii et magno cum strepitu, ubinam Aga- thon esset, quaeritantis. Servos vero eum in cubiculum duxisse, caput corond vittisque redimi- tum atque significanrem , se Agathonis coronandi gratia venisse. Consedisse ad hunc et Soeratem, posteriorem tamen non agnovisse, coronis scilicet visum impedientibus. Discalceate, pueri! Alcibia- dem , Agathonem jussisse. Optime! hunc respondis- se , quisnam vero nobis tertius conviva ? Simul fespicientem eum agnovisse Soeratem ; quo con- specto , exterritum subsiluisse, ilium increpasse, mox vero coronasse. Turbis sopitis paulum: ni- mis , inquit , so'brii estis ac tristes. Bibendum ! Adfer , puer ! magnam phialam. Ilium et Soeratem tune bibisse. Turn autem eum reprehensum esse ah Eryximacho arque monitum , ed lege se bi bere, ut singuli ad popula laudes aaaoris cele- bra- L I T E R A R I A. 101 brarent. Alcibiade conditionem accipiente, de nulla autem alio , nisi de Socrate , dicerc volente , con- vivas idconcessisse, ilium dixisse. Hujus autem orationis ut ceterorum summam tradere , non opus mihi videtur, turn quia jam hesterno die ejus mentionem fecerimus, turn quia in postrema 4 parte copiosius de ci\ exponere commodius sit. Praeterea etiam argumento non tarn arete cum ce- tens cohaeret, quippe non amoris sed Socratis laudem continens. Prius enim comparationem in- ter satyrum Marsyam silenosque, atque Socratem instituit; turn amorem ejus memorat, quern se- cum habuisset ; atque postremo loco communem militiam ena.rrat. Igitur non amoris naturam neque ortum ejus neque efFectus, sed modo So- cratis laudes in e celebrari, manifestum est. Quod vero ad orationis formam attinet, non tan- turn in illd eadem , quae in ceteris , dicendi elegan- tia , sed et singulars quaedam vis invenitur , qufl Plato Akibiadis mores adeo ad naturam expres- sit , ut non illius Symposium legere , sed hunc in in Agathonis convivio loquentem audire nobis vi- deamur. Ut autem haecce melius percipiamus, attendamus necesse est ad Alcibiadis indolem, quam tarn eleganter descripsit Nepos, ut facere non possim, quin hujus perscribam verba. Dicit enim: Alcibiades, Clinae filius, Atheniensis. In hoc natura, quid efficere possit, videtur experta. Con- stat enim inter omnes , qui de eo memoriae pro- loa C O M M N T A T I O diderunt, nihil illofuisse excellentius , vel in vitiis , vel in virtutibus. Natus in amplissimi civitate, summo genere, omnium aetatis suae multo formo- sissimus , ad omnes res aptus , consiliique plenus. Namque imperator fuit summus, mari et terrd ; disertus , ut inprimis dicendo valeret , et tanta erat commendatio oris atque orationis , ut nemo ei dicendo posset resistere. Idem cum tempus posceret , laboriosus , patiens , liberalis , splendi- dus , non minus in vita , quam victu ; affabilis , blandus , temporibus callidisime inserviens. Idem , simul ac se remiserat, nee causa suberat, quare animi laborem perferret^ luxuriosus, dissolutus , libidinosus 5 intemperans reperiebatur , ut omnes admirarentur , in uno homine tantam inesse dis- similitudinem tamque diversam naturam" (i). Talis nunc Alcibiades , cum juvenis adhuc Athenis versaretur, necessario Socratem in se attentum red- didit; videbat scilicet cum, quippe maximis animi dotibus pra^ditum, sive maximum emolumentum civitati , sive maximum damnum futuram. Ejus igitur consuetudinem studiose quaesivit et sibi paravit. Intima deinceps necessitudo iis inter- cessit , ex qud non exigua spes erat, fore, ut aliquando praestantissimus evaderet juvenis. Am- bitione autemductus, Socratem reliquit ac neglexit, quo fiebat, ut omnia, quae a Socrate acciperat , . vir- i Ci) C. Ncpoiis viia Alcibiadii , c, I. L I T E R A R I A. 103 virtutis semina obruerentur ipscque plane disso- lutus evaderet. Tails etiam omnino in Symposio describitur. Cum jam ceteri sua de amore absol vis- sent encomia, sera* nocte, ille in cubiculum ir- ruit, ebrius et valde damans. Socratem primo non conspicit ; cum eum autem agnoscat , obstu- pescit ac continue illius amoris meminit , quern antea erga ilium habuerat. Plane se ad Socratem convertit ac nihil aliud memorat, nisi quod ad ilium amorem pertinet , ita ut omnino se Socra- tis gerat amatorem. Si praeterea facilitatem ac festivitatem verborum consideremus , quibus ejus indolem ac ebrietatem expressit Plato, admiremur eas , necesse est. Sunt plane verba ebrii hominis , .quibus tantam elegantiam et modestiam adjunxit, ut ne delicatas quidem laedant aures. Cum suae orationi finem imposuisset Alcibiades, alios fieri sermones , ajebat Aristodemus ; repente autem plures supervenisse commissatores , qui for- te fores apertas invenissent. Omnia turn tumul- tu plena fieri, atque se ceterosque convivas ad nimium coactos esse potum. Eryximachum igitur atque Phaedrum domum abiisse, se vero somno sopitum esse. Expergefactum tandem , cum jam lusciniae canerent, ceteros dormientes vel egres- sos se vidisse, exceptis Agathone, Aristophane ac Socrate, qui sub pocula disserebant de eo, quod ejusdera sit poetae , comoedias atque tra- goedias scribere. Primo autem obdormivisse Aris- topha- 104 COMMENT A TIO topbanem , deinde Agathonem , cum jam lux exor- ta esset. Socratem autem un secum ad Lyceum ivisse, ibique , ut mos ei erat, sermonibus toto die 'pera'cto , sero domum abiisse. " Sophron. Aristodemo domum perducto, etiam tu opus tuum ad finem duxisti , amicissime ! Sym- posii summam mihi tradidisti, et quidem eo mo- do , ut non solum et rationem dialog! et pro- gressionem in ea explicandft tractaveris, sed etiam mihi quam maxima placuerit tua explicatio. Lu- benter plura ex te de Platone audire velim ; sed sol, jam ad solum vergens jamque arboribus illis domibusque conterminis longiores umbras faciens, me admonet abeundi esse tempus, PhilopL Ne surgas , Sophroni ! nisi tibi abeundi necessitas. Mihi enim satis otii. Praeterea nondum opus absolutum habemus. Totum quidem dialogum percurrimus , atque, quantum potuimus, explican- da explicuimus, unde dialogi rationem satis con spicuam fore speramus ; de progressione autem , quamvis quaedam obiter adjecimus, non item mu- nere me perfunctum esse, puto. Addere ergo non incongruum erit hujus partis quasi conclusio- nem ; perscripsi saltern earn , quam , si placet tibi , praelegam. Sol quidem ad terram vergit , jam- que mari immergere se gestit ; sed vespertina au- ra, cum omnia luce obscuriore sufFundantur, sua- vior est, quam aestus ille meridianus. Sophron. Num adhuc mihi, ut maneam , persuadere tcntas? In- L I T E R A R I A. 105 Invito me , cum modo de Platone scrmo fiiturus sit, manere cogor atque audire, auscultare , au- resque animumque intendere. Philopl. Audi igi- tur. ... S> Si mine totum, quern longiore mord attigimus dialogum, rursus contemplemur, atque omnia , quae tractavimus , in unum quasi complec- tamur , quod ad formam attinet , verum omni- no id- cdmperiemus , quod initio diximus : jure Symposium inter praestantissimos Platonis collo- cari dialogos, atque omnia in eo optima esse. Sex enim convivae , indole ac moribus plane di- versi, pacto inito, totidem orationibus amorem laudant , quae orationes , quamvis omnibus idem finis propositus sit, tarn en tant-i arte confectae sunt , ut singulae novum quid contineant. 'Quam- vis igitur tanta turn personarum turn \ rerum tractaiarum sit varietas , tamen singulis convivis proprias partes verbaque , turn sibi ipsis turn par- tibus suis aptissima, tributa videmus , ita ut unus- quisque ex sud indole et ingenio diccre videatur. Si hisce adjungantur festivitas atque vita actio- nis, nemo certe, quod diximus, verum esse nega bit. Hisce omnibus ita plane abripimur, ut non Platonis Symposium legere putemus , sed modo in ipso Agathonis convivio assiclere nobis videamur, Socratem admiremur, Alcibiademque videamus ; modo Apollodorum narrantem audiamus , ita ut , audiendo intenti , interdum quaeramus , unde haec omnia tarn accurate scire potuerit , cum ipse tem- po- 106 COMMENTATIO pore Symposii adhuc puer esset neque igitur in eo affuisset, sed ab Aristodemo audivisset. Quod autem ad progressionetn attinet in argu- mento explicando , earn maximam esse apparebit. Negare quisquam haec possit , atque dicere , quern nexum , verbi causa , invenis inter Eryxiraachi at- que Aristophanis orationes ? Concedo Socratis pra- tionem esse pulcram et sublimem , sed idem non de Pausaniae , Eryximachi seseque arroganter ex- tollentis Agathonis encomiis dicendum mihi vide- tur. Humiliter vero talem sentire atque ab- stractionis facultate, qua" plures res in unum com- plectim.ur, non praeditum esse v manifestum. Sym- posium nempe considerandum mihi videtur , ut humanum corpus , quod constat ex membris , usu atque form! inter se diversis , pedibus , pectore , capite; quae membra, si per se spectentur, alia aliis praestantiora , pleraque vero inconcinna atque deformia apparebunt ; si autem conjunctim ut partes unius corporis considerentur, non tantum aptissime ad usum inter se connexa et utilissima esse , sed et formam illam egregiam constituere , patebit, quae jure omnium animantium pulcherri- ma existimatur. Sic et variae in Symposio obviae orationes per se pulcrae quidem , sed ratione to- tius dialogi atque propositi, pulcherrimae ac pe- ne divinae nobis videntur , quare minime miror fuisse quosdam , qui huncce dialogum , omnium , quae tempus tulerit , praestantissimum habuerint. Vi- L I T E R A R 1 A. 107 Vidcamus igitur jam de singularum orationum connexione. Heri in prim;l partc obscrvavimus , tria potissimum in Symposio scribcndo habuisse Pla- toncm proposita , unum priraarium et duo quasi secundaria. Jam turn , quomodo unaquaeque ora- tio ad primum propositum faceret, paucis indica- vimus ; nunc vero videamus , quomodo s'ingula turn cum duobus ceteris propositis , turn inter sc cohaereant. Trcs priores convivae , Phaedrus scilicet, Pausa- nias atque Eryximachus , simul unum idemque tractare mihi videntur argumentum, amorem po- pularem. Perfectam Amoris descriptionem exhi- bere in animo habuit Plato ; recte igitur earn ra- tionem, quae inter populum ferebatur, primo loco contemplatur. Maximi momenti erat ille amor popularis in Graeciac civitatibus ac primo adspec- tu omnino laudabilis , quippe qui mirabilitcr rci- publicae salutcm promoveret. Hos miros amo- ris eifecttis Phaedrus , qui primus erat , laude ex- tollit. Non autem sine labe erat eximia ilia imago. Qui enim amorem ilium accuratius contemplatur, continuo agnoscit eum non tarn simpliciter laudan- dum ,sed,cum turpi libidini copiosam ansamdaret , partim honcstum partim turpem fuisse. Excipit igitur Phaedrum Pausanias atque accurate amo- rem coclcstcm et vulgarem distinguit, utriusque naturam explicat. Jam satis actum erat de amo- re, qui in hominum animis conspicitur; sed utra- que io8 COMMENTATIO que ratio , quam in amore distinxerat Pausanias , etiam in aliis rebus , cum civitatis salute arctissU me copjunctis , in musicd adeo et religione con- spicitur. Doctrinam igitur a Phaedro inceptam , a Pausania" emendatam et explanatam , absolvit tan* dem Eryximachus, Extendit enim eandem ratio- nem , qua 1 Pausanias suam fundaverat distinxionem , ad omnes res; praesertim autem in musicd et re- ligione earn ostendit , quare non tantum Pausaniae sententiam affirmare, sed et ipse reipublicae pro- desse studet. i Hae tres orationes igitur primam dialogi partera rnihi efficere videntur , quam , si Symposium ut humanum considerare velimus corpus, cum pedi- bus manibusque nobis comparare licet. Continet enim amoris effectus, actiones in hominum so- cietate, ut manus et pedes potissimum in corpora agunt. Hae actiones in homine vu!go prius spec- ^antur, turn de earum fonte inquiritur, qui cum in capite adsit, ceteram dialogi partera denuo cum capite comparamus. In eA enim describitur amo- ris natura^ ac indoks. Nam cum Eryximachus finem verbis suis impo suisset , iacipit Aristophanes ; multo vero alia tra- dit. Ille enim popularis amoris expositionem absolverat, ita ut tota res nobis ante oculos po- sita esset. Miramur amoris tarn egregios esse ef- fectus , atque nefaria , quae illius praetextu viles perpetrant homines, detestamurj sed simul quasi L I T E R A R I A. 109 sud spofite nobis quaestio obvenit, unde hicce amor, turn optimarum turn pessimarum rerum auctor , oriatur? et quid sit tandem? Explicat haecce nobis Aristophanes. Si vero hanc explica- tionem propriis verbis nobis proposuisset, obscu- ra plane atque arida ejus propositio fuisset, quip- pe abstractum omnino argumentum continens. Nar- rat igitur fabulam , unde , quas tracturus essct , amoris origo atque natura luculcntissime nobis apparent. Nunc vero nos ad Agathonis orationem conver- timus cupidique investigamus , quemnam in orationum ordine locum ilia mereatur; abstrusior enim quaestio est. Ut mihi videtur duo ei fi- nes insunt , unus , quo proxime cum Aristophanis encomio connexa est. Si enim hoc spectemus, desiderari in eo quidquam videtur, cum tantum amoris originem et naturam contineat , de effec- tibus autem nihil inveniamus. Tres priores qui- dem satis de effectibus dixerant, sed longe alia est eorum expositio. Illi enim modo amorem, ut inter populum invenitur, laudflrunt; Aristopha- nes vero ex sublimiore loco ilium contemplatur, quippe qui ex ipsi animorum conditione ejus na turam atque originem eruat. Congruum igitur omnino erat , ut huicce exposi* tioni quaedam de effectibus adjicerentur , quibus partibus mihi fungi videiur Agathon. Longe autem alio modo id agit , quam Aristophanes. Hie enim CO- ioi C O M M E N T A T I O cornice rem tractat , ita ut omnia ridicula appa* reant; ille vero poetice , quo fucatus ejus verbis color inest. Hie praeterea amorem tanquam ani- morum. afFectum considerat, ille vero istum afFec- tum ut Deum sibi finglt. Maxima diversitas igi- tur utrique orationi insit, fere necesse est, un- de etiam quasi sud sponte sequittir , nexum inter Aristophanis atque Agathonis orationes multo difficilius inveniri, quam inter trium priorum en- comia, qui consilio sua invicem emendant atque explanant verba. Nexum tamen inesse mihi pro* babile videtur. Non enim cum iis facio , qui Pla- toneoi ideo tantum Agathonis orationem Sympo- sio insertiisse putant, ut Sophistarum arrogan- tiam ridiculam faceret , quosque ad hanc sententiam inductos esse credo ed orationis formd, quae mi- hi alteri fini inservire videtur. Solus enim, qui nondum dixerat , relictus erat Socrates , qui vir in ceteris Platonis dialogis primarias plerumque agit partes et quidem eo modo, ut interrogan- do ad id, quod velit, adigat adversarium quen- dam. Talem adversarium plerumque primo ab- surdam sententiam proferentem facit Plato , ut hi- de nempe deinceps sermonis initium sumatur. Hu^ jus nunc partibus mihi Agathon fungi videtur. Ab mid pane amoris , quern descripserat Aris- tophanes, efFectus tradit, id tamen ita perficit, ut ab alter A parte Socrati justam disserendi occasio. pern daret. Duplicem ergo finem connexionem- que L I T E R A Pv I A. in que Agathonis oratio mihi habere vidctur; divcrsi tamen generis , cum altcra negative , altera positive scse explicet. Cavcndum autem ne omnia stric- dm hisce finibus, ac nihil ingenii lusibus tribua- mus. Nunc ad Socratis pervenimus orationem, caput quasi et cerebrum totius dialogi, cui nemo in Symposio summum denegabit locum. Quanto enim ipse omnibus, qui aderant, sapientid, tan- to ejus oratio ceteris sublimitate major, quippc quae philosophiam contineat pulcri , suminum amo- ris fastigium. Non vero uno momento , sed gra- datim lectores ad id perducit Plato. Tres prio- res amorem , ut primo adspectu sese nobis of- fert, tractant. Aristophanes atque Agathon ejus internam naturam 9 qualis se post accuratiorem in- quisitionem praebet, perhibent. Omnes autem hae de amore sententiae, quamvis per se egregiae sint , si cum Socratis notione comparentur, futiles atque inanes apparent. Sunt enim quasi profano- rum opiniones , cum Socrates mysteria tradat amoris , quibus ad immortalitatem quasi ducuntur homines. In ipsis autem hisce tradendis maximam observamus progressionem. Ex Agathonis oratio- ne enim disserendi initium sumit Socrates ac primo profanorum refutat sententias ; deinde osten- dit amorem esse pulcri , pands in re pulcrd , ac tandem immortalitatis csse studium. Cum per hos- ce gradus duxerit Plato lectores, mirabilcs 112 COMMENTATIO amoris describit effectus, eosque magis magisque extollit , donee tandem ad immensum pulcritudi- nis aequorem subsistant, ubi ulterius adscendendi non locus est. Ultimum in Symposio locum obtinent Alcibiadis verba, argumento a ceteris longe recedentia, quae tamen, ut jam in primft parte cum de proposito agerem indicavi, cum iis earn connexionem ha- bent, ut, quod in prioribus indirecte explicave- rat Plato, id in Alcibiadis oratione directe affir- maret. Arctissime praeterea cum Socratis oratione haec mihi conjuncta videtur. In ilia" enim phi- losophi amoris doctrina, spuTixa dicta, contine- tur , cum Alcibiades modum enarret , quo earn ad homines accommodaverit , ita ut Socrates ipse artis suae amatoriae partem theoreticam , Alcibiades ve- ro ejusdem rei practicam exhibeat. " Et ecce Amicissime ! bane secundam quaestio- nis partem ad finem perduximus, quae si tibi pla- cuerit, non exigua id mihi erit laboris remune- ratio. Sophron. Mihi quam maxime placuit; quod autem modo praemature opinabar, te jam opus absolvisse, illud mine contra miror. Unum aliquod enim adhuc ex te audire sperabam; quod mihi maximi momenti videtur in ha"cce quaestio- ne. Philopl. De tempore fortasse, quo scrip- serit Plato Symposium? sive de numero convi- varum? Sophron. Minime! est longe aliud quid, Exposuisti enim, quomodo singulae ora- tio- L I TE R A R I A. 113 tiones cohaereant, et quidem ita, ut progressio in argumento explicando mihi nunc satis clara sit. Sed nihil audivi de eo, quaenam Platoni pro- pria, et quaenam ab aliis desumta sint? Quac certe gravissima quaestio mihi videtur. Philopl* Non prius hujus rei tibi rationem reddam , So. phronil quam narratiunculam quandam audive- ris. Fertur enim in ed regione, quam nunc sol, quetn modo occidentem vidimus , collustrabit , India 4 dic- ta 1 , regem quendam fuisse, qui regnum tenebat parvulum quidem sed egregium. Fertilem nempe terrain homines inculti sed integri atque moribus puri arabant, unde tales fructus suscipiebant, qui victui vitaeque commodis copiose sufficerent. Hosce homines , cum majores nostri primo illas regiones navibus inviserent, miratos fuisee ingen- tia ilia corpora natantia , deinde vero nautas libe- raliter excepisse atque ad regem suum duxisse, historici perhibent. Ille acleo delectatus fuit nau- tarum fornid, vestitu, moribus , ceterisque rebus, quas videbat , ut se quosdam cum iis missurum de- cerneret, qui cum majoribus foedera contraherent eorumque patriam conspicerent , sibique de efl renunciarent, Ad hanc legationem elexit quinque viros nobiles, quibus adjunxit sextum , natu ma- jorem, quern ob sapientiam , morumque integrita- tem fere divino honore colebat populus. Profecti igitur sunt hi viri in patriam nostrum , ibique per H ali- 114 COMMENTATIO aliquod tempus degerunt. Quid vero effecerint? num jussa foedera contraxerint , necne? nobis non interest. Tantum ea , quae de nostra" patrht retule- rint , ad nos pertinent. Nam , quam primum re- dierant, rex eos coram se vocavit cupideque de Hollandia" interrogavit. Omnia autem, quae illi narraverint, tradere, nimis longum est, etiani inu- tile, cum quae ad patriam pertinent, satis nota sint ; praeterea non omnia memini. Sufficiat , eos, quamvis unam rem spectassent, idemque om- nibus jtissum esset, longe diversas res narrasse, quippe qui, cum diversi indole, moribus ac doc- trims essent, alii ex aliis rebus gaudium percepis- sent. Alius de vitae societate , alias de belli glo- rift exposuit, alius Hollandiam laudavit, alius vim- peravit. Rex autem, cum omnes eorum narratio- nes ad finem usque audivisset, maxime gavi- sus est illosque laudibus honoribusque auctos, dimisit. Quaenam vero tua hac de narratiunculd senten- tia? Sophron. Tarn ingeniose excogitata mihi videtur, ut doleat, non omnes te recordari oratio- nes illas. Philopl. Quare dolet ? Sophron. Puto scilicet, te, sivelles, egregium quidquam de patrid nostrd narrare potuisse. Philopl. Meae parvulae vires huic operi minime pares essent. Sed si alius quis peritior illud susciperet ac satis dis* tincte dilucideque perficeret, nonne existimas, non tantum egregium , sed et pulcherrimum opus f u- L I TE R A III A- 115 futurtim ? Sophron. Omnino. Philopl. Si autem quisquam jam reverd tale opus confccisset atque tu in eo invenisscs illorum Indorum de nostri patriil sententias , secundum varium ingenium varic proposiras , num tibi , iis lectis , in mcntem veniret rogare , num omnia auctori propria an quaedam ab aliis assumta essent ? Sophron. Fa* teor me rursus inepte fecisse , ne vero in malam mihi vertas partem ! Philopl. Non inepta est tua quaestio , Amicissime ! imo gravissima ; non tamen ad nostram quacstionem , verum unice ad Platonis doctrinam pertinet. Symposium enim nobis con- siderandum est, ut fabula ilia de Indorum rege. Est enim modo forma , qua" Plato suas de amore sententias exposuit, et quidem talis, quae non tantum lectorum delectation! maxime inserviat, sed et aptissima sit, cum, rem a variis personis pro* poni faciens , optime earn ab ob omni parte con- templari pleneque exponere posset. Sumsisse igi- tur, credo, Platonem Agathonis convivium at- que finxisse sex illas orationes, ut essent qua- si totidem loci (i), ex quibus amorem conspice- ret, quapropter unam eandemque rem in omnibus xrontemplatur , varia autem de eft profert ratione loci. Cum autem ilia n-.agnd e parte tantum va- ria, non pugnantia inter se existant, nil impe- dit, (l) Vcrschilltnde oogfunlen. Ha C O M M. LIT. dit, quiri pleraque Platoni esse propria status mus. Cavendum autem , Amicissimel ne nimis stricto sensu hoc accipiamus. Adsunt enim quae- dam , quae sine dubio ab aliis mutuavit Piato, e. g. ea , quae de arte medica" Eryximachus tra- dit. Probabile igitur mihi videtur varias , quae in Symposio inveniuntur orationes , considerandas es- se tarn quam varies locos , ex quibus amorem eontemplatus est Plato, omnia vero ei propria esse, exceptis illis paucis, quae, sive ad orna- tum , sive ad singulorum convivarum indolem ex- primendam, adjungere opus ei erat. Saphron. Nune demum opus absolu-tum habe- mus et simul donrnm abeundi tempus. Inter -di- cendum jam teaebrae sunt obortae. Philopl* Hortum igitur relinquamus necesse est. Sophron. Gratus mihi fuit hodiernus sermo ; rogatum autera te volo, nnm tertiam commentationis partem mihi eodem mod'O- praelegere , tibi conveniat. Phllapl. Non convenit. Ex im proviso enim in urbem tuatn patriam cFas mihi iter faciendum est. S&~ $hron. Opportune evenit. Cras tecum navigabo-. Dubius enim eram num crastino, an tertio die re- verterer; nunc vero simul tecum ibo, atque mo bis, in navi reliquam quaestionis partem tractanti- bus , jucundissimum nee non fructuosum erit iter. Philopl. Quam maxime mihi placet. Spero fore, ut sermo in navi nobis non pejus eveniat, quam sermo , quern in horto habuimus. DJA- DIALOGUS TERTIUS. QUAE EST MAX1ME EXPLICATIONS COW- CLUSIO ? Oophron. Jam cupiditate flagro audiendi totius conclusionem , quae sine dubio quaestionis gravis- sima est pars. Cetera enim . . . Philopl. Tace, tace , amicissime ! non enim in medid hacce navi- gantium salutantiumque celebritate de Platone dis- serendi locus , quippe qui Graecam linguam non calleant, multo minus Platonem legerint. Jam jam, cum solvent navis , satis iibere dicendi nobis co- piae erit. Mercede enim conduxi posteriorem na- vigii partem. Sophron. Optirae fecisti. Suavis- sima ibi nobis erit confabulatio. Sed jam nautas paratos video. Philopl. Conscendamus igitur na- vigium . . . Sophren. Nunc tandem soli sumus. Re- cites ergo, quae naanutenes; video enim te rursus quidquam conscripsisse. , . . Phihpl. Audi ergo. ii8 COMMENTATIO Jam vidimus , quidnam in Symposio scribendo Platonis consilium fuisse videatur, in primd parte, in secundd vero explicando ita totum dialogum percurrere tentavimus , ut inde modus, quo pro- ponitur argumentum , et progressio ejus pateret. Restat, ut mine tertio loco inquiraraus, quae sit maxime explication*! conclusio. " Quaenam ve- ro sit hujus vocis significatio jam, ni fallor, hes- terno die explicavimus. Nonne? Sophron. Om- nino; dixisti enim hdcce parte contineri id, quod ex Symposii argumento concluditur , sive doctri- nam a Platone hocce dialogo traditam. Ego pri- mo inepte opinabar , conclusionem idem esse ac argumentum ; tti vero toto genere ab eo esse diversam docuisti. - PhilopL Recte rem meminis- ti; non vero, quod conclusio toto genere ab ar- gumento diversa sit. Diversae quidem sunt res > sed arctissime connexae , ut causa et effectus , cum conclusio nihil aliud sit , quam id , quod ex argumento efficiatur. Primd quaestionis parte mihi id contineri videtur propter quod^ secunda vero modum^ quo Plato Symposium scripserit; cum haecce denique parte ea explicanda sint , quae inde concludantur. Ut haecce rite pertractemus, prius singularum orationum doctrinas exponamus necesse est. Primo loco nobis obvia fit Phaedri oratio. Continet , ut jam supra diximus , popularem amo- rcm mirosque ejus ad reipublicae salutem effec- tus. L I T E R A R I A. 119 tus. Nova plane et inaudita cst ex nostris opi- nionibus haecce sententia; amorem ad respubli- cas pertinere earumque salutem promovere. Ut autem] haecce bene percipiamus , advertaraus ne- cesse est ad totam Graecarum rerumpublicarum conditionem , et quidem primo antiquissimis tern- poribus, ex quibus hujus amoris origo deducenda videtur. Languent enim primo tempore homines , et ani- mo , et corpore , quern initio gentium fuisse sta- turn , turn historia universalis , turn inpritnis Grac- corum mythologia perhibet, quae glandibus eos pastos et omnino stupidos fuisse, tradit. Pro- metheum autem iis ignem coelestem dispertiisse , quae prima ad hurnanitatem fuit progressio. Hu- jusmodi fere fuisse videtur hominum conditio, cum ad vitae societatem perducerentur. In Asid aliisque regionibus , quas Graeci communi nomine barbaras vocabant , ex nomadica" vitae ratione jam statim reges exstiterunt, quorum despotic^ potes- tate homines satis inter se conjungerentur. In Graecift autem longe aliter sese res habebat. Pri- mo quidem etiam ibi reges fuisse videntur, sed magis nomine quam re; libertate enim fruebantur civitates. Ad officium cogebatur civis non mem regis, sed legum severitate inter sese constitu- tarum. Hae vero leges non satis firmum erant vinculum , quo ad unum quasi corpus connecte- rentur cives atque rempublicam bene gererent. Hoc- lao C M M E N T A T 1 O Hoe videntes civitatum moderatores varias exco- gitdrunt artes , quibus incitarentur cives , ut su sponte legibus obtemperarent , omniaque per- ficerent, quae leges quidem non juberent, ad rei- publicae salutem tamen necessariae essent. Va- ria ejusmodi erant incitamenta ; inter ea autem non exiguum obtinebat locum amor. Creten- ses htmc amorem primo adhibuisse videntur in bello , a quibus Lacedaemonios assumsisse , pro- babile est (i). Maxima inde bona existere debuisse statim intel- ligimus , si modo turn ad ipsius amoris indolem , turn ad rerumpublicarum conditionem respicia- mus. In plurimis enim Graeciae civitatibus li- bera reipublicae forma obtinebat; nullum erat im- perium nullaeque existebant leges , nisi quas po- pulus constituerat. Cives summam tenebant po- testatem et in comitiis rempublicam tractabant. Ut otium iis esset, servos, e quibus magna, nisi major, constabat hominum pars, habebant, quo fiebat, ut plurimum operis ab his perficeretur , atque ipsis ingenuis manubus victum quaerere, pene turpe haberetur. In publico igitur versari civibus licebat, qui omnino etiara iis mos erat. Quotidie in foro, gymnasiis , balneis, theatris aliisque locis degebant, quare et publica aedificia mag- 0) Vid. Aeliatri: Var. Histor. lib. I'll. cap. 9. et Perizonii atinot. ad h. 1. L I T E R A R 1 A. 121 magnifica et ampla, privata contra angusta atque parva habebant. Longe rccedebat haec vitae ra- tio a nostrd, quae domestica omnino dici meretur. Domi plerumque res familiares agunt nostrates , Graecis contra forum doraus communis erat, in quo res publicas tractabant. Inter tales nunc cives amor psyisuv ayaQuv KiTlos few (i), quae dyxd& sunt, ut xaAcfc vivant. Ad reipublicae enim salu- tern apud Graecos majoris momenti erat, ut unus- quisque civis bene sese gereret, quam apud nos, qui regnum certis mandavimus hominibus. Po- pulus enim Graecus ipse regnabat , ac sud sponte officia sua praestare debebant cives , cum leges ad ilia eos non adigere possent , quippe quas ipsi fecissent atque , nisi placerent , abdicare possent , nemine eas vindicante. Alia habebant vincula et ad ofiicia praestanda incitamenta, communia tem- pla, solemnia festa , ludi > chori ; nullum autem horum efficacius erat, quam amor (2). Frigent enim plerumque virtutis praecepta atque inania sunt , licet etiam firmissimis nitantur fundamen- tis. Opus est, ut affectu quodam et spi- rim animentur. Illud nunc in hominibus efficit amor, quippe qui non in sedatis cadat animis, imo cum (tavip , furore , proxime conjunc- tus sit. Ilium furorem, ut prius culpaverat So- cra- O) Syrap. 178. c. (a) Symp. 178. D. 122 C O M M E N T A T I O crates in altero de amore dialogo , Phaedro, deinde maximis extollit laudibus , fan II , inquit , aTTOoeiXTeov au TQVVMVTIOVI &$ fV UTU%iqi T% (tsytey vrixpM Qsuv 3 TOixuTy fiavia StioTXt (i). Nee mi- rum. Amoris illo furore correpti homines a tur- pibus sese abstinent pudorc 9 in honestis aemula- tione inflammantur. Amor scilicet ille nnice vir- tutem spectabat ac existebat eft lege, ut amator amasium doceret atque ad omnia horiesta in- 'citaret, quae virtutis praecepta, quippe amoris furore animata, necessario efficasissima erant. Sed non tantum domi, etiam bello spectantnr hi amoris efFectus , imo ibi multo praestantiora efficit. AfFectuum enim natura, ad quos plane per- tinet ille ex amore furor, ita comparata est, ut uno momento maximam habeant vim , earn vero non per longum tempus retineant , sed sensim amit- tant , donee tandem , nisi alantur , penitus evanes* cant, quod si cum praeclaris absurda nobis com- parare liceat , nostris inprirnis temporibus appa- ruit. Belgae enim , pravae libertatis furore (2) in- flati, seditionem moventes, magno ardore primo pugndrunt; ubi vero nunc ille furor, ille ardor et (i) Phaed. 245. C. Ca) Furorem huncce , quern novo belgico vocabulo , gcest- drife^ vocamus, cum illd Graecorum amoris EvQovfftctffst op- time comparare possumus. Quae in Franco -Gallid, et in ip- sa 1 nostr^ patrid saeculo superiore exeunte facta sum, certc inihi id probare videntur. LI T E Pv A R 1 A. 123 et fortitude ? Sic et amoris furor non paccm domesticamve quietem , sed potius bclla , pericula turbasque auians , uno temporis momento , in acie adeo , maxime sese efFert atquc mirabilia efficit , quod optime intelligentes civitatum moderatores excrcitibus plerumque amantes indiderunt, eo po- tissimum consilio, ut et hi ipsi fortiter pugna- rent et ceteros excmplo suo incitarent. Aman- tes enim und pugnantes non in fugam vertere, neque se invicem derelinquere audent pudore al- terius , sed potius ambo muma* aemulatione ad fortitudinem incitantur, pro se invicem mori cu pientes , ita ut , si exercitus esset ex solis aman- tibus constans , nullus ei par existeret , sed vin- cerent tales milites , quamvis pauci , ut ita dicam , omnes homines. Nee minim. Duplicem enim vim habent milites amantes , duobus diis et Marte et Amore, eos inspirantibus (i). IncreJibilia haecce nobis fortasse essent , nisi affirmarent scriptores , atque historia nobis lucu- lentissimum traderet exemplum , illius scilicet sa crae Thebanorum cohortis, quam Gorgiam quern- dam primo constituisse perhibet. Constabat ilia ex trecentis amantibus , muttio vinculo'conjunctis. Jure a veteribus ilia invicta habebatur. Lacedae- CO Omnino de hisce conferre raeretur Aeliani: Var. Histor. III. c. 9, 10 et 12. ubi amoris furorcm ita describit, ut ipsc furere vidcatur. 124 COMMENTATIO moniis enim eorum maxima opera* ad Leuctrata fugatis, deinde ad Chaeroneam ad unum omnes eodem loco, quo stabant, ceciderunt, uno alteri superstitem esse nolente. Ejusdem amoris cvfoy- ertx aMoQi ^ 9$tyuiii* Cum enim (i) Symp. 184. C. 130 COMMENTATIO enim in idem convener int am at or et amasius , earn uterque legcm observant , Hh 9 ut^ quatenus rite fiat , obsequenti amasio tnserviat , hie vero , ut il- //', se sapient id bonisque moribus instituturo 9 legi- time morem gerat , ilk praeterea ad prudentiam ceteramque yirtutem adjuvandam par sit , hie vero excultioncm ceteramque sapientiam sibi parare cu piat ; tune sane 9 hisce legibus eodcm concurrentibus , solum contingit , ut pulcrum sit amasios gratifi- carl amatoribus; aliter autem nullo modo (i). Hoc modo igitur instituendus est amor, quod si fiat , pulcherrima res est , et TrcAAoy afyog xai Trotet xai l^MTixig' salutari* et civitati et privatis ho~ minibus; si vero quocunque alio modo agatur, turpis est et vulgaris (2). Supra diximus, Eryximachum hancce Pausaniae lUriusque amoris distinctionem affinnare, quod recte nos dixisse patebit, si modo ejus orationem respiciamus. Observat enim in omnibus rebus eosdem, quos ille distinxerat , amores. Inprimis autem in re medicd , quae est fV/o-r^^ TUV TOU <:u- {WTW ipurutuv illi. conspiciuntur , turn etiam in agriculture, gymnastiedjmusicd, ac denique in reli- gione. Non enim in amore tantum sed et in aliis re- bus duae plerumque conspiciuntur rationes, altera bona 3 altera mala , quibus res vel in bonam vel in ma- lam (j) Symp, 184. D. (a) i>mp. 185. B. L I T E R A R I A. 131 lam agtmtur partem. Latisisma haec est observatio atque philosophis turn antiquioris turn recentioris temporis , ubcrrimam dedit ansara , ut duo statue- rent principia in rerum nattird physicd et mo ruli sibi opposita (i). Hasce nunc duas ratio- nes Eryximachus amores vocavit, quare, cum eo- dem fundamento ac Pausaniae distinctio tota ejus inquisitio nitatur , quod nempe res , si male agatur, mala fiat , si contra bene , bona , omnino mihi Pau- saniae sententiam affinnare videtur. Sed non affirmat tantum Eryximachus Pausaniae verba , sed et ipse docet bonam rationcm in rebus esse tenendam. Maximi moment! est haecce doctrina in gymnasticd et musicA, quae artes ad reipublicae salutem efikacissimae erant. Ut id au- tern recte intelligamus , explicemus necesse est harum artium apud Graecos rationem , quae longe alia quam apud nos erat. Nostrates enim, quip- pe crassiore et frigidiore cincti acre , corporis ex- ercitia plane ignorant et musicae quidem student, non vero nisi ad delectationem earn adhibent. Grae- ci contra utrique arti in excolendis hominum ani- mis non exiquam tribuebant vim, quod inprimis 'probavit commenclavitque Plato ,, Duo nobis na- turA inesse , ait , alterum , quod foepov item $/AO- croQov vocat, Qupostiss alrerum. Recte haec di- ligenterque temperanda sunt, ne homo vel mol lior (j) Dualisrao originem dedissc videtur. Il C O M M EN T A T I Jiorfiat, quam par est, vel durior , quo valet ire primis Musica. Scilicet utrique illorum artem de* disse videtur Deus 5 T$ %i*,epq> gymnasticam , must* cam r$ Qvpoe&eii illam ut indoles corroboraretur- placida et mitis; hane ne insita alacritas in fero eitatem abiret (i)." Ad haecce efficienda jam pueri in gymnasiis corpora exercebant , atque mu- sicrl imbuebantur , poetarum carmina egregia canen- tes. Etiam adulti hasce artes exercebant festis so- lemnibus ludisque, ad quos tota conveniebat Grae^ cia ; choros praeterea insticuebant , in quibus simul eanentes atque saltantes utramque artem conjunge- bant. Maxirai moment! igitur erat, ut in iis recta servaretur ratio , ne scilicet mala ex hisce pro- fluerent. Inprimis autem in Musicd duae illae observabantur rationes ; non autem in ipsi harmo- niae rhytmtque compositione, sed turn demum , cum ad homines ejus usus accommodandus sit, sive fingendo , quod pehoTroiav vocabant , sive ittendo , quod iFx&eiG nomine significabant. Poe- sis scilicet cum musicd arctissime erat conjuncta. Non enim reeitabant Graeci poetarum carmina , aed canebanr, quapropter et iis, qui carmina conficiebant , et qui ea adhibebant , bona t:rat ob servanda ratio. Cum enim usurpetur musica ad excitanda latentia virtutis semina, ad extollendos animos , vel ut uno verbo dicain , ad homines L I T E R A R I A. 133 reddendos, omnia bona inde existunt, atque jure Urania tali] musicae praesidet. Si cjus finis contra tantummodo sic aurium delecta- tio , Polyhymnia ei praeest. Haecce , nisi cautione quddem adhibeatur, non voluptatem excitat, sed perturbationes aliosque nialos affectus.) In Mu- sicd igitur omnino duo illi amores , sive tractandi modi adsunt, quorum alter bonum , alter malum habet efFectum. Hos igitur modos agens S^dup- yoq maximopere hunc fugere, ilium vero sequi debet , quae cum ita sint , non minim magis nobis videtur, quod non omnes artes probaverit Plato r neque omnibus anificibus locum dederit in repu- blic4 sud, sed modo eos assumserit, qui hominum salutem promoverent. Si haecce omnia nunc be* ne consideremus , non difficile nobis fore spero t sequentia concludere: in omnibus rebus codes* tern amor em colendum , sive cum modum tcnen* dum essC) qui , cum rccte fiat , bonum bobcat cffectum" Et ecce ! Amicissime \ de hac Eryximachi ora- done absolvimus, quae, quamvis mirum habeat argumentum , tamen cum ceteris aeque procedit. Sophron. Recte dicis , mirum esse hujus orationis argumentum. Inauditum plane est in agriculture et arte medicd amores esse. Philopl. Si agricolas et medicos dixisset, fortas- Sfi non adco mirum fuisset. Sophron. Mini* mfi. Equidem antea pene in eo fui, utres, quas a gum 134 COMMENT A TIO agunt homines per metonymiam pro ipsis horni- nibus positas esse crediderim. Nunc autem, te explicante, omnia mihi clara facta sunt. Sed , nisi fallor 9 tu dixisti , tres priores convivas , quo- rum orationes contemplati sumus, unam eandemque tractare rem et quidem eo modo , ut alter alterius verba emendet atque explicet. Aveo igitur to- tius conclusionem ex te audire, nam non dubito, quin magnifica ilia sit et praeclara. Philopl. Ne tibi ipsi majorem , quam par est , exspectatio- nem moveas. Faucis scilicet simplicibusque ver- bis totam harum trium orationum doctrinam com- plecti nobis licet. Meministi certe quamnam po- tissimum rem tractare Phaedrum , Pausaniam Ery- ximachumque diximus? Sophron. Popularem amorem dicis? Philopl. Huncce amorem igi- tur Phaedrus primo laudat, ej usque ad reipublicae salutem efFectus exponit , turn Pausanias oscendit amorem illos tantum habere eifectus, si bene in- stituatur atque colatur , cum , si contra male ad- hibeatur , omnia mala inde oriantur ; quod denique Eryximachus affirmat , quippe qui in aliis rebus eandem observat rationem. Quid vero tu , si tua ageretur res , Sophroni ! inde concluderes ? Sophron. Non difficile videtur, dico enim: amo- rem popularem esse laudabilcm^ si honeste insti- turtWiVituperatidum contra , si turpiter. ^- Philopl. Sive aliis verbis: cum in undqudque re omnia a media pendeant , quo peragatur , etiam in amo- re L I T E R A R I A. 135 re hones f us pcrficiendi modus est tenendus , vel : coclestis amor est colendus , vulgaris contra ex- stirpandus. Sophron. Conclusione facto", de h<1c parte sa- tis diximus, quA adeo delectatus sum, lit jam dc ceteris audire cupiam. PhilopL Prius paululum adjicere velim , de ipsd hnjus conclusionis ratione, a ceteris diversa" . Sophron Non difficile est hoc* ce invenire discrimen. Doctrinam enim , quae e ceteris efiicitur , magis ridicule , ornate ac subli- rniter proposuit Plato. Philopl* Recte id dicis , quod ad dialogi rationem attinet; nunc autem no- bis de conclusione sermo est. Quid enim tibi nostra conclusio potissimum spectare videtur ? Nonne morum emendationem ? Sophron, Videtur. Phi- lop/. An idem in ceteris conspicitur finis ? So- phron. Mihi saltern non videtur. Quod vero in- tersit, nondum clare percipio ; sed a te audire cu- pio. PhilopL Videamus. Aristophanem amo- ris originem exponere , jam supra diximus , item Agathonem potissimum de ejus efFectibus age re, atquc Socratem per amorem viam ad pul- cri scientiam indicare. Omnes hi autem non amo- ris ad hominum salutein efFectus memorant , neque commandant , neque vituperant ; sed tantnm con- templatione utuntur ac describunt. Sophron. Nunc me intelligere puto. Tres priores enim mo- rum, ceteri vcro mentis emendationem spectant, quippe qui melioribus de amore opiniouibua nos im- 1S6 C O M M EN T A T I O imbuere tentent. PhilopL Recte dicis. Prior enim pars ad morum doctrinam , altera vero ad philosophiam mihi proxime pertinere videtur, qua- rum, si verbis technicis nobis uti liceat, hanc thcoreticam dialogi partem vocamus , illam ve- ro practicam , quippe quae homines ad agen- dum TO TTpxTTsiv incitet , altera rem contemple- tur, QsupeT. Quodsi observemus non difficile no- bis erit ex Aristophanis oratione id eruere, quod in ea" docetur. Progrediamur igitur legendo ad Aristophanis orationem. Quod autem ad Aristophanis encomium atti- net, jam supra diximus, eo amoris originem at- que naturam contineri 9 nunc autem videamus , quaenam ilia origo ac natura sit. Ipse dicit hisce verbis. ToD oXcv ovv T% iTriQvpip xai ^i&%et spag- cvopx. Integritatis igitur appetitui atque venatio- ni amoris nomtn inditum (i). Primo enim tern- pore homines , ob insolentiam suam dissecati sunt , atque 9 qui nunc dicitur , homo revera modo ho- minis ffvpfiohov existit. Hinc singulis desiderium quoddam innatum , quo ad suum ffupfiotov ferun- lur , quod est amoris on go. Desiderio illo acti vagantur homines inquieti , et cum tandem suam dimidiam invenerint partem ? gaudent eamque am- plectuntur ac nihil aliud cupere videntur, nisi ut cum CO ?yjnp.>. 193. A, L I T R A R I A. 137 cum ed ad unum corpus conjungantur , quod est amoris natura. Quocunque modo hanc accipiamus fabulam sive earn a Platone efiinctam , sive ab aliis assumtam , sive non fabulam, sed Platoni aliorumvc veram sen- tentiam putemus , non mirum est philosophum ed hoc loco usum fuisse. Nam quae continentur ilia amoris notiones , sunt hae sic propriae natu- rae nostrae , ut occurrant in nullis non linguis , in vocibus maxime , quibus caritatis causft se mu- tuo compellare solent amantes , partem se invicem sui 9 dimidium sui (i) vocantes , ut Horatius ap- pellai Virgilinni suum : Navis, quae tibi creditum Debes Virgilium, finibus Atdcis Reddas incolumem, precor, Et serves animae dimidium meae CO" C3) Sensus enim internus , qui in juvene, cum ad cer- tam pervenerit aetatem , existit , plane tails est , ut CO Nostrum wederhelft vim plane exprimit fabulae Plato- nicae. (2) Carm. I. 3. Sic Graeci poeta , e quibus ductum est Ho- ratianum hocce v. c. Meliagcr Annal. Urunck. I. p. 5. V. Mitschlerl. ad b. 1. (3) Verba hacce vir. clar. van Heusde Init. Phil. Plat. I. pag, 121. 138 COMMENTATJQ ut non aptioribus verbis eum significare posse- mus. Angitur turn ejus animus , desiderat quid- quam , quod nondum babet neque novit , com- perit se sohim esse, et , quum tandem quam cu- pit virginem invenerit , maximo statim gaudio im- pletur , ac continue ei conspicuum fit hocce esse , quod tamdiu desideraverit , quapropter non absur- da mibi videtur conclusio, quam modo ex ipsi Aristopbanis oratione attulimus : amorem esse in" tegritatis studinm. Sophron. Quod dixisti, maxime afRrmat exem- plum nostri Cratini,cujus heri mentionem fecimus. Valde enim sese efFert, quod ed potitus sit. Philopl. Recte ille mibi sese efTerre videtur ; est enim pulcra res , voti fieri compotem. Sed quod ad Aristophanis fabulam attinet, inmentem mini venit carmen quoddam poetae excellentissimi , Jeremiae Deckeri, in quo ad eundem finem sacrae scripturae traditionem de Evae ex Adami costi origine adhibet. Lepide omnino haecce descrip. sit (i). Sed pergamus* Aris- (i) Videatnr Jeremias Jg Decker, Rijmoef. Awst* 1659. vol. III. 27. in carmine, titulo : Eensaamheid is armoede* Dicit inter alia. Dat onlangs eerst gebouwde ribbo-been, Wierd uit den man gebrokcn ondcr '/ slapen, En voor de Man ecn* Vrriuw daar uit geschapen , En ten tft twee , twse meer gsmaakt tot den. L I T E R A R I A. 139 Aristophanis orationem satis contemplati su- mus, quod ad conclusionem attinet. In universe autem quidquam adhuc observemus necesse est. Patet enim ex hac oratione, mores tantam non- nunquam vim exserere in hominum opiniones, ut , quae reverb turpissima sint , consuetudine adeo sese in hominum mentes insinuant, ut turpia ha- beri desinant non tantum , sed homines de iis lo- quantur tanquam de honestis. Mirum fortasse tibi jam antea visum est , ami* cissime I laudabilem me vocasse vtiu$tpf&rt& ; ca- veas autem , ne me hocce ratione nostri aevi dixis- se putes. De Graecis loquens , ita loqui tentavi , quasi ipse Graecus essem. Sic ivwfcpdWT/a* rebus- publicis salutarem putavi, non autem in universe, sed modo quod ad Graeciam attinet ; quare etiam non cum iisfacio(i), qui Aristophanem reprehen- dant, quod tarn spuriam de amore habuerit ora- tionem. Ex aequalium enim opinione eum locu- tum esse crcdimus. Non ergo Aristophanis ver- ba Platoni vitio vertimus , id unice ex iis de- rivamus, pravissimos Platonis tempore Athenien- sium fuisse mores, cum hie, quamvis sui ipsius sententia non fuisse videatur, quippe yrxtispatirTix Tl Trapa (pu, ad hos vero: eum esse apigov (i). Est enim Amor, omnium vera deo- rum beatorum beatissimus , quippe xuxxisog V W T& T <; , KOC, I (ZTrMhCdTaTOGy TTpOS $S TOV m TO vy po$ TO Quis non statim in hisce agnoscit amoris ima- ginem , quemadmodum etiam poetae nostri eum verbis depingere solent 9 nempe ut puerulum for- mosissimum , aeternd juventute, vividum, delica* turn (1) Symp. p. 195- A. (2) Symp. p. 195- B. 196. B. .L I T E R A R I A. 141 turn , alarum , sagittisquc armatiun. Inter nos- enim ctiam tails vigct. i Nam non cxcitatur de- formi facie amor, neque asperitate, sed cum pulcritudine ei maxima :est necessitudo , semper- que mollitiem , tencritatem, comitatem , blanditiem- que comitatur. Cito venit atque omnino eos , quos tangit , adeo inspirat , ut plane mutentur omniaque alia iis proveniant , ita ut pulcra multo- pulcriora iis videantur , a turpibus vero quam inaxi- me abhorreant, quare non minim cst pulcherri- mum vocasse Agathonem amorem. Nunc de elFectibus sive xspt KptTfa "EpuTor agendum. Tribuit ei Agathon justitiam , (i) tern- perantiam (2) atque fortitudinem , (3) quod , si ad diversas Graecoruni nostrique aevi ainoris rationes 1 respiciamus , non difficile nobis erit explicatu. Quae enim supra ad Phaedri. orationem de amore ob servavimus populari, jam in memoriam revocamus. Proponimus nobismet ipsis riirsus illos amantes, amoris furore inspiratos atque se invicem ad praeclara omnia , turn domi , turn bello incitantes , ac statim inter haecce et quae Agathon dixit, maximam agnoscimus similitudinem. Quae vero ibi ex aemulatione et pudore efficiuntur, hoc lo- co poeta ex ipsl amcris naturd derivat. Amor enim (0 Symp. p. 196. B. (O Symp. p. 196. C. (3) Symp. p. 196. D. i 4 a C O M M E N T A T I O enim inter amantes comitatem atque benevolentiam efficit, quae longe injuriam arcent , ideoque Justus est. Praeterea , cum nnllus amore major sit affec- tus atque , hoc dominante , alii recedant neque voluptates neque perturhationes in animis ca- dant amantium , hi facile temperantiam servant. Denique in bello &$ w^ps'iav "Spun cv$e "Apw av6iinp. p. 197. C. COMMENTATIO est , ut diversae sint orationes ; quamvis auteni diversae existant, inde tamen non sequitur , imam eoruin veram ceterasque falsas esse. Res enim vario modo ^ene et vere conspici potest Quod etiam (Juam maxim e hac in re observandum esse, mihi videtur. Quamvis non is sum, ut totam Aga- thonis probarem orationem, atque, si accuratins inspiceretur , nihil in ea" inventum iri contende- rem , quod absurdum esset , (puto enim r multa ines- se , quae nimis ornate dicta sunt ,) tamen miror eorum sententiam , qui Platonem hanc- orationem unice eo consilio ceteris inseruisse putent , ut Sophistarum , inprimis Gorgiae , arrogantiam at- que magniloqiientiam illuderet. Causam hujus opinionis talem habuisse videntur, quod nempe nimiis sese efferat oratio ornamentis et praeser- tim quod Socrates earn deinde refuteu Quod ad primum attinet, omnino conveniens mihi videtur oratio , et Agathoni et argumento , quod tractat. 'Ev8oL>/- crum vocavit. Quod autem ad secundam cau- sam attinet ? non mirum est, Socratem Agatho- nem refutasse. Longe aliam personam agit, lon- geque alium amorem describit, Agathon erat poe- ta, L I T E R A R I A. 145 ta , Pausaniae amator , Socrates contra philosophus. Hie universum contemplatur ilium afFectum , quo omnes homines bona appetunt , ille vero 7} eftoe hujus amoris detrahens , id laudat. Agathoni igi- tur , quippe poetae, omnino talia proferre licebat, quae philosopho , rein intime perscrutanti , non ferenda erant; sccl icleo non inania sunt habenda neque reprehendenda ejusverba. Sophron. Philo- sophice igitur ea falsa censes , poetice quidem ve- ra. PhilopL Si scolastici fuissent Agathonis convivae , ulterius hac de re ageremus , cum vero fuerint Athenienses philosophi, homines x&hoxqiyu- 00; , inter magna pocula disserentes , hanc de vero jac- tantiam missam faciemus. Stulti enim est in poeti- cis operibus de vero inquirere. Potius videamus de sequentibus , de iis scilicet , quae ex Agathonis Aristophanisque orationibus efficiantur ; si tibi nempe placet. Sophron. Multo magis , amice ! quam ilia inquisitio , num , si Agathonis oratio in philosophoruni pondereretur stater;! , vera an falsa reperiretur. Rem nobis nunc esse credo de amoris naturA, quam duabus hisce orationibus contentam esse dixisti. Nonne ? PhilopL Dixi. Si nunc in universe de ciiobus Aristophanis Agathonisque orationibus quaerainus, pater , utrum- que poetam unam eandemque rem tractare, amo rcm scilicet , tit animi affect urn comidcratum eo autem modo , ut prior ej us origineiTi investiget, alter de efFectibus agat, ex quibus haec nobis K con- 146 COMMENTATIO concludere licet. Amorem nempe ortum ducere ex sensu quodam indigentiae, hominibus innato 9 quo ad alios, quos ament, feruntur. Hos au- tern non omnes r amare sibi obvios , sed solos eos , in quibus sectim similitudinem invenerint , quosque ut sua cupfioKa agnoverint. Talem si repperit quisquam, amor huic et illi continuo exis- tit, cujus amoris ea est indoles, ut semper un esse velint. Amorem praeterea in juvenibus esse solere iisque mitissimis , et pulcrum appetere. Ef- fectus ejus tandem magnos existere. Haec omnia si perpendamus , ac cum prioribus de amore po- pulari comparemus , nobis conspicuum fore spe- ro 5 reete initio dixisse Agathonem : $oxovciu Natura enim nostra ita comparata est , ut , si quidquam habeamus , mox ejus nobis taedeat, ac novum semper quaeramus , quo fit , ut amor , quamvis nonnunquam recedat, semper autem ad- aliud -con- volet ac nos per totam vitam nunquam relin- quat. Semper bona appetimus, unde recte mi- hi efficere videtur Socrates, OUTS $(&7 ct dcinde ad CT/JTVP*? > ipsas scientias nos ducit amor , ut fruamur eortim pulcritudine , atque inde ad immensum veniamus pulcri aequorem , in quo adspiciendo cum jam finnati corroboratique simus , tandem deprehen dimus unam $cientiam , quae est unius pulcri 9 omnia alia pulcra complectentis , et reverd ei simili3 9 quod antea in coelo percepimus. Immu- tabile enim est. Cum haec assecuti simus , jam ad finem. /pwr/xwv , sacrorum amoris perveni- mus (i). Quam tune vivimus vitam , vero vita- lem nobis nuncupare licet; adspicimus enim ip- sum pulcrum , quod majoris facimus , quam au- rum , vestes , omniaque alia , quae nunc admira- mur. Est scilicet pulcrum neque humanis carni- bus , neque coloribus , neque aliis ejusmodi nu- gis pollutum; sed distinctum , purum , since- rura , divinum , immutabile. An putas adjungit Diotime, o Socrates I ejus, cui tale pulcrum ad- spicere licet , vitam esse vilem , neque fore , ut is non virtutis imagines , sed ipsam vir- rutem pariat 1 rexfori $e apfritv favffi 'xxi 6pe+*f*6- vu (Q Symp cio. E. 1 68 C O M M E N T A T I m} SKSIVU; qui vero veram. virtutem pariat atque alat 9 ei contingit , Deo ca- rum , et 9 si cut alio 9 immortalem exist ere (i). Praeclara haec conclusio illas quae hactenus de amoris cum philowphid nexu disputavimus , quam maxime probat. Est enim amor pulcri , quo phi- losophus sibi talia comparat, quibus Deo carus atque immortali existat , sive aliis verbis 9 qui- bus sibi in coeluut redltus patet. Haecce au- tem pulcri doctrina arctissime cnm veri philoso- yhid cohaeret , nam pulcra apud Platonem quasi ^vitamenta sunt acl eliciendum veri amorem. Hujus autem doctrina non ad nostram pertinet provinciam (a). Sufficiat de pulcro quantum vires valesnt explicuisse." Sed paululum in lectione subsistamus , jam enim pervenimus in ipsum adytum , quod mihi praeclarum videtur ac sublime. Sophron. Con- trarium puto, cum non amplum neque magnifi- cum adytum 9 sed potius angustum ac humile ad- spiciam. - PhllopL De hocce navis cubiculo di- cis. ^Sophren. Omnino. Navigium mihi templum existit, atque hie locus interior ejus adytum; hie enim , te duce , Socratis ipuTwa cognovi. Nam , quam- Ci) Symp. aia. A. (a) Fusius hunccc nexura explicat vir. clar. v. Heusde in Init. Vol. II. p. I. pa?. 35 $qq L I T E R A R I A. 369 quamvis cubiculum non praeclarum dicl merea- tur; praeclarae tamen erant res, quas in eo audivi. Equidem nunc Socratis percepi artem amatoriam , quam antea iroricam quodammodo, et plane a philosophic alienam ptitaveram. Philopl* Com- parasti fortasse earn cum Ovidii arte amandl. Sophron. Omnino mihi placuit tua expositio , atque jam Socratis admiror artem celebratam ; obscurum vero mihi adhuc est, qnomodo illam artem ad homines accommodaverit. PhilopL De modo nunc nobis agendum est , auscultes tantum. Egimus ultimo loco de pulcri doctrind. Cum hoc nunc arctissime cohaeret will* pasta pura ac sancta , quae non virtutemy civi- lem spectabat, multo minus turpe quid habebat, sed ad philosophiam proxime pertinebat. In Phae- dro, ubi poetice Plato animarum originem de scripsit atque novem earum genera distinguit, aliis aliam sortein , optimam vero , id est , reditum in caelum , tribuit animae rov Qtho nihil se sci- re , nisi exiguam aliquam disciplinam f raj /?WT/X# y ut alia ab aliis hanc certe a Socrate assumsit Pla- to (3)9 atque in Phaedro ac Symposio tradidit. Nihil aliud fuisse videtur , quam ea doctrina , qu3. pnlcri amorem in juvenum animis excitabat summus philosophus, cuique arctissim^ amici- tiji (4) eo majorem vim t efficaciam tribuere conabatur , eo potissimum consilio , ut pulcri ap petitu eos deinceps ad omnia alia studia ac tan- dem ad vert perduceret amorem, sive, aliia ver- bi$ Ca) Symp. 209. C. (2) Symp. aio. C. (3) Cf. viri clar. v. Heus.de, Init. I. 72. (4) Symp. 109. C. L I T E R A R I A. 271 bis eos philosophos redderet. Fulcra cnim pri- mo nos movent, quippe sub sensus cadentia, ac inde primum ex sopore impetum accipit animus noster. Hocce bene scicns Socrates ,primo ad se al- liciebat juvenes , deinde pulcri in eorum annimis sen- sum excitabat, quo excitato ilium scnsim purio- rem reddere studebat, donee tandem pulcritudi- nem in corporibus inanem ac futilem putantes , sese ad sublimiora converterent. Hoc quotidia- no usu, disserendo aliisque modis efficere stude- bat , maxime autem intern! consuetudine , ad quam tantum eos admittebat juvenes, in quibus eximiam indolem deprehenderet* His nunc omnibus bene perpensis, unicuique perspicuum fore puto^ celebratam illam Socratis artem amatoriam in Diotimae verbis proponi. Primo ilia , modum initiationis sequens , pravas de amore opiniones abstergit , atque ostendit eum etiam ad philosophiam pertinere ; turn ejus naturam describens , exponit , quomodo per pulcra sibi bo- na paret ; ac tandem summum ejus fastigium ex- plicat, quo nempe ad immortalitatem nobis adi- tus patet. Prima igitur philosophiae Platonicae pars , quae pukro continetnr , hac oratione ab solvitur. Ducit enim nos Diotime ad pulcrwn immutabile, in coeli altissimis tractibus versans, ubique cum vero coalescens. De pulcro eri>-o , quod ad sctuui pertinet, absolvitur, ac via prae- ad vcrum> quod mente percipitur. So- COMMENTATIO Socrates , cum Diotimae verba ad finem tradidis- set, 5is adjungit: se persuasura esse, ac aliis per- suadere conari , ut amorem optimum naturae hu- manae adjutorem existiment; se igitur epra# colere, aliisque commendare (i). Praeclara haec nobis videtur Socratis assertio , cum inde luculentissime pateat , quod modo diximus , Diotimae verbis contineri Socratis arum amato- rlam^ atque inde su sponte concludamus, nihil impuri habuisse illam artem. Non autem opus est, ut hoc temere assumamus. Adest enim in Symposio septima adhuc oratio , diversum qui- dem a ceteris argumentum habens , id tarn en maxi- me efficiens , ut illam Socratis assertionem pro- bet. Cum nempe , Socratis oratione finita* , ceteri de eft disserere inciperent , venit Alcibiades ac non in amoris , verum in ipsius Socratis laudem oratio- nem habet 9 et quidem eo modo , ut luculentissi- me pateat, vera esse, quae modo affirmaverat So- crates. Optime de his agere potuit Alcibiades , ipse enim Socratis amorem intimamque ejus con- suetudinem expertus fuerat. Quamvis nunc glo- riae cupidine ad rempublicam , ac amicorum blanditiis ad perversam vitae rationem delatus , philosophi discipline non amplius uteretur, tamen ilium adhuc adeo diligebat ut, ex improviso in Aga- 0) Symp. 212. B, L I T E R A R I A. 173 Agathonis convivio ei obvius factus , statim rur- sus ad eum ferretur , ac priorem vitam sibi in me- moriam revocaret. Laudat Socratem, et quidem per imagines, non vero ridiculi sed veritatis gra- tia (O- Primum eum cum satyro Marsyd comparat, qui , quamvis deformis , tamen adeo tibiarum modulatione valebat , ut , eo modulante , totus Olympus eddem concitatione abreptus , simul cane- ret (2). Socratem omnino deformem fuisse, turn hinc , turn aliunde patet , eo praestantior vero erat ejus alliciendi facultas. Allicit enim homines, di- cit Alcibiades , non cantu , neque modulatione , sed nudis verbis , quorum tanta vis est , ut , si quis , sive femina, sive vir, sive puer sit, ilium ipsum vel alium ejus verba tradentem audiat, obstupes- cat ac detineatur. Equidem hoc expertus sum , atque nunc experior. Cum enim eum loquentem audiam , cor raihi quasi bacchanti subsultat , lacrymae aboriuntur, quod non solus fcgo pas- sus sum ; permultos alios eodem modo afFeci^s vi- di. Maximi vi ad 'eum rapior, ita ut, nisi N ad eum considens senescere velim , ilium , ut Ulis- ses Sirenas , effugare cogar obturatis auribus. Erga ilium solum pudore afficior , quern ad me perti- nere antea nesciebam (3), Ta- (i) Symp. ais A. CO Symp. 215, C. (3^ Symp. 215. C. * aid. C. 17* COMMENTATIO vcrit atqtie latentia simulcra viderit; #AV fyk OVTU xoti TrxyxaXK xxi favitotvrM 9 fas WOWTSOV e!vou , o TI xshsvoi 2aj2/?#TJ? ; sed ego aliquando ilia vidi 9 a mihi visa sum tarn divina, aurea^ pulcra et mirabilia , ut exsequenda esse max puta- rem , quae Socrates juberet (i). Hinc satis apparet , Socratem alium fuisse in fo- ro, alium domi, quod vitio fortasse ei nonnulli vertunt, nobis vero omnino laudandum esse vide- tur. Populus scilicet non sublimibus capax est notionibus , neque aures praebet seriis praecep- tis , sed potius ludos ac jocos amat , quod bene percipiens Socrates , sese ad ejus indolem accom- modavit. Plerumque in foro degebat, ridendo jo candoque diem transigebat , semper tamen id agens , ut, aliis quam maxime prodesset. Morum opi- nionumque pravitates perstringebat acerrime , non aperte, sed per ambages, ac si nihil sciret, ita ut recte de eo affinari possit , ridendo ilium dixissc vcrum. Sermones etiam et verba, quibus ute- batur, plane erant ad populi captum accommodata, Ridicula primo adspectu videntur ejus verba, di- cit Alcibiades , loquitur enim de asinis , clitella- riis , de fabris , de sutoribus , coriariis , ac semper idem de iisdem rebus dicere videtur, ita ut (i) Symp, 216. D. 217. A. L I T E R A R I A. 177 ut imperitus quis eum derideret (i), quod nobis etiam videre licet, si illius a Xenophonte traditos sermones cum Aristotelis, Ciceronis aliorumqtie operibus comparemus. Mirum plane est , huncce philosophum , quern tot saecula tantd laude cele- brdrunt, non libros scripsisse, quibus obscuras quaestiones explicaret, neque systema protulisse doctrinae suae , neque sectara condidissc , sed tan- tummodo inter plebeculam cle quotidianis rebus disseruisse. Verum enim vero , si consideremus , qualis ille fuerit qualeque sit philosophi munus , statim comperiemus ejus latidem in eo potissi- mum positam esse, quod haec non fecerit. So- crates enim erat ille vir , qui philosophiam a coe- lo avocavit atque in urbes introdiixit. Non quaestiones inextricablies explicatione sua" obscu- riores reddere tentavit , sed ipsis hominibus pro- desse voluit, atque, ad eos plane sese accommo- davit, Huic fini omnes ejus sermones inser- viebant. Primo adspectu ridiculi nobis videntur, cum vero eos penitus perscrutemur , divini ap- parent ac plurima continent simulacra virtutis (2). Sic etiam in publicd vittl ridiculus videbatur, in intern! consuetudine autem manifestum fiebat, qualis tandem esset. Tune apparebant ilia divina simulacra, sublimes illae de pulcro et bono notio- nes, (1) Syrap. aai. E. r (2) Symp. iai. A. M 178 C O M M E N T A T I O ncs , e quibus , tanquam ex uberrimft fontc , quae* ciinque publice ageret , profluebant. Publicac sen- tentiae erant modicae , ad vulgus captum accom- modarae ; fontes autem iis existebant excellerites il- lae idcae , quarum imam modo nobis delineavk Diotime. Externa ejus forma erat ridicula ac vulgaris , intus autem illas plane divinas 5 aureas ac pulcras habebat ideas , quas tantummodo inti* mis suis amicis aperiebat. Quod vero maximi moment! est in Alcibiadis oratione dicit ; spurnta^ Siaxs'tTat ruv tur erga pulcros , semper cum Hits versatur ac eos admiratur (i.). Si enim, quae in prim^ parte diximus de tur pi rumor e 9 reputemus , non improbabile nobis videtur , ex hoc Socratis more originem ilium duxisse. Nam valde formosorum juvenum (2) appetebat consuetudinem , ita ut eos quasi venaretur ,, unde aliis facile concludere lice* bat , libidinosum Socratem existere ; sed ipsis etiam hisce Alcibiadis verbis luculentissime ille rumor redarguitur. Ad externam enim ejus formam per- tinebat ille mos ; intern^ consuetudine contra plenus erat temperantiae atque ea negotia quam maximc contemnebat, quae in publico, appetere vi de (;i) Symp, 216. D CO Cf. quae dicic Diotime 209. B : ra rs ovv ffu tit, L I T E R A R I A. deretur. Tune d cm urn aenigim solvcbatur ejus pnblicae vitae , quae, cum alias virtutis propug- natorem morumque emendatorem , alias furcntetn amatorem sese praeberet , necessario populo mira videridebuit; ac simul manifestum fiebat , non libi- dinem , sed multo sublimiorem rem , partum in pui- cro (i) amoris causam sc habere. Quod omnino sese expertuin fuisse , dicit Alcibiades. Cum enim formft superbiens Socratcm suam consue- tudinem quaerentem videret, se putasse, Socrati , tali ac tanto viro , sibi gratificandum esse. Om- nem copiam igitur ei fecisse omniaque intendis- se ad Socratcm corrumpendum ; haecce autem irri* ta cecidisse, eum in eo tantam reperisset prnden- tiam atque abstinentiam , quantam in nullo viro adesse credidisset , quippe qui multo magis, quam Ajax fcrro , invulnerabilis existeret divitiis ac pulcritudine (a)." Quid vero tu inde efR- ceres Sophroni? Sophron. Quid? Socratem alium fuisse in foro , alium domi. Inprimis autem mihi indicare videtur Albiciades , Socra- tem non , quod ipse aliique opinabantur , impura amandi consilia habtiisse , sed omnino sanctum fuisse paederastam ; in memoriam enim rcvoco pri* mum nostrum scrmonem , qui erat de proposio. Philopl. Hoc in universo ex Symposio couclu- si (0 Cf. Syrap. ao;. C. ec 210. C. (O Syrrp. 219. E, M i8o C O M M E N TAT I O simus , nunc aurem de singulis agendum, Qtiaero enim de hujus orationis conclusione. Sophron. Hanc ex te scire aveo. Philopl. Legendo igitur tibi aperiam. ,, Si nunc omnia, quae hactenus de Alcibiadis oratione disputavimus , consideremus , non dubium amplius fore spero , quin , quod supra diximus , in el affirnietur Socratis assertio ise ilium amorem cokre^ quern dcscripsit Diotime 9 ita ut hae duae posterio- res orationes imam eandemque rem complectan- tur. Prior enim Socratis epuTiKx continet, quam nobis partem theoreticam vocare licet, altera ve- Wicmpracticae partis nomen competit, modum os- tendit , quo spuTixx, sua in homines accomoda- verit. Explicat enim Alcibiades, quomodo juvenes ad se alliceret philosophus quoque ardore ab iis amaretur. Primo scilicet eos mode ad singula pulcra ducebat, jocose atque ironice de iis disserens; deinde vero philosophicam suani rationem explica- bat, a singulis pulcris, divitiis, honoribus, for- mosisque corporibus eorum mentes avertebat ac sensim ad universalem perducebat pulcritudinem ; donee hanc totara perspicerent atque divina ac perpulcra ilia simulacra- viderent. Tune ilia jo cosa ac ridicuh, quae antea audiverant , nihili fa- 'ciebant , quippe jam fontem 9 ex qud ortum duce- bant, attingentes. Hacc se non solum expertum fuisse , di- cit Alcibiades , sed et Charmidem et Euthyde- mum. L I T E R A R I A. 181 mum (i). Qualem vim in se habuerint ilia fpomx#, ipse disertis testatur verbis. Se nempc plane efferri, tibicunque Socratem videret, ct ru- bore suffundi de iis, quae inter se egerant, ipse vero non servaverat. Inferior enim popular! aura 1 , a Socrate discedeiat (a) pravamque vitae rationem secutus erat (3). De Charmide meliora omnino prostant testimonia j adolescent! nempe affuisse, quaecunque in homine aut optanda sunt aut laudanda; praeterea juvenem fuisse 9 qui non tantum forml liberal! et honestd, sed et ingenio sapientiaeque cupiditate se commendaret. De Euthydemo dicit Xenophon , cum prius superbum fuisse ac morosum 9 donee Socrates istam vani- tatem ita refutasset , ut ipse arbitraretur , ovx civ avvip a!;hhoyo<; y eviction* si (^ o rt {tfaisa wvsly. Ex hisce satis apparet non va- nam fuisse Socratis artem amatoriam, sed maximam habuisse vim , juvenes ad philosophiam perducen- di; quare, si turpes de Socratis famd rumores respiciamus , non tantum plane falsos > sed et hisce satis refutatos esse credimus. Jam igitur etiam de postremil Symposii oratione absolvimus , atque nihil aliud nobis magis restat , quam toti nostrae explicationi fmem hnponere. " Sed (O Symp. ais. B. (2) Symp. 016. B. (3) XenopUontis Mem. I. c. II. i8a C O M M N T A T I O Sed video te quidquam dicere gestire, Sophron. Mirum scilicet mihi videtur, te nil amplius de Alcibiadis oratione dicendum habere. Philopl. Fortasse quidquara de Socratis militia* audire spe- rasti? Sophron-. Omnino. Dilucide quidem de ceteris exposuisti ; eorum vero , quae ad Potidaeatn. facta sunt, nullam fecisti mentionem, quod do- lebam, quippe horum etiara finem et cum cete- ris connexionem ex te audire cupiens. Philopl. Non credo , amicissime ! in iis certum finem in- veniri, Sophron. Quare ergo ea scripsit Pla- to? Philopl. Ut ingenio suo indulgeret, ca- rissimel Cavendtim enim quatn maxime, ne in omnibus Platonis certum propositum quaeramus. Ille enim non tails erat, qui, ut hodierni scrip- tores, opera sua secundum certum quoddam exem- plar conficeret, ita ut liber ex duobus capitibus* caput ex duobus sectionibus constaret, sed natu- ralem cogitationum cursum sequebatur, modo ex- currens, modo ad propositum rediens. Minime igitur cum iis facio, qui fortasse 4n hisce etiara exemplar popukris amoris inveniant, quern !au- daverant tres priores, . omnino cdngruum existti- mantes, Socratem non tantum tanquam philosophici amoris exemplar laudari ab Alcibiade, sed etiam in bello talem proponi, ut, popularem amorem eum coluisse, pateret. Sic Alcibiadis oratio cum omnibus ceteris arctissime connexa esset. Haec- ce autem opinio inagis ingeniosa mihi videtur, quam L I T E R A R I A. 183 quam vcra. Non enim ut miles amans propo- nitur , sed potius in comaiuni vitd inducitur , quo- modo omnes alios abstinentid , fortitudine , pruden- tift, et in ipso vino superaret. Potius existimo, ingenio in his indulsisse Platonem. Socratis enim recordatio eum adeo tenebat, ut, ubicunque posset, euro laudaret. Sed ad finem propere- mus, video enim nos jamjam eo perventuros, quo tendimus. Sophron. Quid ! jamne via per- acta est? Philopl. Videas modo, Sophron. Omnino. Agnosco jam urbis patriae turres. Tene- bat sane me adeo sermo, ut et navis et viae oblitus essem. Philopl. Pergamus igitur. Restant nobis modo pauca legenda. Et ecce! amicis- sime ! jam finem attiglmus inquisitionis , ac tan- tummodo superest, ut omnia, quae hactenus lon- giore mord explicavimus , rursus contemplemur , sed breviter, et quasi uno oculorum obtutu, ita ut omnia in unum quasi complectamur et pro- bare studeamus, quod initio dixiinus secundae partis, jure inter praestantissimos , quos scripsit Plato, dialogos Symposium collocari. In tribus partibus rem inquisivimus, age! eas nunc in concordiam redigamus. In primd pane probabile nobis visum est, tria potissimura con- silia Platonem in scribendo Symposio habuisse, quorum primum et primarium diximus , ut Socra- tis famam a turpibus vindicaret rumoribus. Haec ita 184 C M M E N T A T I O ita ex dialogo efficere tentavimus, ut cetera in* directs Socratis innocentiam probarent, Alcibiadis vero oratio directe earn ostenderet. Hujus for- mam tune talem esse vidimus, ut rei propo- sitae et ipsi auctori quam maxime conveniret, ac deinde ostendere tentavimus , Alcibiadem prae* claram illam Socratis assertionem suo ipsius exem* plo affirmare, quae si omnia consideremus , ne- minem fore spero, quin hocce Platonis fuisse consilium agnoscat non tantum, sed et Socratem sanctum fuisse paedcrastam dicat. Indirecte au- tem id in plerisque indicari , ita ut commode cum primario secundaria duo conjungeret proposita Plato , ut nempe primo aequales suos a turpi amore ad sanctum perduceret, quod contentum diximus in tribus prioribus orationibus. Phae- drum hunc in finem laudasse amorem popularem, Eryximachum et Pausaniam eum emendasse, indi- cavimus non tantum, sed et hos tres viros con- venientissime , et suis partibus, et sibi ipsis lo* cutos esse. Haec in primd secunddque partibus egimus. In hac tertia denique ostendere co- nati sumus, vere illos omnia dixisse, ita ut nobis inde pateret: amorem popularem saluberrimum fuisse Graecis civitatibus, si honesto modo in- stitueretur, perniciosissimum contra, si turpi; unice igitur opus esse, ut accuratissime hae ra- tiones inter se distinguerentur, ita ut manifestum esset, LITER ARIA. 185 esset, honestum amorcm, laudabilcm^ laudatum et salutarem esse , impurum contra turpem , y//- pcratum ac perniciosum* Plane practicam vocavimus dialogi partem; al- teram vero theoreticam , in qua 1 Platonis consi- lium fuisse arbitrati sumus, ut philosophiam pul- cri exponeret ac viam pararet philosophiae vcri* Ad haec nunc obtinenda maxime opus fuisse, ut discrimen indicaret inter amorem, qui vulgo ita dicitur , et amorem pulcri. Aristophanem at- que Agathoriem , utrumque poetam , prioris in- vestigare originem , naturam atque efFectus eo modo, ut accurate non tantuin sed et festive ac poetice vulgares hominum de amore opinio- res vindicent, secund^ parte indicavimus; in hac- ce vero eos id recte fecisse. Socratem deinde amorem philosophicum tractare , et qiiidem eo modo , ut mysteriorum morem imitaretur , hes- terno die vidimus, dum hodie haec, quantum potuimus, explicavimus , ostendentes Socratis a> tern amatoriam iis contineri. Postremo vero loco Alcibiadis orationem contemplati sumus; inde mo- dum efficere studentes, quo Socrates suam artem in homines accommodaverit. Vidimus ergo in universum de propositis, de argumento, de form^, progressione et doctrind in Symposio obviis , quae ita inter sese cohaerent , ut auctor non tantum in hocce dialogo optima habuerit consilia atque ea elegantissime atque con- ve- i86 C O M M. L I T E R. venientissime assecutus sit , sed et praestissimas sententias in eo tradiderit. Varia in hisce ex- plicandis inde derivavimus , nunc vero id uni- cum ex tot& explicatione concludimus : Symposium , et quod ad propositum, et quod ad formam , et quod, ad argumentum attinet omnino dignura esse, quod inter praestantissimos Platonis dialogos col- locetur. 9 * Haec sunt, amicorum dilectissime ! quae de. Symposio dicenda habeo, opus absolutum, ac viam peractam habemus , quod opportunissirae eve- nit. Sophron. Tu quidem explicationem tuam ad finem perduxisti atque opus absolutum ha- bes; non vero ego. Restat enim mihi parvulum quidem, sed gratissimum opus, ut nempe tibi gratias agam , quam possum maximas, sperans fore ut Viri Clarissimi, quos operis tui judices habe* bis aequissimos , idem , quod ego , ex hocce tuo labore gaudium percipiant neque inanis sit tua di ligentia. T A N T U M. CAROLI DANIELIS ASSER, IN ATHBNAKO AMSTLODAMEN8I JURIS STUDIOS!, COMMENTATIO QUAESTIONEM a AB ORDINE JURISCONSULTORUiYl IN ACA- DEMI A RHENO-TRAJECTLVA, ANNO MDCCCXXX1. PROPOSITAM: Distinction^ , inter modos tolhndae obligation!* 99 *pf 1 urc & P cr mod urn exceptions , c jure Romano tradantur origo et varii efectus." OUAE PRAEMIUM REPORTAVIT A. MDCCCXXX1I. INTRODUCTIO. Nulla facile totius Romani juris pars magis exculta promotaque est quam obligationum doc- trina. Neque illud cafu aut forte , vcrum ipfis Roma- norum moribus efFectum est. Nam ficut Graeci , contemplandae rerum et coelestium et humanarum naturae unice ftudiofi , vitam fere in fcholis um- bratilem degebant , ita Romani contra in medio Temper foro verfabantur, ubi novis negotiis ju- risque necesfitudinibus contrahendis usque detine- ri folebant. In tanta autem negotiorum , quae quotidie tractabant ., multitudine et gravitate baud aliter fieri potuit, quin variis excogitandis obliga- tionum formis mir& cum folertid incumbere Ro- mani discerent. Quemadmodum autem innumeras Jus Romanum munire coepit obligationum rite leguimeque contra- hendarum vias, ita et easdem obligationes multis modis funditus denuo tolli evertique posfe voluit: A 2 un- 4 INTRODUCTIO. uncle cum G a j u s et J u s t i n i a n u s in Infti- tutionum libris, postquam de jure obligandi eg- rant, ex industria modos eos , quibus obligatione quis liberaretur , expofuere (i) ; turn etiam multi in Digestorum libris occurrunt tituli , in isto ver- fantes argumento , veluti de Novationibus et dele* gationibus (2) , de Solutiombus et liberationibus (3) , de dcceptilatione (4). Etiam (I autem et Gajus et J u s t i n i a n u s et Digestorum compilatores praecipuos tantum quosdam obligationis funditus evertendae modos peculiaribus locis exhibuerint , multi tamen alii modi hujusmodi per varies juris Romani fontes hie illic disperfi deprehenduntur. Hoc autem animadverfione dignurn videtur, quod nusquam fere diferta fiat mentio modorum, qui- bus actio ex deliclo oriunda finiatur. Quae omis fio in Inftitutionibus inprimis Gaji J us tin i a- nique manifesta est, qui fcilicet antequam ad delictum , celeberrimum istum obligandi fontem transgrediantur, univerfe jam tollendae obligationis tradunt modos. Caufa vero cur modorum , quibus quaevis ex delicto orta obligatio tolleretur , baud peculiaris ratio haberi foleret, haec fuisfe videtur, quod (0 Vid. Gajus, Comment. III. . i68--i8a Titulus In flit. j*tt mod. ttll. tblig. ($. go.) Ca) Lib. XI.VI , a. (3) Lib. XLVI, . XLVI, 4, INTRODUCTIO. 5 quod omnis actio , cujus parens aliquod fuisfet de- lict um , poenae praeftatione tolli posfet (i) , quae tatnen ipfa poenae praeftatio , folutione , aliisve mo- dis ad reliquas quoque obligationes pertinentibus t efficiebatur. Nam quod in duobus delictis, inju ria nempe etfurto praeter poenam , pactum etiam obligationis funditus tollendae ratio esfet (2), hoc quidem fingulari jure contra vulgarem pactorum apud Romanes atictoritatem , inductum est, neque igitur in libros eos, in quibus fumma jurispru- dentiae fundamenta traderentur , recipi potuit (3). Univerforum autem obligationis funditus tollen- dae extinguendaeque modorum alii natural! maxime via et ex ipfa quafi rei ratione omnem evertebant e medioque tollebant obligationum efficacitatem; alii vero , nifi juris civilis auctoritate adjuti, eo- dem pervenire non poterant. Ad prius genus inpri- mis pertinebant: 1. Solutio , ftrictiori ita fenlu dicta (4) , nam ea latiori fenfu quemvis actionis ipfo jure, finiendae inodum complectebatur (5). Sci- licet , fimulatque ex. gratia pecuniae fuinma ex ver- borura obligatione debita ibluta fuisfet, optimo pro- (i) Vid. Janus a Costa, ad princ. Inft. guibnt rr.ud. ;//. (a) Vid. L. 17. . I. ff. ** Paettt (II, 14.) (3) Cf. infra Cap. II. S. fl. IA B. . 3. (4) DC hac vide princ. Inft. eod. tir. Gajui,IU, 168 C5) LL. 52. 54- ff- * S*l*' C.tf. 30 L. 14?- mijitat. ($o. if*) 6 I N T R O D U C T I O. profecto et natural! revera jure omni obligatione promittendi reus liberabatur , quippe qui -folutione plene officio , quo ftipulatori devinctus erat, fatis- fecerar. 2. Confitfio et confolidatio : nemo enim fui ipfms et creditor et debitor esfe poterat (i); 3. Ret debitae , nulla debitorh culpd dolove inter* vcniente , interitus (2). Etenim qui certain aliquam rem fefe datunnn promiserat, alidve ex caufa" de- bebat 9 profecto quidem quantum in ipfo esfet 9 fe- dulo id agere debebat, ut rem debitam creditor! praeftaret. Sed cogi quemquam aut cafum, aut aliorum dolum culpamve praeftare , non folum Ro- mano juri contrarium est (3) , verum omni natu- rali juris notioni refragatur. Hi igitur , quos hucusque memoravi 9 obligatio- num tollendarnm modi, omnium fane erant praeci- pui et vetustisfimi , utpote ex ipfa quafi obligatio- num natural ac ratione deduct!. Verumenimvero quum hosce modos neutiquam fufficere quotidia- nus rerum ufus demonflrasfet , alii bene multi infuper modi excogitari coeperunt, partim qui- dem ad naturales obligarionis tollendae modos ali- quatenus accommodati , partim vero ad publicam magis utilitatem comparati; quorum tamen", ut- pote ex fummo jure civili oriundorum baud mi- nor (Q L. 75. L. 95. . 2. I- 107. ff tie SoltitionibKt. (4^. 3.) (a) L. 23. ff. ^ ^ erb - obligat. (45. i.) (3) Vid. L. a3. fin. ff. de Reg. jur, (50. 17.) INTRODUCTIO. 7 nor erat efficacitas quam eorum , quos Ipfa rerura natura et ratio fponte protulerant. Ad hocce au- tem posterius obligationis tollendae modorum ge- nus praecipue referendi funt : i. dccepttlatio (i) Etenim cum acceptilatio vcluti imaginaria dicatur folutio, profecto a fummo jure civili eandem ac vera folutio repetere debuit auctoritatem. a. Ima- ginaria ilia folutionis fpecies , quae fiebat per act et libram; quam Gaj us attigit Comm. Ill, 173 fqq. 3. Nova f to (a) , 4. Solennis confignatio ac de* pofttio (3) , 5. Compenfatio (4) , 6, Contra- rius confenfu (5) , et inprimis Scntentia injudicio legitimo lata(6} ; quippe qui modi omnes , cum non ex proprid Datura" ejus esfent efficacitatis , ut obliga- tioni rite conftitutae omnem fponte eximerent fub- ftantiam ac vim , necesfaria juris civilis indigebant auctoritate, ut plcno vigore valere posfent. Ita quidem fonte et origins omnes quos fupra retuli, difFerebant obligationis penitus tollendae modi. Verum tamen ad auctoritatem et vim quod attinet, nullum omnino discrimen fuisfe videtur, cum hoc fcilicet univerforum esfet commune , quod ip. (O Vid. . i. Infl. quib. mod. nil. obligat. G a j u i , III , 169- (a) Vid. .3. Inft. cod. Gajus, III, 176 fqq. (3; L. 9. Cod. dt SoJut. tt libirat. (8. 43.) (4) Cf. inprimis LL. 4. ci ai ff. 4i Ctmfinftt. U6.a.) (f> A. Indie, eodem (o) Vid. Gajus, III, 180 fqq. 8 I N T R CD U C T I O. s iffo jure i. e, ipfa juris aut naturalis (i) aut - vilis poteftate (prouti aut ex ipfa natura exorti fuisfent, aut juris civilis auctoritate confirmaren- tur) obligationem quamque tollere dicerentur. Ni- mirum verba ilia ipfo jure tatis indicant , isto- rum modorum univerforum hunc fuisfe effectual , ut, fimulatque exftitisfent , omnem proinde obli* gationis fubflantiam funditus extinguerent , fimul" que actiones ex negotiis contractis oriundas , de medio tollerent. Hactenus modos obligationis ipfo jure tollendae defcripfi. Quamvis autem hi foli obligationibus fenitus evertendis infervire posfunt, propterea ta- men nequis existimet, obligationem rite conftitu- tam 5 fi quidem aliquo istorum modorum ftiblata non fuisfet , plenos Temper Romae fortitam esfe effectus. Nam etli antiquisfimd quidem aetate ita obtinuerat (2), procedente tamen tempore modis tollendae obligationis ipfb jure, alii bene multi ex praeioria jurisdictione enati opponi coeperunt mo- di, neutiquam quidem ipjo Jure valentes (3), ve- rum per exceptiones in jure a reo allegandi. Ni- mirum cum multa alia momenta , turn vero inpri- pri- (1) Jus naturale h. I. intelligimus ipfam obligationutn natu- ram et rationem. (2) Vid. Gajus, IV, 108. (3) Namque ea, quae Praetorem habebant auctorem, ipfo jure fieri dici non poterant. Vid. Brisfonius dc'V. S. voce ' 4- INTRODUCTIO. 9 mis aequitatis (quam ftricti juris rigori fuccumbe- re faepe animadverteret) promovendae ftudium Prae- torem impulerunt, ut , aut ob aequitatem a contra- hentibus neglectam , aut ob publicae utilitatis ratio ncm , aut ob alias denique caufas infra in examen vocandas (i) , fubinde actionem aliquam , licet ex civili negotio rite legitimeque exortam nulloque deinde civili naturalive obligationis tollendae mo- do extinctam , effectum tamen fortiri non fmeret. Quocirca cum ex muneris iui natura" actionem ftricto jure valentem negare neutiquam posfet, ta men additis claufulis earn conditionalcm redde- re (a) , et cfikacitate destituere iblebat. Hae vero clauiulae dicebantur exceptiones , quae a modis tol- lendae obligationis ipfo jure hoc inprimis nomine diiFerebant , ut hi ftatim valerent atque locum obtinere coepisfent; exceptiones contra totae cum praetorio cohaererent honore, ideoque .diferte a Praetore esfent impetrandae. Univerfe igitur modus quivis ipfo jure valens, ipfam femper obligationem evertebat; exceptio con* tra, integral relictft obligatione, actionem tamen inde oriundam elidebat (3). Pau- (i) Cap. I. Sect. a. . 3. Cf. Gajus IV. 113130. Tit- Inft. Ac Except. (4. 13.) Tit. ff. V Except, cet. (44. I.) (a) Gajus, IV, 119. (3) UfharisGmam Romanis fuisfe distinctioncm istara nter mo- des obligationis aut ipfo jure aut ptr exceptionem tollendae , ut alia loca taceam, inprimis patet ex L. 34. . i. ff. de Obligat. it tctioa (44. 7.) L. 3. .l. 10. ff. dt S*luitn t (46. 3.) L. 81. io I N T R O D CJ C T I O Faucis hisce , de ipfws distinctionis inter modos obligations ipfo jure aut per modum exceptionis tollendae indole et naturd , breviter ac tamquam per caufae collectionem praemonitis, praeparatior jam ad quaestionem a VV. Clar. propofitam aggre- dior. Nimirum fciens 9 qualis tandem ipfa ilia fit distinctio, eo facilius ejusdem et originem et va- rios eiFectus investigare potero. In hacce autem, investigatione eum fequar ordinem , quern ipfa quaestione tacite includi animadverto , priori fcili- cet Capite de distinctionis Orlgine, posteriori vero de variis E/ectibus disputaturus. In utroque vero capite illud fedulo acturus fum , ut chronologic^ infistens ratione , deinceps tres illas periodos cele- berrimas , in quas totius Romanae jurisprudentiae historia commode distribui posfit , nempe legis ac- tlonum , formularum , judiciorumque extraordina- riorum (i) in examen vocem , ut inquirere posfim , quid in flngulis iis nostra valuerit distinctio. Deni- que vero , priusquam manus operi admoveam , VV. Clar. etiam atque etiam rogatos velim , ut , qua iblent esfe et aequitate et benevolentid , iis ignoscere velint vitiis, quorum, et propter ingentem materiei difficulta- tem et propter ingeniimei infirmitatem ? feracisfimam fore meam disputationem , perfuafum mi hi habeo. CA- 81. 3- ' ff d e Legatis !. (so.) L. 4. ff. Ufafructuar. queina/]tn t (j 9.) (i) De hac periodorum dis r inetione cf. inprirais Zimmern, Gtfcfifekte ties Rottsifehtn Privatrtchti , Heidcib. 1829 in la- troductione , . i. CAPUT PRIUS. DE ORIGINE DISTINCTIONIS INTER MODOS TOL* LENDAE OBLIGATIONIS IPSO JURE, ET PER MODUM EXCEPTIONS. S E C T I O. I. DE NATURA ANTIQUARUM LEGIS AC TIONUM HUIC DISTINCTIONI CONTRARIA. Antiquaruin legis actionum naturam , per mul- ta faecula ignoratam, innumerisque adeo frustra a juris doctoribus captatam conjecturis , patefece- runt tandem, lummo jurisprudentiae bono , nuper reperti G a j i Icti commentarii. Hi fcilicet cum multa alia ad argumentum nostrum egregie facien- tia continent , turn praecipue difertis nos verbis decent, exceptiones antiquitus neutiquam ufu fre- quentatas fuisfe (i). Nimirum ea univerfe fuit legis actionum atque antiquioris jurisprudentiae natura, ut foli atten- derentur exteriores cuivis negotio propriae fo- lennitates ^ neglectd prorfus omn aut aequi- tatis aut veri in contractibus praefliti con- fen- Ci) Vid. Comm. IV. ic8. ia C M M N T A T I O ienius ratione. Hinc igitur cum actores , certis formis adftricti , li vel minimum in actionibus in- ftitnendis errasfent , caufd cadere folebant (i) ; turn vero e contrario actiones rite inftitutae atque e ncgotiis, justis adhibitis folennibus , contractis oriundae turn demum effectu excidcbant , fi ipfa ilia negotia ipfo jure fublata fuisfent. Namque jam olim multos fuisfe modos , quibus obligatio quae- vis , licet rite inflituta , penitus tamen deinceps de- nuo tolli posfet, omni dubitatione majus est. Hue autem , me judice, referenda funt : I. Solutio, five naturalis rei debitae praeftatio, qua fcilicet ipfius obligationis caufa penitus ex- hauriebatur. Haec nempe, utpote non moribus fcriptisve legibus inducta , fed ex ipfa naturali rei ratione defumta, nullo non tempore plene obli- gationem quamcunque extinguere potuisfe vide- tur. Quatenus autem illi obligationis tollendae modi , qui folutioni aequiparati funt , v. gr. ao ceptilatio cet. antiquitus jam viguerint , hand con- flat (2). II. Sententia fuper actione aliqud in judicio la* ta. Etenim qua de re femel actum fuisfet , de ea- dem re, Gajo teste, denuo ipfo jure agi non poterat (3). III. Ci) Vid. Gajus, IV, 30* ( 2 ) Cf. Dimmer ii., in Opere citato. (3) Vid Gajus, IV. . io3. J U R I D I C A. 13 III. Pacta et transactiones. Atque pacta qui- dem cents in caufis obligationes tollebant v. gr. in delictis furti et injuriae (i), Transactiones vero olim univerfis actionibus finiendis inferviis- fe conftat ex compluribus legum decemviralium fragmentis (3). Easdem tamen transactiones baud fine certis quibusdam fieri potuisfe verborura fo- lennitatibus , admodum probabiliter fummus Nood- tius conjecit Xs) Quum igitur hscc fuerit legis actionum natura, ut obligatio extingui quidem posfet, verum non- nifi modo aliquo ipfo jure valenti ; quae autem obli- gatio ita extincta non ftiisfet , ea nullo exceptionis (quippe cujus ufus antiquioribus Romanis igno- tus fuerit) praefidio elidi posfet, hinc efficitur, nullam omnino olim Romae viguisfe inter modos obligationis ipfo jure aut per exceptionem tollen- dae distinctionem. Animus autem est , in fectione proximt inquire- re, quomodo quibusque opportunitatibus , per exceptiones a Praetore inductas distinctio ilia dein- de enata fit. (l) Vid. L. 7. 1 4- L. 17. . l. L. 17. . 3. ff. % a6. 7.) ro, it Offic. Ill, 15. B ft *o C O M M E N T A T I O. ret (i). Verum hae quidem leges latae funt de caufis ejusmodi, quae, cum ad fummam pertinerent reipublicae utilitatem (2), ab omni violatione, li- cet forte minus metuendd , immunes fervandae erant, quibusque praeterea ejusmodi inerant peccandi ille cebrae, ut in iis mprimis lubrica hominum vir- tus esfe posfet. Quamdiu Roman! arctis parvae reipublicae fi- nibus circumfcripti, in vicinis adhuc Italiae po- pulis debellandis occupati erant, nulla non for- titudinis, fidei, temperamiae , justitiaeque laude excellebant, nullisque adeo in jure opus erat ex- ceptionibus bonam fidem vindicaturis. Ubi vero per longinquas regiones, in quibus fere omnia ad luxuriam morumque perniciem erant compofita 9 victricia arma circumferre coepisfent, ipfaque adeo urbs Roma peregrinorum turba fenfiiij fenfimque oppleta fuisfet, hand aliter fieri potuit, quin aurei illi Curiorum , Papiriornm, Deciorumque mores paulatim in deterius verterentur , pesfimaque tan- dem pesfumdarentur corrupted. Orta hinc bella civilia , conjurationes, caedes, nullaque non turpisfima fcelera (3). Hinc etiam ju- (i) Cicero, de Offic. III. 15.. (a) Tutelam juris public! fuisfe docet L. 8. if. de Tutelit (a6. i.) De curatione autem ob fimilkudinem idem flaruendum videtur. (3) Cf. omnino Sallustius, de Sello Catiliuario t Cap. o. J U R I D I C A. ai juris conditio (quae fcilicet arcta cum gentium moribus contineri foleat necesfitudine) ingentein pasfa est mutationem. Abiogatae legis actiones , utpote quarum feveritatis Romani, laxioribus jam viventes moribus, baud amplius patientes erant(i). In harum locum fubftitutae formulae , quarum ufus jam olim quidem, fed peregrinorum tamen folorum caufi in re publica obtinuerat (a). Aucto autem mirifice , et peregrinorum in republica Ro- mana momento , et negotioriim inter eos civesque Romanos fusceptorum numero, proinde etiam jus gentium et laxior ilia judiciorum forma, qua foli antea ufifuerant peregrini, civibus quoque Romanis innotescere et placere coeperunt (3). Neque ta- men tarn faciles mitiori juris gentium rationi au- res praebuisfent Romani , nifi aliunde jam eorum probitas morumque integritas mifere corruptae fuis- fent. Quemadmodum autem et morum corruptela et peregrinorum affluentia univerfe plurimum ad Ro- manorum jus aequitate temperandtim contulerunt, ita eaedem etiam caufaefpeciatim effecerunt , ut ex- ceptionum ufus quotidie fieret magisnecesfarius, imo mox iis carere baud amplius posfent Romani. Nam- que cum olim quidem , ut jam monui , exceptionibus neu* (i) Gajus, IV. 30. (a) Vid. Zimmern, Op. ci-. $. 49. in quarum defcriptione jam verfamur , fedes collocanda est. In hisce enim , cum vel nuda quae- dam folennitas fecimdum juris ftrictioris praecepta ad obligationem pariendam fufficeret , praetorio fane indigebatur auxilio, quo iniquae avenerentur con- denmationes. Si igitur ex gr. quis aut yi coactus aut dolo deceptus, alii ftipuhnti promifisfet, vale- bat quidem obligatio , et actionem adeo produce- bat, verum actionem ejusmodi, quae per exceptio- nem quod metus caujd aut doli mail facillime elidi posfet (3)0 Haec exempli caufa memorasfe fufficiat: nam multae quoque aliae exceptiones erant , qui- bus naturalis aequitas in fingulis negotiis con- tra ftricti juris rigorem defendebatur , inter quas inprimis pacti (4) ac non numeratae pecuniae ex- cep- (i) Vid. 78. Tnft. de Action. (4. 6.) (a) Cf. L ai. ff. Sol matrim. cet. (24. 3.) L- 84. . 5. ff. d* Lezat. 1. (So.) L- 5- Cod. de Inutil ftifulat. (8.39.) Gajus, IV. 116. Averanius, 1.14. n. 13. C 3 ) Vid. . i. Irft. de Except. (4. 13.). (4) Gajus, IV 116. . 2. Inft. ">d. J U R I D I C A. a? ceptiones (i) filentio baud flint praetcrmittendae. Ceterum probe tenendum est, pacti quoque ex- ceptionem in ftricti tantum juris judiciis uiu veni- re potuisfe. Quod forfitan de omnibus omnino dicendum cst istis exceptionibus , quae aequitatis fo- lius caufil inductae funt. Nam cum in b. f. negotiis aequitas fidesque ad ipfam obligationis fubftantiam pertinerenc , fequitur ilia per ejusmodi facta , quibus aequitas laederetur , ipfo jure aut imminui aut tolli debuisfe. Pergimus jam ad alteram exceptionum clasfem , earum ncmpe, quae ex mutata judiciorura confti- tutione exortae funt. Hue autem praecipue refe- rendae funt exceptiones, reiin judicium deductae et rci judicatae. Nimirum antiquarum legis actionum aetate quae- vis obligatio per judicis fententiam ipjo jure peri- mebatur (2). Haec autem ratio , ut videtur , im- mutata primum est per legem Aebutiam , qud for- fitan tancitum est , ut ea tantum judicia 9 quae ex legis actionibus quodammodo continuata fuisfent , quasvis obligationes ipfo jure extinguere perge- rent Cs)- Unit est, hoc certo conftat, Gaji temporibus fum- (0 Cf. Gajus, IV, 116. . a. Inft. dt Except, add. L. 6. . 1. L. 7. D. de Novat. (ft) Gajus, IV. 108. (3) Vid. Heffterus,i Comment. *<*Gajum, Cap. XX. p. 98. coll. quae dixi , hujus Cap. Sect. I. a8 COMMENTATIO fummo vigore floruisfe earn distinctionem , ex qud judicum fententiae, nunc ipjo jure^ nunc per cxceptionem tantum ad toliendam obligationem va- lerent. Scilicet omnia turn judicia aut hgi- timo jure conjisttbant 9 aut imperio contineban- tur (i). Ilia quidem fecundum Heffterum (2) originem duxerant ex antiquis legis actionibus , ideoque tantam obtinebant auctoritatem , ut ! quae- cumque obligatio in legitimum judicium deducta fuerat, ex ipfo jure formam fuam exuerec et mu- taretur in obligationem litis contestatae , quae ipfa deinde per fententiam judicis in judicatum fa- ciendi obligationem converteretur (3). Sentential autem judicis demum lata" actori omnis omnino primariam actionem denuo inflituendi facultas adi- mebattir , ipfaque adeo actio vere tollebatur. Cete- rum folae obligationes vere civiles ita per fenten- tiam judicis extinguebantur. Ita in judiciis legitimis. Judiciorum autem quae imperio continentur, quippe quae omnem vim ex praetoria repeterent jurisdictione , haec efficacitas csfe non poterat , ut ipfo jure i. e. ipfo jure civi- li obligationes tollerent. Quorfum tamen et e Judiciorum legitimorum numero ilia referenda funt, in quibus obligatio aliqua per formulam in factum conceptam dijudicaretur , quum et haec ju- (i) ^ajus, IV. 103. (O Loc. cir. (3) Gajus, III. 180, iSi. J U R I D 1 C A. 39 judicia mag is praetor ia jurisdictione quam ipfo jure civili niterentur (i). Quae cum ita esfent, fuaferunt tamen et litium numeri comminuendi ftudium , et reorum favor , ut vel turn , cum jiidicis fententia obligationem ali- quam ex juris civilis auctoritate ipfo jure non fus ttilisfet , de eadem nihilominus cauffl baud denuo ageretur (2). Quo confilio inductae funt a Praeto- re exceptiones rei in judicium deductae et rci ju dicatae , quarum hanc raiionem esfe voluit , ut in illis caufis judiciisque , in quibus ipfo jure non procederetur , occuparent locum earuin nova- tionum necebfariarum , quae in judiciis legitimis , quotiescumque de obligatione vere civili , formulft in jus concept^, ageretur, per litis contestationem et fententiam judicis fieri dicebantur (3). Quodfi igitur quis actionem in judicium jam deductam de- nuo inftitueret , repellebatur per except, rei in ju- dicium deductae; fi vero reum per fententiam ab- folutum iterum conveniret, exceptio rei judica- tat ei objiciebatur. (4). Tertiam quandam exceptionum clasfem illae ef- ficiunt, quas Praetor jurisdictionis fuae confirman- dae (i) Namqne vere juris civilis judicia ea tantum esfe dici po- terant, in quibus dijudicaretur formula juris civilis habens intcn- tionem. Vid. Heffterus, J. 1. (-2) Vid. L. 6. ff. de Except, rei ;W. (44. 2.) (3 Cf. Gajus. III. t 8o, 181. IV. 106109. (4) C a j u s , //. cc. 30 C O M M E N T A T I O dae gratia* faepe concedebat. Quotiescumque v. gr. Praetor Sempronio eas dare vellet actiones , eaque imponere officia, quae jure civili Sejo tri- buerentur, profecto exceptionibus excludendus aut tuendus erat Sejus, quando directis actionibus alios conveniret , aut ipfe conveniretur. Alioquin enim actionum Sempronio, et contra eum, a Prae- tore datarum efficacia nulla fuisfet. Frequentisfi- me autem hujusmodi exceptiones ufu veniebant in fideicommisfariis hereditatibus (i) et bonorum posfesfionibus (2) , quum fcilicet in jure praecipue hereditario excolendo et amplificando egregie Prae- tor verfatus fit. Denique venio ad illas exceptiones , quae publi- cae utilitatis caufd inductae fuerant , i. e. quae ae- quitatem aut flricti juris civilis praeceptorum mi- tigationem non adeo curantes, ad utilitatem maxi- me publicam civitatisque commodum comparatae erant. Hujus generis perpaucae ex praetoria or- tae funt jurisdictione. Praetor enim vulgo magis aequitatetn in privatis caufis custodire qtiam unU verfe jus ob publicam utilitatem immutare folebat. Illae igitur inprimis ad h. 1. pertinent exceptio- nes , quas G aj u s et J u s t i n i a nti s vel ex le- gibus , vel ex iis quae legis vicem obtinerent , i. e. Se- (i^ Vid. L. I* . 4. L. 27. . 7. L. 55. p. ff. adSctum Trc- btlliannm. (36. 1.) (?) Vid. L. 15. ff. de de Bon posf. coutr. Tab. (37. 4.) Collat. LL, Mof. tt Rom. X^/. 3 alia loca pasfim. J U R I D I C A. 31 Senatusconfultis , refcriptis Principum cet. , ortas tradunt (i). Quodfi autem quis fit, qui mirettir, nos, licet fupra exceptionum originem ex foil praetorid re- petieriraus jurisdictione , jam de exceptionibus ejusmodi loqui, quas jus civile genuisfet, qua- il vero (fie nempe quis forte ratiocinetur) illi obligationis tollendae modi , quibus jus civile ori- ginem dedisfet 5 non ipfo jure i. e. ipfo jure civili valerent , ita ad istas objectiones respondeo. Sae- pe quidem aut Senatus , aut Princeps , aut totus de- nique populus certas quasdam obligationes nonnul- lis in caufis effectu privari volebat, quod fcilicet id reipublicae conducere videbatur; neque tamen ita femper hujusmodi SCta, aut Principum conftitu- tiones, aut denique leges obligationes, ceteroquin rite conftitutas , nullas reddere , vel ipfo jure tollere poterant. Unde , ut aliquem faltem ilia juris civilis placita effectum fortirentur , ipfius Praetoris in- digebant auxilio, a quo fcilicet in edictum recipe- rentur ; ut fie praetoriarum exceptionum habitu in dutae, actiones quae reipublicae utilitati contrariae esfent elidere posfent. Hoc igitur fenfu civiles etiam exceptiones aliquatenus a praetorio houore venisfe posfunt dici (i). Duae autem inprimis caufae fuerunt , ob quas ac- (<) Vid. Gajus, IV. 118. . 7. Infl. de Except. (4. 13) C> Vid. Z i m m e r n. Op. cit . 92. Schroter, Qbferv. p. ;oi. 3* COMMENTATIO actio, etiamfijus civile earn finiri vellet, interdum tamen ipfo jure non tolleretur; quarum altera in angusta nimis legislatoris potestate , altera in ipfius actionis fmiendae modi naturd pofita erat. Prior caufa inprimis obtinebat in iis exceptionibus , quae ex SCtis ortae fuerant, utpote exceptionibus SCti Macedonian* (i) SCtt Velkjani (2). Nam cum Senatus , med quidem fententia 4 , nu m q uam fumma 4 ufus fit juris civilis conftituendi potestate , neque igitur ullam actionem, jure civile valentem, peni- tus atque ipfo jure tollere posfet, ad Praetorem fane Senatui confugiendum erat , fi actionem ali- quamefFectiiprivariipfiplacuisfet (3). Quodfiautem quis ex verbis illis Ulpiani, quibus non ambi- gi dicitur , Senatum jus facere posfe (4) , effici pos- fe putet, Senatum ex fuae potestatis vi jus civile funditus evertere potuisfe , respondeo , Jcti verba magis magnam Senatus in jure condendo auctori- tatem , quam fummam juris conilituti evertendi po testatem indicare videri. Venio ad caufarii posteriorem. Scilicet faepe fie- bat, ut, etiamfi legislator ipfefumma uteretur jus civile et condendi et tollendi potestate, interdum tamen caufae illae, ob quas obligationes efFectu pri- ( ) V d. Dig. XIV. 6. ( a) vid Dig. XVI. i. ( :; Vid. Zimmern. 1. 1. Vid. L- 9- ff- d6 Le S- Sct - d 30 J U R I D I C A. 33 privare vellet , ejus esfent generis, ut fine fummfl. iniquitate et- falvd juris ratione, obligationes fun- ditus et ipfo jure exftinguere non posfent. Hue inprimis pertinent exceptiones illae, quas XXT* %o%yv praefcriptionum temporalium nomine infig- nire folcnt (i). Nam etiamfi publica utilitas pos- tularet ut actiones , quae temporis diuturnitate confopitae fuerant , non amplius fuscitarentur , ini- quisfime tamen egisfent Romani Principes , istarum praefcriptionum auctores, fi per illas ipfo jure , i. e. ita ut nulla fuperesfet inftaurationis fpes, actiones quasvis tolli voluisfent : nam exceptio- num quidem habitu indutae praefcriptiones mul- tis fane modis efficaciam fuam amittere poterant, v. g. fi Rei illis in gratiam Actorum renuntiasfent , cet. (2). Ceterum quae in Conftitutionibus Prin- cipum, eadem in ipfis legibus obtinuisfe videtur ratio , cur et hae fubinde , vel per difertam legisla- toris utpote aequitatis ftudiofi voluntatem , vel ne fumma juris civilis ratio temere everteretur , non ipfo jure , fed per exceptiones praetorias 9 vires fuas exfererent. Per- CO DC his vide Tit. Cod. de Quadriennii praefcript, t (j 37 )L. 3. et4. C. de Praefcript. $oann. (j. 39.) Authent. C.de Aj>fcllat. (a) Forfitan tamen ct praefcriptiones pocius ideo, quod Prin- cipibus antiquum jus ipfo jure tollendi potestas non compe- teret, quamob aliquam aequitatis rationcrn, exccptionvm, non vero ipfo jure obligationera tollendurn modorum , formam in- duerunc. Ita fane ccnfere videtur Zimmern., qui , cir. Conftitutiones Principum impcrfectat Itget vocat. C 34 COMMENTATIO Percurrhmis ita quatuor istas exceptionum clas- fes, quas totidem distinctions nostrae fontes fuisfe fupra argui. Nam cum distinctio ea orta fuisfet, ex earum exceptionum inductione 9 quibus fumma ratio et naturalis aequitas caufam praebuisfent , dein tamen , quo plura exftiterunt ad exceptiones in- ducendas jnomenta 5 eo majora etiam ipfa di- ftinctio cepit incrementa. $ 4- DC cxceptionibus in factum. Superior! . certas quasdam recenfuimus excep- tionum clasfes , quorfum tamen eas tantum retuli- mus , quae certis nominibus infignitae, in praeto- rium edictum receptae fuerant. Quae enim excep- tiones in edicto diferte defcriptae non esfent , il- lae olim nullam obtinuisfe videntur auctoritatem. Mox autem et increscens aequitatis ftudium et univerfe jus in dies laxlus factum , praeter illas exceptiones quas edictum contineret , innumeras alias defiderare coeperunt. Quibus vero omnibus cum edictum Praetoris neutiqnam posfet fufficere, in factum Praetor excipere incepit (i), i. e. quo- ties ob quamcumque tandem caufam aliquam ac- tionem ad efFectura perduci nollet, quam tamen di- Ci) Cf. Zim m er n. , .94. init. J U R I D I C A. 35 diferta nulla edict! exceptione infirmare posfet, Praetor varias variis caufis accommodare coepit exceptiones, five ex general! quodam edicti placi- to (i) , five ex vi propriae jurisdictionis. Ex hoc autem demum inde tempore distinctio , inter modos obligationis ipfo jure et per modum exception^ tollendae , prorfus exculta omnibusque numeris perfecta fuisfe dici potest. In tantum enim jam adaucta fuerat Praetoris auctoritas , ut juris civilis actiones , qiiotiescumque illae aequita- ti aut univerfe mitiori illi juris recentioris ratio- ni non fatis congruere viderentur, per exceptiones in factum conceptas impune elidere posfet. S E C T I O III. DE DISTINCTIONE EA , PER JUDICIA EXTRA- ORDINARY HAUD SUBLATA. Etiamfi , expofit2 distinctionis origine , officio nos- tro quodammoclo jam defunct! nobis videamur, breviter tamen et de muiationibus , quas in disiinc- tione ed judiciorum extraordinariorum inductio per- fecit, disputare animus est. Haud recte ftatuunt meft quidem fententid, qui existiment , everfo judiciorum ordine, novam quan- dam atque a veteribus confuetuaiiubus prorfus ab- 0) Ut monct Heffter. ad Gajum, C. XXII p. 107. C 2 36 C O M M E N T A T I abhorrentem perfectam esfe judiciorum conftitutio- nem (i). Quominus enim illud admittamus 9 im- pedimur frequent! ilia" antiquiorum et actionum et exccptioncm , aliarumque denique rerum ad formu- lariam judiciorum aetatem pertinentium , in recen- tioris Justinianeique juris monumentis occurren- ti commemoratione : quare multo potius existi- mandtun est , jampridem ante extinctum judicio- rum ordinem, praeter ordinarias agendi formulas, rrmltas fuisfe caufas , quae peculiar! Praetoris in- digerent cognitione (2) : harum porro extraordina- riarum cognitionum numerum indies auctum esfe, earumque uftim ob fimpliciorem quam contine- rent agendi normam adeo Romanis placuisfe, ut postremo fub Imperacoribus Diocletiano et M a x ira i a n o univerfa j udicia extraordinaria efFec- ta lint (3). Sed quid tandem, everfis judiciis ordinariis, in distinctione nostra mutatum est? Scilicet hoc ante omnia notandum , in judiciis extraordinariis cum ipfe Praetor cognosceret, judicum proinde dando- rum morem abrogatum esfe; unde ultro fequitur, etiam conceptis formulis turn non amplius opus fuis- (0 Cf. Zimmern, Introduct. . i. (2) Cf. Zimmern. .88. llQftcr.)InflitutioncndesRomi- fchenntidTeutfclieu CiviJ-procesfes. Lib. III. Part. I. Tit. i. n. 4. (3) Heffter. , 1. c. Tit. 2. Zimmern. . 89. coll. L. 2. Cod. jc Pedsr.els judicibnt Cs- 3-) Adde L. 3. CoA.de Interd. (8- 2.) L. d. Cod. Vnds vi. (8. 4.) L 3' Co J U R I D I C A. 37 fuisfe. Quid enim formula fine judice, in cujus gra- tiam ilia concipiatur? Ilinc etiam propric exceptio- nes formae ratione ufurpari desierunt : faepius enim monuimus, hanc propriam fuisfe cxceptionum na- turam, ut caufd cognitit a Praetore formulae info rerentur (i), licet tamen eatenus , ne formae qui- dem ratione , prorfus perierit distinctio inter modos obligations ipfojure aut per exceptionem tollendae, quatenus etiam in extraordinario judicio exceptio- nes initio litis proponere, modos vero ipfo jure obligationem folventes ultra litis contestationem differre mods erat (2). Argumentum autem et ef- fectus quod attinet , nullus dubito , quin vere ju- diciorum ordini distinctionis nostrae ufus fuperftes fuerit. De effectibus quidem infra dicendi locus erit. De argumento vero exceptionum mine brevi- ter monendum est. Nimirum haec distinctio ita fefe ex ipfis Roma- norum moribus , inftitutis, reipublicaeque condi- tionc fenlim fenfimque explicucrat, atque adeo tarn egregie exculta erat , ut qui illam , mutati ali- quatenus judiciorum normd funditus evanuisfe con- tenderet, vel turn parum recte loqui videretur, fi nullum amplius fuperesfet antiqui juris monumei> turn, quo ille ftatim redargueretur. Sed plenae ftint (0 Vid. Gajus, IV. 119, (a) Vid. quae infra dicturi fumus, Cap. II. Sect. III. L. A. coll. Hefftero, Inftitu t. etc. L.I. Tit. 6. n. 7. Zi inmc m. $. 9?. On. $. 93. 3 3 COMMENTATIO flint Justiniani Inftitutiones , plenum est juris Romani Corpus , plenae denique funt univerfae ju ris Romani recentioris reliquiae placitorum , ex quibus abunde pateat , quantum vel abrogatis for- mulis , exceptionum tamen et nomen et efficacia vigere perrexerint. Quae in hoc Capite de distinctionis nos- trae origine disferuimus , in breve jam contraha- mus. Quamdiu legis actiones Romae vigebant , nullus exceptionum ufus nee erat nee esfe poterat , prop- terea quod turn vix ulla aequitatis ratio haberetur atque univerfe omnes obllgationes , paucis tantum quibusdam modis , iisque aut ex ipfa natura aut ex fcriptis legibus ortis , extingui posfe , hominum qui turn vibebant fimplicitas existimaret. Indue- tis autem formulis remanserunt quidem antiqui illi obligation Ujin. ipfp jure tollendarum modi, ve- rum iis fenfim opponi quoque coeperunt alii com- plures modi ex praecoria jurisdictione orti, obliga- tionibus ob aequitatem infirmandis infervientes. Unde demum distinctio inter modos obligationis i^fo jure et per modum exccplionis tollendae ena- ta est. Denique extincto judiciorum ordine exte- riorem habitum distinctio aliquatenus exuit ; vera tamen ejus efficacia, licet quodammodo infirmata, neutiquam tamen turn e jure Romano fublata est (i). CA- (i) Vid. Heffter., I*fiitut. c t. 1. c. CAPUT POSTERIUS. DE VAR1IS EFFECTIBUS DISTINCTIONS , INTER MODOS OBLIGATIONIS ipfo jure ET per mo* dum cxccptionis TOLLENDAE. S E C T I O I. DE AETATE LEGIS ACTIONUM. Quum inCapitis fuperioris Sectioned, viderimus, Icgis actionum naturam propter nimiam antiqui juris feveritatem distinctioni nostrae prorfus fuisfe contrariam , fponte patet, de ejusdem distinctionis efFectibus ex jure XII Tabb. et legis actionum ne quaeri quidem posfe. Quocirca fhtim ad fectio- nem fecundam, in qud aetas formukrum in cen fum vcnict , transgrediamur. S E C T I O II. BE VARIIS DISTINCTIONIS EFFECTIBUS AETATfc FORMULARUM. Antequam ad istos effectus exponendos nos ac- cingamus, quaedam praemonenda videntnr, quae ni. COMMENTATIO nifi probe teneantur, ad rectam eorum quae fe- quuntur intelligentiam profici non potest. Nimirum est quidatn in juris Corpore locus, quern primo intuitu ita fefe habere putes , ut (la- tim nos ab omnibus reliquis disquifitionibus aver- tere velle videatur. Quis enim est, qui audiens Paullum JCtum , nihil interesfe tradentem , ipjojure quis actionem non habeat an per exceptionem in- firmetur (i) 5 mihi non objicere cupiat, quod ea confecter quae testibus ipfis Romani juris Aucto- ribus vana lint et nullius momenti. Verumtamen rem - earn paullo 'diligentius con- fiderantibus plures mox apparebunt viae, quibus et.PaulliJCti. placitum et confilium VV. Clar. in proponenda" quaestione, de distinctionis inter mo- dos obligationis aut ipfo jure aut per modum exceptionis tollendae effectibus, in egregiam redigi posfe videantur confonantiam . Scilicet Paullum omnem distinctionis efficaciara Lege cit. repudiare neutiquam voluisfe, vel hinc apparet , quod aliis bene multis juris Corporis locis , cum alii JCti turn ipfe Paulas , tarn anxie quaerant , utrumquis in cer- tis caufls ipfo jure an per cxceptionem tutus fit (2)? Quod (O L. 112. ff. de Reg. juris. (2) L. 40. ff. de Rebus crtditis (12. I.) L. 34. . i. ff. de Obligat. et action (44 7.3 L. I. , 7. ff. Quar. rer. actio non \ v tttr. (45, 5.) L. 4. ff. Ufufruct. qnemadm, caveat, (7 9.) alibi pasflm. J U R I D 1 C A. 41 Quod profecto, fi baec nequaquam efFectus ratio- ne diffcrrent, omriino otiofum foret (i). Aliter igitur Paullus illustrandus est. Putave- rim autem, dixisfe quidemJCtum , nihil inter mo- dos obligationis ipfo jure tollendae et per exception** interesfe , fed eas tamen tantum cogitasfe eum excep- tiones , quae rite jam et propofitae et probat ic in judicio fuisfent (2). Atque profecto verisfime ita ftatuisfe vidctur. Scilicet exceptio rite allegata baud minus quam defenfio , qua obligatio ipfo jure finita diceretur , judiccm cogebat , fententiam ferre abfolutoriam. Semel autem abfoluto reo , fane per- inde erat , quanam tandem defenfione munitus cau- fd fupedor evafisfit. Praeterea . quo major hujusmodi Paulliani effati interpretation! fides habcatur, hoc etiam perfuadere videtur , quod L. ista 112. lega- tur per exceptionem infirmetur, baud vero in- firmari p o s f i t , quod profecto dicere maluisfet JCtus , fi exceptionem in judicio nondum allega- tam cogitavisfet (3). Quod- (O Nam univerfe in jure Romano cjusmodi tantura fieri fo- lent distinctiones , quae aliquam habcnt efficacitatis divcrfita- tem. (a) Eandem fententiam tuenttir Voet, ad Pand, L. XLIV. , Tit. i. u. i. init. v. Lohr, Kurzt 6emcrku*gen 9 n w . 6. in Magazin fur Rechstwisfenfchaft und Gefttzgebnng , herausg*- geben y$n v. Grolman und v. Lohr. T. IV. Part. I. (3) Ita ex gr. Javolenus, L. 14. IT. d e Cotnpcnfat.{i6. 2.) exceptionem cogitans, qua reus defenfiouis caufa nondum ufus fit* 4* (C O M M E N T A T I O Quodfi cui haec forte minus placeant , alia etiam ratione objectio, quam mihi ex Paulli JCti lege mover! posfe dixi, ref atari potest. Nimirum op* time fieri potuit , ut , quod Paullus de fmgulari all- qua" caufd momrisfet, illud exlibris ejus ad Edictum excerpferit Tribonianus, ac deinde tamquam generalem quandam juris regulatn in Digesta rece- perit. Etenim hand raro ejusmodi Triboniani errores et emblemata a VV. DD. carpi folent. Denique , rem fie expedire malo, quam, Wes- tenbergium fecutus , existimare , L. ista 112% exceptionis vocabulum latiori fenfu rnodum 9 quo actio ipfo jure finiretiir, indicare (0 Nam cum obiigatione exnncta" etiam actio funditus corruat , fane de eo , cui obligatio ipfo jure excidisfet, neu- tiquam Paullus dicere potuit, eum actionem qui- dem habere, fed quae per exceptionem infirme- tur. Seci, utut tandem est, multos eosdemque baud contemnendos eftectus habuisfe distinctionem nos- iram , fequens fatis utfpero docebit disputatio , quam quidem ita inftituemus , ut prius examinemus , qui- nam fuerint ejus distinctionis efFectus ratione for- mae , i. e. quatenus ex illius vi , diverfae admo- dum fit, ait: Quaesumque pe? exceptionem perimi posfunt itt eomfenjatianem n&n ycniunt. (O W e s t e n b e r g I u m ita fenfisfe , exinde patet , quod ad . 3. tit. ff, dt Exctptt allcgaverit. L. mam m. ff. Ac Reg*Jur. J U R I D I C A. 43 dura reis paterent in jure judicioque defenfiones fuas allegandi probandique viac, prouti ipfo jure aut per exceptionem tuti esfent; deinde varies is- tius distinctionis effectus , et in ipfarum obligatio- num vi et efficacitate tollendis momenta perpendamus. A. DC cffectibus rations, formae. Quum hoc inprimis inter modos obligations ipfo jure aut per cxceptionem tollendae fuerh discri- men, ut illi quidem omnera ex fe ipfi repeto rent auctoritatem , hi contra ita comparati esfent , ut toti cum praetoria cohaererent jurisdictione, i. e. per fe nullius esfent momenti , nifi Praetor cos fua auctoritatemunerisque viribus corroborasfet , at- que ita demum ex aequitate jus eiFecisfet (3), fequitur, in tanta utrorumque diverfitate, diverias etiara admodum fefe defendendi vias reis patere coepisfe, prouti aut ipfo jure aut exceptionis ope tutos fefe esfe contenderent. Harum autera via- ruin diverfitate , utpote ex distinctione nostra ena- td, ipfi distinctionis effectus /0rf?;tf\\\ 30.$. 905-997 44 COMMENTATIO ceptionum modorumque obligationis ipfo jure ex- tinguendae distinctio 5 in fmgulis litis inceptae et ad finem perductae partibus, perfecerit varieta- tes. Has igitur varietates perfequemur. i . In jure ante litis contestationem. 2. In ju dido. 3. Post fententiam judicis* I. In jure ante litis contestationem. Quotiescumque actor in jure apud Praetorem ac- tionem fuam edidisfet, una ex hisce tribus illi a reo objici poterat defenfionibus, fcilicet aut ac- tionem earn ab initio inefficacem fuisfe; aut valuis- fe quidem aliquando , verum deinceps novo aliquo facto prorfus periisfe ; aut denique earn , licet non- dum fublatam , tarn en propter aequitatem aliasve caufas fupra meraoratas (i)ad eiFectum perduci non oportere. Prouti autem aut ipfo jure actorem ac- tionem non hab^re 5 aut earn exceptione elidendam reus contenderet ? varie etiam formula a Praetore erat concipienda. Nimirum fi reus ex gr. ftipulationem nullam fus- ceptam' 9 aut fusceptam quidem olim esfe , verum fo- (0 Vic!. Cap. I. Sect* II. . 3. J U R I D I C A. 45 folutione vel acceptilatione cet. jam evanuisfe con- tenderet , pura et fimplex a Praetore dabatur formula , i. e. ejusmodi, cujus intentio nulld excipiendi clan- fulA reftricta, five conditionalis effecta esfet. Etc- nim verbis iis , fi paret , dari fieri oportere (quae juris civilis intentio erat atque ad formulas perti- nebat in jus conceptas (O) judex a Praetore ju- bebatur turn demum reum condemnare, fi jure civili ' deberet : unde ultro fequitur, numquam reum condemnari potuisfe , fi jure civili eum non debere parcret 9 quod toties fiebat , quoties actio , quam actor perfequeretur , aut ab initio nulla fuis- fet, aut deinceps ipfo jure periisfet. Hinc ultro apparet , cur etiam reus , qui ipfo jure tutum fefe fciret, impune hancce defenfionem in judicium dif- ferre potuerit (2) cum fcilicet earn, utpote ad jus civile pertinentem, judex admittere deberet, quip- pe cui per ipfam formulae intentionem a Praetore injungeretur , ut omnes illas admitteret. allegationes , ex quibus ipfo jure civili actionem actori non competere conftaret. Verumtamen hie fubfistebat purae istius inten- tionis in judicio momentum et efficacia, arctisque femper illis juris civilis limitibus continebatur. Quocirca quid agendum , cum quis actorem ipfo />/- (i) Vid. Gajus, IV. 45. (a) Vid. Heffter., Inftituthnen Jcs Romifthen und Teat- fchen Civil -proce$ftt 9 L. I. Tit. 5. n. 8. 4(5 COMMENTATIO jure actionem non habere contendere [neutiquam posfet , fed aliqud exceptione fefe tueri vellet ? Scilicet in tali caufa Praetor adeundus et exoran* dus erat, quippe cujus auctoritate ilia defenfio, quae ob folam aequitatis rationem confistere non posfet, fuppleretur et confirmaretur. Hac autem auctoritate fua* ita Praetor uti folebat, ut per for- mulam , quae unicam judici in judicando normam praeberet, hunc alicujus defenfionis, jure civili non confistentis , rationem habere juberet. Namque Praetor, fi post caufae cognitionem hanc illamve exceptioncm reo concedendam dticeret , earn tam- qnam conditionem five claufulam reflrictivam (ut hoc verbo utar) formulae intention! fubjiciebat (/); cujus quidem rei hie foret effectus, ut judex etiamfi reum flricto jure deb ere luce clarius ap- paruisfet , ad condemnationem tamen non procede- deret, fi illud placitum , quod exceptionis verbis contineretur , rite a reo fuisfet probatum (2). Univerfe igitur, fi reus in jure aut nihil actori reponeret , aut ipfo jure fe tutum contenderet , fimplex puraque a Praetore dabatur formula; fin vero exceptionis alicujus praefidio fefe defenderet , formulae intention! illius exceptionis mentio fub- jungebatur. Ce- (O Gajus IV. 119. (a) < f. Omoino de to:o h. argumento Zitnmern. $. 91. Noodt, de yr/jT. ft imfvrif , II. 13, fine. J U R I D I C A. 47 Ceterum tamen , quae de exceptionum ante L. C. allegandarum necesfitate diximus, multas habent cautiones, de quibus ita disputandum erit, ut fi- raul appareat , per eas regulam, quam tradidi- mus , aliquatenus quidem coarctari , neutiquam ve- ro everti. Prinium quidem notandum est , exceptiones eas , quae adeo cum aequitate bonftque fide cohaerebant, ut iis neglectis , omnia necesfe paterent malitiae , dolo et ferocitati (i) (cujusmodi funt exceptiones doll, metus , pacti ,) fponte b. f. judiciis infuisfe, quippe quorum et civilis et naturalis can fa bona fides esfet. Hinc exceptionum ilia trias vulgo b. f. negotiis ipfo jure inesfe (2) , vel in \\sfudicis officio cohacrere (3) dicebatur. Quibus locutionibus do- cemur, dcfenfiones de dolo, metu, cet. , cum alia omnia turn hoc inprimis cum folutione acceptila- tione fimil. habuisfe commune, quod earum alle- gatio ante L. C. omisfa in jtidicium commode dif- ferretur; reliquae vero exceptiones, quarum aliae fpectarent quidem aequitatem, fed tamen falv^ fi- in (1) Cf. H ef f t c r. , Obfervat. ad G a j u m , C. XV. p. 78. C i c. de Offic. III. 17. Add. quae diximus, Cap. I. Sect. a. . 3. (2) Vid. L. 3. flf. de Retcind. entt. (18. 5.) L. 21. ff. Sol. ma trim. Jot. (24 3.) L. 84. . 5. ff. de Leg. I. (30.) (3) Vid. L. sS. ff. de Herid. fttit. (5. 3.) coll. L. 5. . 5. ff. Kaut.Caup. Stab (4. 9.} Add. Averanius,!. 14. n. ij. Noodt, de Jun'iJ. it Imp. I. 13. fin. Fade. fr*m J. 94 4 8 COMMENTATIO de negligi posfent, aliae vero totae ad publicam comparatae esfent utilitatem , baud aliam profecto in b. f. atque in s. j. negotiis obtinuerunt et for- mam et effectus. Altera cautio haec est: inveniuntur nempe nonnnlla in juris Rom. Corpo- re placita , ex quibus elici posfe videatur , faepe fieri confuevisfe , ut , fi reus haberet exceptionem probatu facillimam , Praetor nulld formula" condi- tionali conceptd', ftatim actionem actori denega* ret. At rem paullo diligentius intuentibus ul- tro apparebit de certis tantum quibusdam ibi fer- inonem esfe exceptionibus , utpote jurisjurandi , SCti Macedon. , SCti Vellejani (i): unde notandi videnturilli V.V.D.D. , qui generalem exinde quan- dam regulam efficere ftuduerimt (2). Utut autem est , etiamfi admittamus univerfe , Praetori ob quamcumque exceptionem , in continen- ti a reo probatam, actionem denegare licuisfe , hoc nihilominus impedivisfe videtur, quominus ea Temper ufitatisfima fuerit agendi ratio , quam fu* pra (1) L. 9. . 5. ff. el 8 Jnrifjur. (12. 2.) L. i. Jt Scto Ma- ccdoniano (14. 6.) ^. penult. Inft. Quod cunt eo qui in al.pa- tcst. (4. 7.) L. a. . i. ff. de Scto Vellejann (i<$, i.) coll. H li- ber o ad Tit. Dig Qiiar . rer. act. non datur. (2) Vid. Voet, et Huberus ad Dig. Lib. 44. tit. r. Zimme'rru . 97. Heffter. ad Ga j u m , Cap. 23. p. 114. Forfitan hue trahendae cranes iliac exccptiones, quae litis contcsrttionein inpediebant. Vid. We seen berg, ad tit. Inft. de Except. n a . 24, J U R I D I C A. 49 pra indicavi. Nam profecto rarisfime et aotionis et exceptionis actioni objiciendae tarn faciles et expe- ditae erant probationes , ut tota lis apud Praetorem ad finem perduci posfet. Praeterea , fi proprie loquamur , allegata a reo exccptio ad obligationem tollendam non valebat. Hoc enim turn dcmum obtinebat , cum exceptio in ju- dicium deducta effecisfet , ut reus perabfolutoriam ju- dicis fententiam plene libcraretur. Nam quoties ex- ccptio in jure jam actionem expulisfet , lis ncutiquam perducebatur ad contestationem , nihilque igitur deferebatur in judicium , neque ulla reo acquire- batur fententiae auctoritas : unde , fi dein actor ac- tionem denuo inftitueret , neutiquam profecto ex- ceptio rei judicatae , aut allegatio de actione per ju- dicium ipfo jure fublata reo competebat (i) , fed eadem mine denuo ab eo objicienda erat exceptio , qui antea ufus jam fuerat. Quocirca, cum reus, ob cujus exceptionem , utpote probatu facilem , ac- tio proinde in jure actori denegata fuisfet , veros exceptionis fuae efFectus non nancisceretur , pro- prie etiam actoris actionem excipiendo elidere di- ci non poterat. Expofitis ita , quaecumque ad jus et Praetorem pertinent, transeamus ad judicium. CO De fententiae ut(f//ar*,iut per oem tollciuis dlscriraine , rid. qune dixiicux Cap. I. Sect. 2* 50 C M M E N T A T V s O. S. 2. II. In judicio. In judicio actoris erat, partes primas agere. Probare fcilicet debebat , actionem fuam ex ejus- inodi ortam fuisfe negotio , cui obligandi vis ines- iet (i). Quod fi facere non posfet , ftatim reus ab- folvebatur ; fin vero intentionem fuam recte probas- iet , reus condemnabatur ; nifi tamen hie ostende- ret , obligationem 9 ob quam conventus fuisfet , novo aliquo facto prorfus denuo extinctam fuisfe * aut ob exceptionem efFectu destitui oportere. At- queadeo defenfionibus illis ? quibus ipfojurefefe tu- tum esfe contenderet , etiam turn recte utebatnr , cum earum in jure nulla mentio facta fuisfet ; ex* ceptionibus contra illis tantummodo,, quas in jure jam allegatas Praetor diferte formulae infer uisfet (2). Nam fi hae in jure omisfae , aut petitae quidem , non vero impetratae fuisfent ,deinde in judicio frus- tra opponebantur, quia judici per formulam certi qtiidam fines erant pofiti ? atque aequitas , quae ex- Ci) Vid. L, c. fF. de Probat. et fraefumt. (22. sO L. 23. Cod. eod. (4. 19.) (a) Itaque fimulatque actor actionem fibi fummo jure compe- tere probavisfet, rei erat, exceptionetn velut intentionem im- plere. Nam in exceptionibus reus revera partibus actoris fun- gi videbatur. V. L. 19 ff de Probat. et praefumt. coll. L. j. ff. de Except. (44. I.) J U R I D I C A. 51 extra formulam esfet, ab eo in cenfum vocari non poterat. Quocirca reus , dummodo ex (Iricti juris regulis tcneri eumliqueret, quamquam fortasfe inique, tamen a judice condemnandus erat (i). Hinc quotics incertum erat , ipfonc jure actio fini- ta esfet, an per exceptionem infirmanda foret, Romani tutius esfe existimabant exceptionem uti- que in jure impetrare (2); ut fcilicet reus, fi for- te judici non ipfb jure tutus esfe videretur , provo- care faltem posfet ad formulam a Praetore infertam. Ceterum quemadmodum ea , quae . fuperio- fis initio memoravi, baud prorfus omni [carebant cautione , ita neque ea , quain modo propofui , di- verfa exceptionum civilisque juris defenfionum in ip- fo judicio adhibendarum ratio, univerfe et con- ftanter fie obtinebat , ut dixi. Nempe , ut hoc primum arguam , nonnullae fuere exceptiones , quae licet a Praetore neutiquam impetratae, non folum in judicio , fed et in ipfa judicati actione al- legari adhuc poterant. Quo inprimis pertinent ex- ceptiones Scti Macedon. et Scti Vdlejani (3) , qui- bus fortasfe ideo, quod publicam totae fpectarent uti- CO Noodt,J que illae, quae atramento quodam oculos latenti fcriptae funt, nunc quidem legi nequeunt , ficu- rj J U R I D 1 C A. 61 ti porro abluta baud minus quam abrafa membra- na nihil nunc continet, quod oculis percipi pos- fit; fed tamen maximac in hisce orientur diverfita tes, fimulatque et fcriptura occulta et fcriptura, quac per ablutionem vifui erepta fuit, remediis quibusdam ex chemia petitis in lucem revocatae fuerint: ita et nostra distinctio comparata est. Etenim quaecumque obligatio ab initio nullius fuit momenti, nullo omnino modo umquam reviviscet ; cum contra ea , quae per except* onem aut jam inde ab initio aut deinceps infirmata est , nunc quidem etiam non plane est eflicax , verum aliquando , ex- ceptionis jugo excusfo, prorfus inflaurari pote- nt CO* Nimirum omnes illi modi, qui ipfo jure valere dicebantur, (de iis autem fermo tantum erit, qui- bus obligatio rite conftituta everteretur; nam cau- fae, ob quas faepe negotia ultro nulla erant, ad nostrum argumenttun -non pertinent) tanta praediti erant vi et auctoritate , ut ipfo temporis momento , quo obtinere coepisfent, obligationes penitus ex- ftinguerent ,, omnemque earum fubflantiam et mo- mentum in perpetuum cverterent ; unde et ipfae ac- tiones, quas illae in fefe complccterentur ,fimul et femel cum ipfis corruerent (2). In exceptipnibus con- (0 Vid. v. Lohr, Op. cit. II p. 147 feq. O) Vid. Huberiu, Prailect. jur. tit Hit ad tit. inft. Qui- bui *dit toll, oblif. n. i. coll. quae diximus JntroU. in tine. Adde L. II. ff. de Compcnfat. ({6. 2.) fa COMMENT A TIO contra fecvis obtinebat. Scilicet quaecumque obli- gatio per exceptionem aliquam efficacitate defti- tuebatur , ilia fane neutiquam peribat , yerum in torporem tantum quemdam incidebat (i), ex quo multis modis excitari denuo poterat , quorum prae- cipui erant 5 i. Reorum expresfa voluntas five remisfio. 2. Reorum ncgligentia et ignorantia. 3. Pacta atiaeque caufac , quibus exceptionum vis infirmaretur ( Num alia qua via defen- fionis remisfionem allegare poterit? Minime. ~. Nam fimulatque reus idonee fefe ipfo jure tutum esfe pro- (i) Exceptionem Temper praecedere oportere replicationem manifestum est ex Gajo, IV. 26. princ. Infl. 4e Replicat* CIV. 14.); porro ex. L. 22. ff. de Except.^, i.) L. 48. ff. de Procuratoribus (3. 3.) L. 21. . I. fif. de Pignoribus Cao. i.) deuique ex aliis locis bene nauhis, J U R I D I C A. 65 probaverit , ftatim fieri debebit abfolutio , nulli aliil relict.! actori allegatione. Quid autem juris erit, fi Titius, fidem ferva- revolens, in judicio fefe non defendat, ita ut ju- dex eum revera obligatum csfe putans condemnave- rit (i) ? Turn fcilicet ipfa quidem quae olim ex- ftincta fuit obligatio nunc non reviviscit. Hoc enim fieri non potest; fed potius dicendum est , hoc cafu , reo non relinqui condictionem |, quando- quidem de industrial defenfione fua" non ufus dona- re videatur illud, quodei deinceps ex caufil judica- ti folvendum erit. Quod ad exceptiones , quae quafi quaedam eslent beneficia , five jura , quae ex edicti fui vi reis fe- fe concesfurum esfe Praetor promitteret (2), fpon- te intelligitur , in eas vulgares convenirc juris re- gulas : Omnes Ucentiam habere , his , quae pro fc in- .tro- (O Nam recte tenendura, neutiquam hanc fuisfe hiodorum obi. i. j. toll, legem, ut , ctiamfi rei illis non uterentur , condemnari tamen non posfent; ut putat Huberus in Resp. ad Schol. Thomafii, in n?. 5. Praelect. ad jut civ. Tit. ff, de Condict, ob turp. yel inj. caufam. Vid. Thomafius, eo Scbolio. Zimraern. . 92. med. Licet tamen judex, fi ex iis, quae ab utroque litigante in mediiui affcrantur, forte comperiat , obligationem fublatam esTe , etiam fine diferta allegatione, reum abfolvere potuisfe videatur. Vid. Z immern, 1. 1. (2) Vid. Introd. Cap. I. Sect. 2. . 1,3. Cap. II. Sect. 2. initio , et . i. E 65 C O M M E N T A T I O troducta funt^ rcnuntiare (i). Invite bcneficium non dari (2). Jam (i exceptionibus renuntiare reus jure potest, profecto etiam efficaciter obliga- tur,fi actori exceptione fe non ufurum esfe promit- tat; fecus atque in modis obligationis i. j. tollendae fieri vidimus ; unde fi nihilominus reus exceptione fuil utatur, utiliter ei ab actore denuo objicietur hujusmodi quaedam replicatio : Ni convention fit , ne adhiberetur exceptio. Hoc quidem eo temporc , quo per in integrum restiintiones exceptiones nondum recuperarentur, in- dubitati juris fuit; fed, postquam istud reme- dium in hujusmodi caufis adhiberi coepit, neu- tiquam tamen profuisfe videtar iis, qui donandi quafi animo et dedita opera" exceptions auxilium repudiarunt (3). CO Vid. L. 29. Cod. de Pact it (a. 3,) Quamvis nutem il- ia Lex ad Justinian! proprie pertineat aetatem , raagis tamen antiqui juris confirmandi, quam novi inducendi caufS lata esfe videtur, cum fcilicet regula ea , ad quam ea tota informata est, an iquitate-.ri redolear. (s) L. 69, ff. de Rtg. juris, cf. omnino Voet, ad Pand. Lib. XLIV. i. n. 8. 0) Vid. hujus Sect, L, A. , 3. ' J U R I D I C A. 67 $ II. DC distinctionis effectu^ rations rcorum negligcntiac ct ignorantiac. De negligentia idem fere dicendum , quod dc expresfa reorum voluntate . fuperiori (init. monui- mus. Etenim ad modos quidem obligationis ipfo jure tollendae quod attinet, profecto ratiocinio a fortiori petito , ftatuenduin videtur , illud , quod quisl ne diferta quidem voluntate reiuscitare posfit, negligentia et incuria neutiquam profecto restitui posfe. Quocirca non folum ejusmodi negligentia, per quam modus , quo quis ipfo jure tutus erat , ante Lit. Cont. allegatus non faisfet , reo neutiquam nocebat (i) , verum etiam , fi reus . ad fententiam usque, ita ejusmodi defenfionem omifisfet ut fecu- ta esfet condemnatio, illi fane competebat condic- tio qua folutum repetere posfet. Namque, cum non confulto, fed incuria fud non ufus fit defen- fione, donasfe quidem neutiquam videtur (2). Quoties autem exceptione tanturn quis tutus erat, res longe aliter fefe habebat. Nam cum an- tiquiori aetate exceptio in jure omisfa , incasfum deinde defiderabatur; turn vel G a j i tempore ex- ceptio, initio litis non objecta, deinde per in inte- gram (i) Vid. Sect, hujns, L. A. . a. (a) Vid. hujusce, Sect. L. A. . 3. E a 68 C M M E N T A T I grum restitutionem reo reddi non potu'sfe videtur,, fi reus ob negligentiam ea ufus non esfet. Quae enim caufa esfe potuerit , cur Praetor jura ilia , quorum amisfionem negligentiores homines fibi ipfi deberent, unquam iis restituere vellet (i.)? Videamus de igiiorantia , quae ne.npe cum haud ita praecipium praebeat distinctionis nostrae effe- ctum , peculiar! . a nobis confideranda esfe non videbatur. Rationeignorantiae inprimis nobis duae periodi distinguendae funt ; altera nempe continens antiquio- rem aetatis formulariae partem , altera vero ad ea pertinens tempora , quibus in integrum restitutio ufu jam frequentabatur. Quod ad priorem attinet periodum : mea* quidem fententid ftatuendum videtur, fi modi obligationis tollendae ipfo jure per errorerr. non allegati esfent , nihil tamen id nocuisfe reo (2) ; contra vero ex* ceptiones , quacumque tandem de caufa ante Litis contestationern omisfas , deinceps opponi non am- plius potuisfe. Antiquiores enim Romani hand fa- cile iis , qui forma peccasfent , iuccurrere folebant : ne- (O Vid. hnjus , Sect. L. A. . 3. Ca) Argumemo fcilicct denuo a fortiori (ut ajunt Logic!) petito. Hujusmodi au em erroris,in modis tollendae obligationis ipfo jure , illud fit exemplo , cum debitor, quern alius quis fo- lutione ignorsntcm liberaverat , nihilominus a pristine creditore conventus , allegationem de obligsdone ipfo jure fublatd > justa f ane ignorantia deceptus actori non objecisfet. Cf. princ. lnft ib* mod, toll, oblig* Gajus, in L. 53, ff. Jt Stlut. J U R I D I C A. 69 neque fane illud poterant, quamdiu nulla adhuc a Praetore concesfa fuerat exceptioriis rccuperandae caufjl in integrum restitutio. Quum autem hacc concedi coepit, ignoratiae fane ratione magno- pere imminutus est distinctionis nostrae effec tus, licet tamen ilia haec vestigia reliquisfe vi- deatur : i. ut reus, qui exceptione fefe tueri posfet, non ultra judicis fententiam a Praetore jti- varetur, qui vero ipfo jure debere defiisfet, is vel post fententiam per condictionem illud , quod bis folvisfet, repetere posfet (1)5 2. quod ilia in in- tegrum restitutio multis impedita esfet difficulta- tibus .(2) 9 condictio vero facillime procederet ; 3. denique , quod (licet tamen neutiquam conflict) fortasfe, obligatione ipfo jure fublata , quivis error ad condictionem prodesfet; in exceptionibus turn demum restitutio concederetur , fi ignorantia non fu pina esfet neque nimis negligentis hominis (3). $ 3 III. DC pactis contrariis aliisqtte caufts , qiti* bus obligatio exceptione infirmata revivis- cere poterat , obligatio vero ipfo jure fublata non item. Quemadmodum fuperioribus . . jam ostendi- mus , quatenus per reos effici potuerit , ut cxccp- tio- (0 Vid. hujus, Sect. L. A. . 3. (a) Vid. hujus, Sect. L. A. $. 2. (3) Cf. L. 3. . i. L. 6. L. 9. . a. 0'. eod. 70 COM M E N T A T I tionis vi fublati obligatio omnern recuperaret efficacitatem , cum contra obligatio ipfo jure fublata nuM rei, neque voluntate, neque negligently, ne que ignorantia* inflaurari posfet ; ita jam accingere ROS oportet ad diverfam pactorum , aliorumque momentorum efficaciam , in utroque genere obliga* tionis tollendae modorum , exponendam. Videa- mus igitur primum de pactis 5 de quibus fupra verbo jam diximtis (i). Uti autem ibi illudquod ipfa juris potestate extinc- tum fit , rei remisfione non restitui posfe ostendi 9 ita, univerfe nuncdicendum , illud nulla omnino parti 'urn conventions in vitam revocari posfe > ob easdem caufas quas eodem loco tradidi (2). Atque hoc adeo ad il- las etiam pertinet actiones , qnae nudd pactione fubla- tae esfent, fiquidem illae ejus esfent generis, ut jus civile eas pacto] ipfo jure toll, juberet ; qua- les funt actiones furti injuriaequc (3) et quivis denique contractus confenfu conflantes. Quodfi igitur post fublatas pacto hujusmodi actiones , pos- tea pacisceretur actor , ut agere posfet , inefScax fane illud pactum erat ad acdonem parandam. Non enim ex pacto injuriarum furtique actiones orie- ban- (i . Nerape hujus Sectionis, L. B. . i. (2) Cr. omnino quae diximus hujus Sect. L, B. . i. coll. L. 75. if. de *<"''. (4^ 3.) Cs) Vid. L. 6. L. 7- ia cxt. L. 27 3. V* ** ?<' tis a. O J U R i D 1 C A. 71 bantur, fed ex comunieliA danmoque dato (i)* Neque etiam reviviscere poterant neg< tfa confen- fualia , contrario confenfu femel exftincta (a) , pracfertim cum contrarius hujusmodi confenfus ae- que atque confenfus ille, ex quo cnata fuerat obligatio, proprie pactum non esfet , fed civilem prorfus haberet caufam , ex regulS , omnia eodem modo disfolvi , quo fint colllgata (3). Alia omnia obtinebant, quotiescumque obliga tio aliqua exceptionis onerc opprimeretur. Hujus- modi enim obligatio interveniente pacto vires fuas recuperabat , non quidem ipfo jure , i. e. ut in plenum vigorem restitueretur (4), fed tamen ita , ut ab actore pcnderet , velletne replicatione pacti adhibita actorem exceptione fua utentem elide- re, atque hac via actionem fuam integram recu perare. Duplici autem formd replicatio ea concipieba- tur , prouti aut exceptions pacti de non pctendo 9 aut alia quavis exceptione obligatio antea infirmata fuisfet. Nam fi ex gr. quis mecum pactus est , ne pecuniam ? quam mihi debet , ab eo petam , noce- bit (O Vid. L. C7- S- 3- cit. (a) Vid. . 4. Inft- Quit. mtd. tll. obi. L. 3. L. 5- 1. f. dt Rtscind. Ytn/iit. (18. 5-) (3) Vid. L. 35. IT. dt Rtgulit jurit : coll. (ju;)e Uiximu* in Iiuroduct* ad hujus Sect. L. B. initio. C4) Vid. L. 27. 2. tit Patti. 7* COMMENT ATIO bit mihi agenti exceptio conventions. Verum fi post priiis illud pactum in conjtrarium paciscamur, ut fcilicet omnino mihi petere liceat , iniquuni fane erit, me exclttdi exceptione. XJuam ob rem turn mihi dabitur replicatio ex posteriore pacto , ita concepta : Si non postea convenerit 9 ut earn pe- cuniam petere liccret (i). Quod fi vero alia quaecumque exceptio actori obftaret, poterat ilia excludi per replicationem il- lam reo objectam: Si non convenerit 9 ut excep* tione tibi competent} non utereris (2). At non foliun hoc nomine obligationis ipfo ju*> re fublatae ab iis , quae per exceptionem tantum elidi posfent , difFerebant , quod exceptiones aut rei remisfione , vel negligentia , vel ignorantia , aut par- tium conventione infirmari posfent; modi contra obligationis ipfo jure tollendae numquam ita retro infecti redderentur ; verum et ulterius distinctio- nis nostrac efficacitas progrediebatur 5 cum fcilicet faepe etiam exceptiones , non partiuin quidem ali- quo facto , verum propterea quod earuip et caufa et fundamemum penitus evanuerant, aut fponte, aut per replications omni destituerentur mo- mento. Hujusmodi quid , fi ipfo jure actio finita esfet 9 hand fieri potuisfe, vix opus est ut dicam. Obligationem enim femel ipfo jure extinctam qua- quam (i) Vid. Gajus, IV. 126. pr. Inft. de Replicat. (4. 14.) (O De hac replicationc cf. quac monuimus fupra t ^. i. J U R I D I C A. 73 quam ratione restitui , juris Komani principiis pror- lus contrarium erat, ut faepitis jam monui (i). Una tamen caufa erat , qua , licet funditus extinc- ta obligatione, non prorfus tamen omni jure exci* dehat actor (2): fi nempe debitor pccuniae fum- mam , quam creditor accipere recufasfet , configna- tione factd depofuisfet , eandemque dein ipfe red- peret. Turn fcilicet utilis actio creditori a Praeto- re dabatur (3). Verumtamen rccte notandum , in hac ipfa caufil non adeo obligationem femel fublatam inftaurari , fed potius alicui per praetoriam actionem fuccurri, ne fcilicet alter cum ipfius damno fieret locupletior (4). Jam videamus , quibusi modis faepe obligatio exceptione infirmata revivisceret , prcpterea quod exception i caufa fublata esfet. lllae quidem exceptioncs , quae folam fpectabant aequitatem (5), if a baud facile tollebantur , cum perpetua fere earum caufa esfet. Namque dolus aut met t4s , qui femel negotio alicui anfam prae- buis- (1) Vid. huju$,Sect. L. B. init. coll. L. 66. . i. ff. dt Lt- fatis II. L. 83. . 5. ff. de Verb, obligat. (45. I.) (2) Dehac re vid. Noodt, de Foenore et Ufuris , Lib. III. C. 15. in e;us Oper. p. 216, 217. Hue fortasfe etiam rcfpexit v. L ohr, Op. cit. 1. c. p. 148. (3) Vid. L. 19. C. deUfnri; (4. 32) L..7. ff. dt Ufuris ,(22. 1.) coll. Noodt, 1. c. (4) Quod prohibetur, L. 206. flf. de Reg. jurit. (5) Vid. Cap. I. Sect. 2. . 3. 74 C M M E N T A T i O buisfent, perpetuo valebant ad exceptionem pariendarn. Tamen vel exharum exceptionum numero 9 pecuniary non numeratac exccptio h. 1. ad nostrum argumentum facere videtur, cum fcilicet putaverim, flipulatio- nem credendi caufa contractam per exceptionem eli- di quideni posfe , quamdiu pecunia numerata non fit (i), fed plenum tamen earn recuperaturam vi gorem , fimulatque numeratio revera peracta erit. Praecipue autem ob caufam fublatam illae eadere poterant exceptiones, quae praetorii juris confir- mandi gratia" indiictae erant (2). Nimirum , cum harum quidem hoc maxime esfet confilium , ut ei , cui aliqua jure chili competeret conditio, alio eandem obtinente conditionem 5 j ure praetorio omnia auferrentur actiones et officiaex ccnditione ea civili orta 5 profecto cesfante ilia conditione prae- torid , exceptiones quoque cum ea cohaerentes proinde corruebant. Exemplis , age rem illustremus. Nimirum (ut hoc primum arguam) fideicommis- faria quidem hereditas nullam omnino habuisfet utilitatem , fi heres fiduciarius directis iis juris civi- lis actionibus , quae ei et contra eum competerent, efficaciter cumagere et convenire, turn con veniri po- tuisfet. Quas tamen actiones cum Praetor vi ju risdictionis fuae tollere baud posfet, Mas remedio exceptionum adbibito inflrmabat fait em effectuque pri (a) Vid. G'aiu&, IV. n6. i i, Inft. dt Except. (4. 13.) (2) Vid. Cap, I. Sect. s. . 3. J U R I D I C A. 75 privabat (!) Ipfae autem hae cxceptiones liaud diutius confisterc poterant , quam ipfa fideicom- misfi , ob quod inductac crant , caufa fupcres- fct , qua cesfante, earnm etiam ufus tolleba- tur (2) ; non quidcm per replicationcm , ut per- peram putatv. Lohr, fed ipfo jure. Etenim fpon- te et ultro revivisccbant omnes hcredem Inter hercditariosque creditores ac debitores exftantes obligationes , fimulatquc fideicommisfario herede remoto , fiduciarius heres in omne jus et vitiura dcfuncti restitueretur. Quod dixi de fidcicommitjaria hcreditate, in bo norum etiam posfcsftonem convenit. Etenim quan- do alicui a Praetore bonorum posfesfio data esfet, ita tamen ille, qui aut testamento aut XII tabulis legitimo jure vocabatur , heres esfe non definebat , ideoque omnes actiones hereditariae ei et con- tra eum ipfo jure competcre pergebant. Caute ta- men in hac etiam caufjl Praetor exceptionibus et he- redi et contra eum debitoribus hereditariis tribuen- dis efficere folebat , ut omnia commoda et incommo- da ex hereditate oriunda folum fpectarent bonorum posfesforem (3)- Neque tamen diutius illarum ex- CO L - ' 4 L. 27. . 7. L. 55- pr. ff t ad SCt. Trtbtl- Itanvm. (36. i.) Cf. ct quae dixi, Cap. I. Sect. c. . 3. (2) Vid. v. Lohr. , Magazinfiir Rechtswftfcu s. anJ Ctfttz- gtLung.Tom* III. Ntuef Magazin, cet. Tom. I. p. 245. (3) Vid. L. 15. fF. He Son parf. contra Tab.($~. 4.) Collar. L.L. 76 COMMENTATIO exceptionum vis obtinebat, quam ipfum vigeret bonorum posfesforis jus. Quotiescunque igitur bo norum posfesfio omittebatur vel repudiabatur (i), vel aliis momentis intercidebat C 2 )? plenum denuo obligations , inter heredem juris civilis atque illos, qui hereditati aut deberent aut crederent , ipfo ju- re conftitutae , efFectum recuperabant (3). Quaprop- ter agenti postea aut convento heredi nulla amplius obftabat aut proderat exceptio. Jam fatis diu verfati esfe nobis videmur in exponen- do praecipuo isto distinctionis nostrae effectu , per quern obligatio femel ipfo jure extincta numquam amplius restitueretur ; ea vero, quae per exceptio- nem tantum infirmaretur , totidem modis plenam effi- cacitatern recuperare posfet, quot modis ipfa reo excidere poterat exceptio. Animus jam est , hujus- ce fummi principii efHcacitatem in nonnullis juris Roman! partibus , in quibus illud inprimis emicat, examinare. .4. L. Mof. et Rom. 16 . 3, L, 25. ff.^ Bonis llbert. (38. 2.) L. 15. ff. Ae Obligate et act. (4$. ?.") (0 L. 2. ie Except, ret jud. (44. a.) L. 15. ff. de Oblig. e* net. (44. 7. L. 2. ff. Si tab. test. null. (38. 6.) (2) Exerapla funt in L. xi. pr ff de Bon posfef. contra tab. C37' 40 L. 5- PJ". ff. d tt. posf. ftc tab. (37. ir.) (3) Cf, L o h r , i\I#gzi fur Recnttw. cet. 1. J. p. 297, fq<3 J U R I D I C A. 77 4- IV. De distinction! s tffectu^ ratione compcn* falionis. Quoties obligatio aliqua ipfo jure fublata fit , earn ad compenfationem non amplius valere posfe , ultro patet (i). Si enhn ex gr. Titius centum aureos debuit Maevio, fed per acceptilationem , w\\.folutionem libcratus est , omne profecto perit T i- tii debitum : unde, fi postea Maevius invicem Ti t i o centum debere coeperit , nulli fane deblti Cut- pote jam dudum extinct!) et crediti contribution* locus esfe potest (O Quid autem juris erit, fi debitum non ipfo ju- re exftinctum fit , fed exceptione aliqud infir- metur ? An tune compenfatio obtinebit , quan- doquidem fummo jure adhuc et obligatio et actio vigenr? Sed obftat Javolenus JCtus, difertis verb is monens : quaecumque per except ion em peri" mi posfint 9 ea in compenfationem non venire. An igitur omne in hoc genere inter obligationem ipfo jure fublatam , et per exceptionem infirmandam ne- gandum est disfcrimen? Minime. Nam quamdiu qui- 0) Cf. fuperior. (a) Nihil aliud esfe compenfationem quam hnjusmodi contri- butionem patet ex Modest in i diflnitione, L. i. fi'. dt ptnfat (16. 2.) traditfl. 78 C O M M E N T A T I O. quidem obligatio exceptionis onere opprimitur, nulla fit compenfatio , fecundum JCtum L. 14. cit. verumtamen fimulatque ea exceptio per aliquem istorum modonuu, quos fupra expofui(i), cor- merit, turn fane et obligatio , quam exceptio aliquamdiu infirmaverat , plene reviviscet et fimul, compenfationi locus esfe incipiet. Quodfi igi- tur Titius non ipfo quidem jure officio fol- vendi liberatus, fed cum adverfario pactus est, ne a fe peterctur , tune quidem compenfatio mil- la fit, fed ftatim fieri coepit, ubi Titius et M a e v i u s in contrarium paciscendo , ut nempe omnino a Titio peteretur, exceptionem pacti per replicationem pacti contrarii infirmaverint. See! for- te objiciat qtiis, harum replicationum earn non esfe posfe eflicacitatem , ut ftatim admittant com- penfationem , cum fcilicet exceptio neqtie pacto contrario neque remisfiorie ipfo jure -tollatur (a) , quandoquidem ipfae replicationes invicem per <&- plicationes ita everti posfint, ut exceptiones fta- tim reviviscant > unde locus denuo foret isti Javoleni JCti effato, quo interdicitur , ne oblU gatio ea , quae exceptione infirmari posfit , vocetur in compenfationem , quandoquidem vere per excep- tionem infirmari posfe dicitur obligatio ilia , quae du- (0 nempe i , a et 3. hujus Sect. fub. L. B, (a) Vii L. 27. . a. flf. tie Pacth. (=. 14.) J U R I D I C A. 79 duplicatione ad earn revertetur conditionem , in quft verfata erat ante ortam replicationem. Vera funt , fie argui contra nos posfunt. Ve- rumtamen etiamfi aliquid concedamus , neutiquam tamen fie cesfabit distinctionis nostrae ratione compenfationis efiicacitas. Nimirum licet fortas- fe replicatio exceptionis elidendae caufd interpofita nihil valeat ad obligationem in compenfationera vo- candam , ob caufas ab adverfario allegatas , tamen turn faltem cum exceptio ita perierit , ut nulla ra- tione a reo recuperari posfil, ftatim compenfatio obtinebit, quia tune quidem certisfimi juris est , reum , utpote nulla amplius tutum exceptione , et civili et praetorio jure adverfario obligatum esfe incipere, atque omni proinde adverfarium ob ilia, quae hie invicera ipfi dcbeat , conveniendi jure excidere. Sed revertamur ad exemplum istud , quod fupra jam propofuimus. Itaque Titius et M a e v i u s ipfo illo pacto , ut omnino petatur , fortasfe compenfationi locum praebere non pos- funt , fed turn certe , cum Titius ob M a e v i i replicationem a juclice condemnatus fuerit , excep- tio ilia , qua olim reus tutus fuit , nihil amplius obftabit crediti debitique contributioni quae uti- que univerfe , fimulatque exceptio penitus ipfoque jure reo exciderit, ftatim fieri videtur. Itaque ex his, quae de compenfatione monui- mus , hanc jam eliciamus conclufionem , quod de- bitum quidem ipfo jure fublattim numquam am- plius 8o COMMENTATIO plius compenfetur ; cum contra id , quod per ex- ceptionem tantum infirmatur , aliquando in com- penfationem vocari posfit, 5- V. De effect u distinctionis , ratione obligationum accesforiarum , v. gr. ujurarum ., cet. Haec communis obligationum lex fuisfe videtur , ut , fi ipfo jure corruerent^ omnes quoque cade- rent obligationes accesforial(i); fin vero per ex- ceptionem infirmarentur , etiam accesfiones efficaci- tate destituerentur , fed reviviscerent , quampri* mum obligatio principalis exceptione liberata re- nasceretur. Hoc autem loco ufurarum obligationem ^ utpote bmnUlfe ejusdem generis praeciptiam , in exemplura vocemus. Nimirum iidem modi , qui obligationem ipfo jure extinguebant , fimu! etiam omnem tolle- bant ufurarum obligationem 5 utpote accesfionem (2) , cum (i) Vid. L.i?8. ff. He Regulis juris ([2) V. L. cit. coll ftiT.mo G. Noodt,in Op. -de Foenore et Ufuris, (III. 14., 15). Uno tantum cafu interdutn , licet obligatione principal! ipfo jure extincta, ufurarum tamen obligado per excep- tionem doll tantum elidebatur, fi fcilicet liaec per ftipuladonem contracta fuisfet. Vid. L 75. . penult ff. tie Verbor. oblig. L. 8. ff. dc eo quod cor to loco. Attamen vel hoc cafu inter- dum ufurarum obligationem if fa jure periisfe , apparet ex 1.40. J U R I D I C A. 81 cum exceptiones contra tollerent quidem etiam ufu* ras folvendi necesfitatem (i) , verum non diutius quam ipfae illae confisterent : quocirca ufura- rum obligatio turn plene renascebatur, cum prin- cipalis actio in vigorem restituta esfet. Haec au- tem exceptionum in ufurarum obligatione ratio , etfi ex iis , quae fupra tradidimus , principiis fponte fe qui videatur, tamen cum nullo diferto antiquiorum jurisconrultorum testimonio nitatur, paullo latius nobis explicanda est. Quocirca primum inquirendum est , quomodo per exceptionem , quit principalis infirmetur obliga- tio, accesforiae etiam ufurarum obligationes effectu destituantur ; ut deinde ostendere posfimus, qui fiat , ut pro modorum , quibus exceptio reis exci- dere posfit, diverfitate, variis etiam modis ufura- rum obligationes restituantur. Quod autem ad efficacitatem exceptionis, qua principalis obligatio infirmetur, in ufurarurn obliga- tio- ff. de Rebut crcditis. Ceterum h. I. tantum de ufurls futuris ferrao. Nam ufurae praeteritae , licet obligatione principal! ex- tinctfi, peti tamen adhuc poterant, Oquidem ex convemio- nedeberentur. Cf. Noodt, dt Foeoore et Ufuris , loc. cit. Westenberg, ad Pand. tit. XXII. . 34. (i) Antiquitus tamen praefcriptio temporalis , licet obligatio- nem principalem per exceptionera elideret, nullam omnino ia obligationem ufurarum per ftipulationem debitarum habehat c-ffi- cacitatem. Vid. Noodt, Op. cit. (III. ift Inlt ) Mut^tum ta- men hoc est Justinian o. Vid. L a<5. Cod. Jt Ufuris. F 82 C O M M E N T A T I done tollendft attinet, omnino distinguendae funt ufurae ob moram folvendae (i), ab iis , quae quafi in compenfationem utilitatis, quam ex proprio pe- cuniae ufu creditor percipere potuisfet , deberi di- cebantur (2). Quoties enim ufuris mora caufam praeberet, ex* ceptionis haec erat vis, ut ipfo jure tifurarum cur- fus fisteretur, idque five ex conventione five ex judicis officio illae praeftandae esfent , ex fententia P a u 1 1 i , qui (3) de obligatione ufurarum , post- quam ipfius fortis petitio per pactum ftipulationi in continent! adjectum dilata esfet , disferens , haec ait. ,, Sed cum fortis petitio dilata fit , confequem 5 , est 9 ut etiam ufurae ex eo tempore quo moram fecit accedant; et ft ^exceptionem tantumprod- , 5 esfet pactum , tamen u fur arum obligatio ipfo , , jure non committetur : non enim in mora en , ,, a quo pecunia propter exceptionem peti non potest" Itaque imiverfe, quoties ufuraruin can- fa esfet mora, ipfo jure nullae debebantur ufurae, quamdiu quidem valebat exception hac enim col- fapf^, denuo eae folvi incipiebant, quippe quarum cur- Ci) De quibus confer L. 17. . 3 4- L. 3^ 2 ff de Ufuris. (22. I.) Noodt, Op. cit. III. 9. fqq. (a) Hasce quidem ufuras proprie hoc nomine t'ocari di- cit Noodc, Op. cir. Lib. I. Cap. 3. Nam quae ibi dicuntur ad lucrum respicere ufurae, easdemh. 1. cogitamus. Cf. Voet,ad tic. de Ufa tit , n c . 4. (3) Lege fcilicec 40. fF. de Rebus creditis. (12. !.) J U R I D I C A 83 curfus (quod recte tenendum est) non ipfo jure fublatus , fed tantum ipfo jure fuspenfus fuisfet. Venio jam ad illas ufuras, quas baud inepte dixerunt compenfatorias. Has quidem, fi fortis petitio exceptione infirmaretur , neutiquam ipfo jure fisti puto , fed itidem per exceptionem ; turn quia Paullus diferte tantum morae mentio- nem feccrit 9 turn quia alia longe harum atque ea- rum , quas fupra attigi , ratio fuerit. Namque cum is qui moram faceret , poenae nomine ufuras folvere deberet, fane fponte ultroque liberabatur, quoties fola earum praeftandarum caufa, mora fcili- cet, evanuerat. CO- Ufurae e contrario compenfa- toriae per exceptionem profecto non omni caufA privabantur, cum vel exftante exceptione baud mi- nus , quam (i ilia neutiquam exflaret , aliqu^ credi- tor indigeret lucri compenfatione. In hac tamen cauf^ reus , licet neutiquam ipfo jure ufuras folven- di necesfitate folutus , tamen , (i de ufuris conveni- retur , baud minus per exceptionem tutus erat , quam fi ipfa fors peteretur. Videamus nunc , quomodo ufurae , five ipfo jure five per exceptionem intermisfae , variis modis re- nascerentur et computandae esfent, prouti hac il- lave ratione principalis obligatio exceptionem fuam excusfisfet. Ita- (i) Vid. L. 40. cit. Voet, ad tit. de Pactis. (2. M.) ? 7. F 2 84 COMMENTATIO Itaque fi reus exceptionem, qua tutus erat, le- gitimo terapore non allegasfet, ita ut condemnatio fequeretur (i) , ufurae ita computabantur , ac fi nul- la umquam obtinuisfet exceptio (quemadmodum in hujusmodi caufa , ipfa etiam fors a reo praeftanda erat (2)) : dummodo faltem ufurarum obligatio per exceptionem tantum infirmata fuisfet. Namque il- lae ufurae , quarum curium morae purgatio ipfo ju re ftitisfet , vel turn , ii judicis condemnatione comprehenfae fuisfent , deinde tamen condici pote- rant, utpote ipfo jure indebitae (3). Quodfi autem obligationis principalis exceptio ita per pactum aliudve momentum fuisfet infirma- ta (4) , ut reo excipienti replicatio ab actore denuo objiceretur , quaeri potest , quaenam tune folvendae fint ufurae? Distinguendum autem hoc quoque loco videtur inter eas ufuras, quae ip* Jo jure aliquamdiu intermisfae fuisfent , atque illas , quarum exactio per exceptionem elidi posfet. Ni minim , quod ad priores attinet , illae tantum ufurae judicis condemnatione comprehend! pote- rant 9 quae antequam exceptio infirm ari coepisfet , aut postquam replicationi denuo locus esfet , cucur- risfent. Namque dum exceptio plene valuerat , (1) Cf. quaedixihujus Sect. L a . A. , a. L". B. (2) Vid. hujus Sect. L a . B. . i et 2. (3) Vid. hujus Sect, L*. A. . 3, (4) Cf. $. 3. fupra. J U R I D I C A. 85 ipfo lure ufuras reus non debuerat. Unde ad has iblvendas ipfo jure non obligatus erat. Quid autera juris erat, quando ufurariim obli- gatio neutiquam ipfo jure fuspenfa fuisfet, fed tantum obligationis principalis exceptioni aliquam- diu fubjacuisfet ? Turn fane folvendae erant ufurae ab inicio obligationis inde ad rem judicatam us- que. Etenim hanim ufurarum obligatio numquara reapfe fublata fuerat, fed in e;l tantum fuerat con- ditione , ut quamdiu actor principalem actionem inftituens exceptione elidi posfet, tamdiu etiam ex- cluderetur ufurarum petitio : unde turn , cum ao tioni principali per replicationem inflitutam vis fua plene restituta fuisfet, proinde etiara ufurarum obligatio utpote accesforia plenum recuperabat vi- gorem,i.e. omnes turn a reo folvendae erant ufu- rae ab initio inde obligationis , atqne adeo vel ejns etiam temporis , quo adhuc valuerat exceptio ; fe- cus atque obtinebat , fi ufurarum curfus ipfo jure intermisfus fuerat. Itaque (at ea , quae hoc J. dixi ,per caufae collec- tioncm repetam) obligatione ipfo jure fublatl, om- nis proinde peribat futurarum ufurarum obligatio ; cum contra , quoties obligatio aliqua per exceptio- nem infirmari posfet , totidem esfent ufurarum obli- gationis inilaurandae viae, quot ipfarum principa- lium obligationum, per exceptionis fcilicet amis- fionem , restitucndarum modi. Dcnique , quae de ufurarum obligatione monui' mug 86 C O M M E N T A T I mus , aliquem etiam iifum habere videntur in reli- quis obligationum accesfionibus ? quarum nomina con- tinet Rubrica tit. ff. de ttfuris cet. (22. i.) quas tarn en brevitatis caufd in exam en non vocabimns. $. 6. VI. De effectu distinctions 9 ratione obligationum earum , quae cautionis loco ad alias obliga- tiones accedere folebant. Harum praecipuae erant: i. Fidejusforia, quacum magnam affinitatem ha- bent obligations mandatorum et conflititto* rum* a. Pignoralitla* Quarum illae cautionem ha bebant in re, hac vero in perfona (i). Quandoquidem obligationum harum haec erat ra- tio , ut creditores fecuritatis caufa* , praeter debi- tores principales, alias etiam aut perfonas aut res fibi obligatas haberent tamdiu ? quamdia de- beretur, fequitur t proprie turn demum illas obli- gationes cesfasfe , cum principale debitum ipfo jure evanuisfet; nam dum hoc in e f A t tanturn esfet condi- tione , ut per exceptionem efFectu destitui posfet , pro- fecto 5 ftricte filoquamur, deberi non definebat (2). Ve- (i) Vid. Paullu s,L. 58. . 6. ff. Mandat. (17. 2.) L. as. ff. de Reg. jwis (a) Vid. fi-pra Iiujus Sect* L a . B. inir. J U R I D I C A. 87 Verumtamen juris ratio baud fivit, actionc prin- cipali effectu destitutd, integras manere eas actio- nes, quae istius folius cauia exortae esfent (j). Quocirca cae cxceptiones , quae reis principali- bus competerent , etiam ad obligations accesforias porrigebantur. Ideo tamen nequis cogitet , ita prorfus everti nostrae distinctionis in hoc argumento efiica- ciara. Hanc autem eificaciam breviter in utrA- que, cujus meminimus, cautionis forma" exainina binuis. Videamus primum de cautione fidcjusforia. Obligatione principali ipfo jure exftinctil , fponte ctiam corruebat obligatio fidejusforum (2). Qtiod- (i obligatio principalis exceptione aliqua elidi pos- iet , eadem certe exceptio fidejusforibus compere- bat , dummodo realis esfet , five rei cohaereret (3). Attamen haecce exceptio quum multis modis a fide- jusfore amitti posfet , optirne fane fieri poterat , ut f licet reus exceptione tutus raaneret, fidejusfor ta- (j) Vid. L. 178. IT da Reg. juris. (2) Ex communi fcilicet natura omnium acccsfionum. Vid L. 43. ff. d Solut. (4(5. 30 L. 18. ff. de Novat. (46. 2.) L i7f. ff. de Rtg. juris. Cf. et $. 5. Inft. dt Fidejusforibus. (3. i ) princ. Inft. Quit. mod. toll obi. (3. 30.) Add. quod ad confuiio- nem attinet , L 19. . 2 ct 3. ff. de Solufionibus. (46. 3.) (3) Vid. L. 7. . I. L. 19. ff. de Except. L. 9. . penult, f. aJ SCt. Maced. IIujus rci rationem reddit Justiniauus, v. ult. lurt. de Reflieatitnilus (4. 14) 88 COMMENTATIO tamen et civili et praetorio jure debere inciperet , fi v. gr. exception! renuntiasfet , eamve apud Prae- torem allegare omifisfet, cet. (i). Nee obflatL. 8. . 7. Dig. de fidejusf. coll. cum . 5. Inft. de fidejusf. ubi traditum est, fidejusfores non ita obligari pos* fe , ut plus debeant , quam is pro quo obligantur. Nam ista loca hoc tantum innuere videntur , fide- jusforem neutiquam posfe obligari ad majorern film- mam , quam ipfum reum ; neque pure obligari , fi reus fub conditione debeat. Exceptiones vero a reo amitti non potuisfe, quamdiu reus principalis illis adhuc tutus esfet, loca ista indicare non vi- dentur. Neque nobis adverfatur L. 37. ff. eod. , ubi JCtus ostendit 9 fidejusforem datum , post- quam obligatio principalis praefcriptione jam fu- blata fit , non teneri , i. e. eadem atque reum prin- cipalem tut urn esfe praefcriptionis exceptione. Hinc tamen efiici non potest , fidejusfori non licere ex- ceptionem earn remitere (a). Ceterum quemadmodum in obligations fidejusfo- rid , ita quoque in mandatoris (3) et conftituen- tis (4) obligationibus multum omnino intererat, (O Vid. fupra hac Sect. L*. A. . i et 2. L. B. $. i et 2. (2) Cf. Omnino a. h. 1. Lex. 67. ff.Je Fidejusf. (3) De hac obligatione cf. B r i s f o n i u s , voce Mandator , ct juris loca ibi citata. (4) Cf. idem Brisfonius, voce conftitutre. Init. Tit. ff. lie Pecunia conflit. (l3 5.) J U R I D- 1 C A. 89 ipf one jure an vero per exceptionem debitor prin- cipalis obligatione folveretur. Etenim in iis quo- que obligationibus optinie lieri poterat , ut excep- tio, licet integra manens in obligatione principal!, eadem tamen mandatori aut pecuniae conftitutae reo excideret , ita ut horum obligationes plene revi- visccrent. Venio ad alterum cautionum genus, obligatio- ties nempe pignoratitias* Simul cum obligatione principal! ipfo jure fub- latd, omnem etiam obligationum pignoratitiarutn caufara et vim corruere, ccrtisfimi juris cst (i). Sed quid fi obligatio non ipfo jure evanuisfet , ve- rum per exceptionem infirmari posfet? Turn fcili- cet hypothecae pignorisque jura exceptione clide- bantur. Nam , etiamfi hoc de quibusdam tantum cxceptionibus diferte in juris Romani monumentis tradatur (utpote de exceptione pacti de non peten- do(a), de exceptione jurisjurandi (3), de excep- tione rei judicatae (4),) omnium tamen exceptio- num eandem in hac caufa fuisfe efficacitatem , mil- lus O) Cf. princ. et . i. Inft. Quil>. mod. toll. obi. L. 6. pr. ff. Quib. mod. pignut vel hyfotheca folv. (20. 6.) L. 17. $ I ct a. ff. de Pign. act. (13. 7.) L. 75^ ff J So/at. L. 4. ff. Qui fit. in fign. Ca) L. s. pr. ff. Quib. mod. fign. vel hyp. toll. (3) L. 5. fin. L. 13. ff Quit,, mod. pig*, cet. L. 40. ff. dt Jurejur. ( t a. 2.) (4) L. 13. ff. Quit, mod.fign. vel hyp. folv. 90 COMMENTATIO his equidem diibito, cum aequitas non pateretur , ut, ii principalis obligatio per doll mail 9 metu* aliamve quam hujusmodi defenfionem omni desti- tueretur efficacitate, accesforiae nihilominus hypo- thecarum pignorumque obligationes vigere perge- rent (O. Sunt adeo, qui longius etiam progre- diantur , (latuentes , inter veteres dubitatum esfe , utrum exceptio, qua obligationes principales fol- verentur , pignora et hypothecas itidem per ex- ceptionem tantum elideret , an vero ipfo jure tol* leret: quod de pacti inprimis exceptione asfeverat Noodtius (2) , ex L. 5, princ. if. Quib. mod. pign. vel hypoth. folv. Verumtamen mihi quidem (fi a funimo viro disfentire liceat) isti legi nihil inesfe videtur, unde colligas, exceptionem pacti de non petendo urn quam ipfo jure hypothecae jus refolvisfe. Praeterea univerfa exceptionum natura iuadet , ut arbitrer , obligationes pignoratitias ip- fo jure interire non posfe , quando obligatio ilia principalis , cujus caufd istae contrahuntur , per exceptionem tantum infirmetur. Nam quemadmo- dum exceptio principalis debiti obligationem acces- foriam per confequentiam tantum elidebat , ita per eandem fane confequentiam etiam obligatio pigno- ra- (i) Cf. Westenberg, ad tit. ff. $/*. moil, pign* vel //jr- $4th. fo-lyttar , . 3. (aj Vicl. Probabil. , Lib. II. Cap, 8, coll. Lib, IV. Cap. 10 et ii. De Pactis ct transact. Cap.'lTi* J U R I D I C A. 91 ratitia rcvivisccre dcbebat, fimulatqne obligatio principalis replicatione aliAve quo* caufa* restituere* tur. Quod fane fieri non posfet, fi accesforia obligatio ftatim ipfo jure evanesceret. Sed quomodo exceptio debiti principalis in cau- tionibus pignoratitiis effectum fortiri poterat ? Distinguendum mihi videtur, utrum hypotheca- rium pactum initum fit , ut fcilicet res aliqua pi- gnori tradatur (i), an vero ipfa res pignori jam fit tradita? Si enim illud obtinuerit, exceptionis hie erit effectus , ut actiones in rem five hypothe- cariae, ex hypothecario pacto oriundae, perexcep- tionem itidem elidantnr. Quid autem juris erit, fi postquam res aliqua pignori jam tradita erit, obligatio principalis exceptione infirmari coeperit? Turn fcilicet pignus datum , actione pjgnoratitia di- rectft (2) a debitore repeti poterit , quia nempe debito per exceptionem quodammodo fatisfieri Ro- manis videbatur (3). Quum (i) Separatim emmet hypothecate , (quae convtntio crat prat* toria , ut fcilicet alicujus res , pr opter aliquam obligaiioncra , pig noris nomine obligatae esfent (V.L. 4.6". dt Pig. et hyfotli.^; unde oricbantur actiones Serviana et quafi Serviana in rem (de quibus vid. . 7. Inft. de act.) et pignus , propie fie dic- tum , quo fuscipiebatur cootractus realfs (Vid. J. 4. J. Quit, mud. contr. obi.} ; unde dabantur actiones pignoratitiae direct* ei contraria (Vid. J. Inft. cit. tit. ff. de Pignorat. act. (13. 7.) confiderabimuf. (O 4 J Qoi6. md. toil. obi. C3) L. 9. ^. 3 .ff.^ Pigntrat. act. (13, 7 .) Westenbcrg, *d 92 COMMENT AT 10 Quum jam viderimus, quomodo exceptio debi- ti principalis in obligationibus pignoratitiis infir- mandis valuerit, nunc hoc inquirendum est, an revera debito principal!, exceptione collapfa, res- titute , illae etiam accesforiae reyiviscere potuerint, obligationes ? De pacto quidem hypothecario facilis est refpon" flo. Etenim quemadmodum hoc eidem atque obli- gatio principalis fubjacuerat exception! , ita nunc etiam , quandoquidem ilia exceptio corruit , plene fnflauratur. Quid autem de pignore ftatuendum? Actionem quidem pignoratitiam contrariam nunc creditor! competere non puto ad recuperandam pignus, quia fcilicet exffcincta tota pignoris obligatione per luitionem ejus a creditore factani, omnes etiam actiones inde oriundae fimul corruerunt. An nul- la igitur jam creditor! pignoris recuperandi via re- licta est? Equidem fie ftatuam. Quivis contractus realis pignoratitius oritur ex pacto quodam de re aliqud pignori dandd, ea lege ut restituatur fimulat- que prorfus folutum , aut faltem eo nomine fatisfac- tum fit. Jam cum debito quodammodo fatisfie- ri existimarent veteres 9 fi per exceptionem per- petuam elidi posfet, profecto (tatim quidem red- den- ad eundem , tic. I. Satisiichat autein crediiori , etiam (1 ex- ceptionem nactus erat perpetuam; ut paiet ex L. 5. . 3. if. Quib. mod. fig, vel hyj>otk. J U R I D I C A. 93 dendum erat pignus. Quandoquidem vero per ex- ceptionem plcnc creditori fatisfactum non erat , pu- to, ipfi illi redditioni hanc tacitam fubesfe con- ditionem , ut , quando prorfus cadentc ejus fatisfactio- nis efficacitate per exceptionis interitum pignori denuo caufa esfe inceperit, etiam plene revivis- cat creditor! pignus per actioncs hypothecarias pe- tendi jus. Satis jam ostendimus , hanc fuisfe pignorum hypofhecarumque legem , ut debito ipfo jure fubla- to, ipfa etiam penitus corruerent et liberarentur ; obligatione vcro principal! per exceptioncm infir- mata* , ea perinde exceptione eliderentur , ita tamen , ut, fimulatque obligatio principalis revixisfet, ple- nam obligandi vim et efficacitatem recuperarent. $. 7. VII. De effcctu distinctionis , rations condictio- nis indcbiti. Quum proprie is tantum non amplius deberc di- cendus esfet , qui ipfo jure liberatus fuerat , hand vero , qui propter exceptionem peremptoriam con- demnari non posfet, hinc fequi videtur, tamquam indebitum illud tantummodo potuisfe condici, quod aut ab initio nullo nomine deberctur , aut deinceps ipfo jure extinctum eslet; illud contra, quod ob ex- 94 COMMENTATIO exceptionis aequitatem vel utilitatem peti non pos- fet, (i tamen folutum esfet, recuperari non po- tuisfe. Videtur fane hoc ratiocinium congruere principiis fupra a nobis tradidis, et, fi quid conjicere li- ceat, antiquiori aetate revera ita juris fuisfe pu- tamus. Verumtamen Gaji, Ulpiani reliquorumque JCtorum aetare vox debere longe aliam atque . antea obtinuisfe fignificationem videtur , quippe quae et civilia et naturalia debita complectere- tur (i), quum tamen (quod mirum videatur) ea quae vel optima jure actionem parerent , fi forte actio ilia exceptione aliqud perpetuil elidi posfet , fere ne deberi quidem amplius dicerentur; quem- madmodum is debitor esfe definere videbatur , qui exceptione peremptoria tutus esfe inciperet (2). Quae cum ita esfeiit 5 proinde etiam juris esfe coepit , ut condictione, repeti posfent non folum ea , quibus nulla neque civilis neque naturalis fubes- fct obligandi caufa 5 fed etiam ilia , quae licet jure fum- (1) De naturalibus deb : tis cf. L. 13. ff. L. 64. iF de Coif diet, indcb. (12. 6.) L. 7. . 4. ff. de Pactis. (2. 14.) Voet, ad L. 12. tir. 6. n. 2. Interdum tamen ea, quae jar. civ. et quae jur.praetorio dehentur,fihi invicein opponuntur. Vid. L. 3. . ff. He Pec. coftituta. (13. 5.)- (2) L. 26. . 3- L- 40. ff. de Cond. iudeb. L. 66. ff. (h Reg. jur. et alibi pasfim. Cff quae dixi hiijus Sect. L". B. initio. J U R I D I C A. 95 fummo et civili revera deberentur, tamen excep- tione excludi posfent. Ex quo tempore igitur haec ita invaluere, baud multum fane amplius , indebiti condictionem quod attinet , intererat , ipfone jure quis , an per excep- tionem tutus esfet, licet tamen eatenus distinctio ea baud prorfus vel in hoc genere perierit , quate- nus cercae quaedam exceptiones condictionem impe- dirent, cum contra, actione aliqua ipfo jure extinc- ta, Temper condictioni locus esfe posfet (i). Nimirum fecundum JCtum Marcianum (2) eae exceptiones , quae non reorum caufa daren- tur (3) , fed in odium eorum , quibus deberetur , ad foluti condicrionem nihil proderant. Hujusmodi autem excep tionum numero inpri- mis erant comprehendendae exceptio SCti Mace- donian* , exceptio juris novi per advcrfariurn dati vel impetrati (de qua cf. celeb. Voet (4)) et quae plures erant hujus generis. S-8. (i) Hoc tamen etiam in hocce,ficut in reliquis Juris Roman! argumentis , de quibus fupra egi , Temper remanfit discrimen f quod obligatio, quae per exceptionera tantum infirmaretur, in cam aliquando deduci posfet conditioner!! , ut condictione in- debiti locus esfet, fiquidemnempe exceptio periisfet;cujusmodi quid profecto ,obligatione ipfo jurt .fubJatd ,numquam amplius contingere poterit. (a) Vid. L. 40. cit. (3) In reorum autem caufara fere omnes comparatae erant exceptiones v. Gajus IV, 116. Inft. de Except. IV. 13. i 4) Ad tit. Pend. de Cond. indcb. n. 4. coll. L. 3. q:ti.qf,e jurii in alter urn eet. 96 COMMENTATIO $ 8. Digresfio in Sectionem 111. > Percurri ita aliquot distinctionis inter modos folvendae obligationis ipfo jure et per modum exceptions efFectus ; turn formae turn ipiius o jliga- tionis efikacitatis ratione. Quod ad posteriores attinet, paucos tantum commemoravi , eosdem- que memoratu dignisfimos. Nam neque fi ferrea mihi lingua centum ve oraesfent, omnes enum era- re posfem efFectus 5 qui ex fummo isto principio fupra expofito , quo tota utique haec niti videtur doctrina, commode derivari posfint. Cum igitur fumma tantum capita breviter atti- gerim , equidem meo officio defunctus mihi vi- deor , relicto fcilicet aliis , me doctioribus , mune- re, ilia, quae carptim tantnm monui, latius , rnelius et copiofius elaborandi. Ceterum quaecumque hactenus de distinctionis nostrae efFectibus monui, in illis earn inprimis aetatem, qua formularum ufus Romae vigebat, respexi, quia turn fcilicet plene exculta innu- merisque efFectibus ornata fuit distinctio ilia (i). Nihilominus tamen fatis operae pretium videtur , inquirere Sectione tertia , an etiam post abrogatum huncjudiciorum ordinem , adhuc quid interfuerit 5 an quis (,) Vid. Cap. I. Sect. III. J U R I D I C A. 97 quis ipfo jurc^ an vcro per cxceptiofiis auxilium tutus esfet. S E C T I O III. DJt DISTINCTIONS NOSTRAE EFFECTIBUS IN EXTRAORDINARIO JUDICIO. Erroneam csfe corum opinionein , qui post ex- ftinctum judiciorum ordinem prorfus evanuisfeexisti- ment distinctionem , inter modos tollendi obliga- tioncm ipfo jure aut per modum exception!* , fiipra jam ostendere conatus fum (i). Reftat i^itur, ut hoc loco brevitcr exponam , quatenus ill ins distinctionis eftectus in extraordimriis judiciis fu- perftites fuerint. A. 4, DC tffectibus rationc formac* Formulis abrogatis morem istum , ut exceptioncs ante Litis Contestationem diferte a Praetore formulae infererentur , quern post legem Aebutiam Romae obtlnuisfe vidimus (2) , evanuisfe , et ipfa rei ratio docct , et jam fupra arguimus (3)' Attameri licet folennis exceptionum conccptfo fimul cum judicum datione judiciorumque ordine fublata fit, nihilo- minus turn neutiquam evanuit exceptiones ante Lit. (O Vid. Cap. I. Sect. III. (i) Vid. Cip. II. Sect. II. L. A. I. (3) Vid. Cap. I. Sect. HI. G 98 COMMENTATIO Lit. Cont. allegandi necesfitas , uti patet ex multis Diocletian! Maximianique, eorumdem ncmpe qui judicia ordinaria prorfus abrogarunt, conftitutionibus. Potestque adeo hie mos vel post illud Thodofii et Valentiniani pla- citum, quo oranis certae et folennis actionis impetratio rejecta est (i) , remanfisfe. Etenim li- cet actori ita remitteretur actionis folenniter impe- trandae necesfitas , tamen reo neutiquam remis- fum fie videtur exceptionis initio litis postu- landae five contestaridae officium (a). Quae curn ita esfent , nullus tamen dubito , quin hacce aetate in gratiam eorum , qui exceptionis opportuno tempore mentionem non fecerant, in dies major et frequentior evaferit in integrum re* ftitutionum uflis , cum hae nempe in extraordina- rio judicio vel brevi manu fieri posfent (3). Imo tempore J u s t i n i a n i , fine ulla in integrum reftitu- tione, exceptionem ad fententiam usque objici po- tuisfe, exinde apparet, quod locus ille Gaji, ubi de in integrum restitutione , exceptionis rectiperan- dae cautl concedi folitd , agitur (4) , in J u s t i n i a- neis Institutionibus receptus non fit (5). Ita- (i) Vid. L. a. Cod. de formul. et itnpttrationibus. (a. 58.) (;) Cf. Noodt, de Jurisdiet. et Imperio. (I. 15. mcd.) Cs) Z i mme rn , . 98. coll. celeberr. Gol dschmi dt 9 Ueit~ Litiscontestation und Urthtil t Francof. 1812. p. (4) IV- 1=5. Cs) Vid. Zimmern, c '** v * '3. coll. $. 146. J U R I D I C A 99 Itaque, ut verbo dicam, celeberrimum illud modorum obligationis ipfo jure tollcntium et ex- ceptionum discrimen , quod illi ad judicium usque difFerri posfent, hae vero ante Lids Contestatio- nem esfent allegandae, licet extincto judiciorum ordine neutiquam totum evanuerit, postremo tamen ex Romani Juris campo prorfus exfulare coe- pit. Sed videamus jam, an extraordinarii judicii aetate adeo invaluerit in integrum restitutionum ufus, ut etiam post fententiam latam adhuc concederentur. Equidem illud negandum duco, ideo- fcilicet, quod ipfae illae conftitutiones , quae exceptions ante Litis Contestationem objiciendae necesfitatem quodammodo relaxarunt, hoc tamen fere omnes diferte requirunt, ut ante fententiam faltem excep- tionis a reo fiat mentio (i). Quod fane prorfm otiofum fuisfet , fi post fententiam, baud 1 minus quam ante ipfam, reis per restitutionis auxilium fuccurr potuisfet. Sed video jam multos fore, qui memores istius Imperatoris Diocletiani et Maximiani con- flitutionis, quae fie fefe habet (2): Perempto* 9) Has cxceptiones omisfas in initio , ant f quam ,, fcntcntia feratur opponi pos/e , perpetuum Edic* (O Vld. L. a. Cod. Stnttnt. Resc. hoa pot/t. (7. s<5.) t. 8 tt 9. Cod. de Cenctpt. coll. et ZImmern. ^. cit. (a) Vid. L. e. C. Strtt rtic. ncn f^Ct. G A ioo CO M M E N T A T I O Edtctum manifesto declarat. Qjtodfi aliter ac~ turn fuerit* in integrant restitutio permittitur. 5 , Nam judicatum contra ma/ores 25 annis , cltra ,, remedium appellationis 9 reset ndi non poles t. " - Fore igitur puto, qui hanc moveant objectionem, quod verba ilia: Quodft actum (It , fignificent , quodfi all- ier judicatum fit , cet : unde effici posfit , etiam a re judicata , exceptionis recuperandae caufd , in in- tegrum impetrari potuisfe restitutionem. Verum raed quidem fententid longe aliter ilia verba funt interpretanda. Putaverim utique, hoc fibi velle Im- peratores : Exceptions! peremtorias o m i s fa s in i n i t i o (licet tamen proprie requireretur , ut eae non omitterentur: nam fi fecus fuistet, prorfus vacannt verba ilia: omisfas in initio) adhuc tamen deinceps opponi posfe , dummodo fcillicet id fiat antequam fententta feratur , Edictum perpetuttm dcclarat. Jam fequitur modus , quo exceptione hu- jusmodi 9 etfi antea omisfA , ad fententiam tamen usque uti reus posfit. Quodfi (igitur) aliter a reo actum fuerit , i. e. aliter atque oportet , ne- glect ft fcilicet exceptionis commemoratione ad Lit. Cont. usque, in intcgrum fane rcstitutio pcrmitti- tur , modo nempe fententia nonduni lata fit. Nam fsmei'latft fententia nihil amplius reo fuperest re- inedii , qnando quidem judicatum contra majores XXV annis ob exceptionem omisfam cltra reme* dlum appellations rescindi non potest. Quodfi tamen quis huicce meae interpretation! pa- J U R 1 D I C A. parum confidat , confugiat ad Voetium CO qui legem citatam ita fere esc interpretatus. Omis- fd quidem usque ad fententiam exceptionis objeo done , unicum ex jure communi reo adverfus con r demnationem competcbat appellationis remediuni : verum exceptione ante condemnationem allegatd , fed per judicem reject A , in rei condetnnati arbi- trio erat, utrum appellationis ex jure communi, an vero restitutionis auxilio ex jure fingulari, fefe auctoritati et vinculo fententiae contra ie la- tae fubducere vellet. Licet autem Voetium per omnia fequatnur , minime tamen evertetur nostra fententia , quando- quidem , vel V o e t i o auctore , in integrum resti- tutio non eo pertineat , ut reo etiam post fenten- tiam exceptio antea omisfa restituatur , verum ut fententia a magistratu vel judice, qui reum justam exceptionem provocantcm non exaudierit, et ita injuria condemnaverit , lata rescindatur. Hujus- modi autem injusta fententia ftari non potuisie^ quid mi rum est (a)? Itaque, ut quae de distinctionis effcctibus ratio- neformaein judicio extraordinario monuimus in bre- ve contrabands , probe est notandum , licet tuni cx- ceptionum ante Lit. Cont. allegandaruni necesliras null* (i) AH fand. Lib. 44. I. n v . 5. Cne. (0 Cf. Q " diximus fupra, Cp. 11. Sect. II. L. A, $. j. quern , totum a. h. 1. cwnferas. COMMENTATIO multum ab antique rigore deflexerit , hoc tamen Temper manfisfe discrimen baud exiguum , quod reo , ipfo jure tuto, etiam post condemnationem aliqua competeret condictio contra eum , a quo , ob mo- dum obligationis tollendae ipfo jure non rite judi< ci allegatuni, fuperatus fuisfet (i); cum e contra* rio , exceptione ad fententiam usque omisfjl , nihil reo condemnato relinqueretur 5 quo quaereret repa- rationem damni , quod exceptionis omisfione pasfus fuerat. B. De efectibus , rations ipfitts obligationis effir cacitatis. j^Quemadmodum distinctio nostra ad litigandi formulas quod attinet , per inducta judicia ex- traordinaria , neutiquam efficacitate fud omnino destituta est , ita neque ipfius obligationis efR- cacitatis ratione, illius momentum evanuit. Quod quo melius intelligatur , breviter jam eosdem illos , quos , cum in aetate formularum verfaremur , de- fcripfimus effectus, in examen denuo vocaturi fu- jnus. Quod fiipra diximus , hoc maxime interfuisfe inter modos tollendae obligationis ipfo jure aut per ma- (2) Cf. Cap. II, Sect. U. L. A. . 3. J U R I D I C A. 103 tnodum txccptionis , quod cxceptio rei r e m i s- fione et negligent!* (O amitti posfet, modus vero obligationem iplbjure tollens numquam ita vim fuam amitteret , hoc prof'ecto etiam in ex- traordinarii judicii aetatcm egregie convenit , fe- cundum ea quae hac Sect. L*. A. diximus. Ncu- tiquam tamen negaverim , aliquanto levius , hisce temporibus quam olim , istud fuisfe discrimen , cum fcilicet nunc, ob majorem in iniegrum restitutionum fpem, exceptio ante Litis Contestationem non object* (in ftricti juris fcilicer judiciis) neutiquain pror- fus amisfa videretur, multoque amplius igitur reo relinqueretur fpatiura ncgligentiam corrigendi , quan- doquidem latl demum fententiil vere a modo obli- gationis if fo jure tollendae exceptio difFerre inci- peret. Tertius 9 qucm fupra notavi , efFectus (a) , quod fcilicet obligatio, quae exceptione infirmare- tur turn revivisceret , cum exceptio aut pacto aut aliis momentis evert eretur; actio contra ipfo jure fublata, in perpetiunn extincta esfet ; hie taindiu auc- toritatem fuura rctinuit, quamdiu ipfa conftitit ex- ceptiouum modorumque ipfo j ire obligationem tol- kntium distinctio , cu;n tota hujusce distinctionis fubftantia (ut hoc verbo utar) in illo inprimis -effectu verfari videatiT. Ve. (i) Vid. fupra, Cap. II. Sect. II. L. B. $. I ft J. (t) Vid Cap. II. Sect, I. $. :. 104 C O M M E N T A T I O Venio ad effectum quartum , ratione compenfatio- nis (i). Hunc autem in eo potisfimum conftare os- tendere conatus fum , quod obligatio ipfo /w^fublata numquam amplius veniret in compenfationem ; ilia vero obligatio , quaeexceptionis onerepremeretur, to- ties et revivisceret et compenfari/w/dtf , quoties excep- tio reo excidisfet, Sponte igitur patet,hunc effec- tum , judiciorum extraordinariorum aetate $ paullo quidem minoris quam olim fuisfe gravitatis, quia turn aliquatenus d-fficilius quam antea exceptiones amitterentur (2) , neutiquam vero omni vi destitu- tum esfe. Jam in cenfum veniant obligationes accesforiae, fiveeae, quae ad alias obligationes, aut damno vi- tandi lucrive capiendi caufa , (quales funt obliga- tiones it fur arum} aut fecuritatis caufa, (cujusmodi funt obligationes fidcjusCoriae pignoratitiae cet.} accedere folebant. In his autem obligationibus, eodem prorfus modo atque in compenfatione , ilia inter modos actionis ipfo jure aut exception^ ope tollendae distinctio effectum fuum fortita .csi ; qiitim fcilicet iste effectus inprimis turn obtine- ret , cum , obligatione principal! exceptioriis onere liberata, etiam obligationibus accesforiis proinde ef- ficacitas fua restitutaesfet; aut cum , vel obligatione principal! exceptions onus retinente, obligationes ta- (0 Vid. C. II. Secc.II. . 4. ^a^. Oi luajorcm fcilicet* I. I. 11. fpeui. J U R I D I C A. 105 tamcn accesforiae, aliquo modo everfa exceptionis auctoritate, inftauratae esfent. Quocirca cum distinctio nostra eadem prorius ra- tione in obligationibus istis accesforiis atque in com- penfatione eflcctus fortita fit , ita et quae circa compenfationem monuimus h. 1. quoque tenenda funt. Postremo loco dicendum est de distinctions nos- trae effectu , ratione indebiti condictionis. Hie qui- dem , cum ad nonnullas tantum pertineat exceptio- nes , quarum ratio et natura per immutatam ju- diciorum conftitutionem neutiquam everfae funt, ipfe etiam corruere non potuit. CON- C N C U S I O. Defunctus jam esfe mihi videor provincia, quam fusceperam. Pertractavi quaestionem a VV. Clar. propofitam , in qua utique elaborandd hanc con- ftanter rationem fecutus fum, ut quantum fie- ri posfet , et ex veterum prudentum reliquiis , et ex recentiorum de jure Romano auctorum fcriptis ea haurirem , quae ad argumentum illu- ftrandum facere posfe viderentur. Verum enim vero faepius hasce fenfi operis inftituti difficulta- tes, quod non folum nemo antea quaestionem hancce ex industria pertractaverit , horum et adjumento et auctoritate , quibus reliqui fcrip- tionum auctores fere abundare folent, equidem, licet cum maxime utroque indigens , carere debui : verum adeo in multos inciderim jurisconfultos cele* berrimos ? qui P a u 1 1 i a n o forte isto effato , quo nihil interesfe dicitur, ipfone jure, an vero per ex- ceptionem quis tutus esfet, in errorem deducti, exiguos aut nullos omnino distinctionis illius, in qua toti verfati fumus , efFectus fuisfe temere de- fendere aufi funt (i). Quid mirum igitur, (i in con- (i) Inter hos inprimis memorandus est Thomafius. Vid. ejus Schol. ad Huberi praelect. in Tit. if. dt Comfertfat. n 9 . x. coll. v. Lohr op. faepius cit, p. 146. CONCLUSIO. 107 concinnandos eficctus eos , quos multi (ct quanti illi) viri perperam fane non agnoverunt, equidem non earn conferre potuerim et juris peritiara et ar- gumentandi excrcitationem et fcribendi confuetudU nem, quas argumenti gravitas postulate videbatur. Sed quid multa ? Scio me apud intelligentes lo- qui, apud eos nempe Viros, qui, utpote optime fcientes quid juveniles ferre posfint humeri , con- fumraatam aliquam eruditionis copiam ab indocto juvene expectare non foleant, ipfo jam contenti conatu, fi quidem hicce non nimis longe a propofi- to confilio aberraverit. Patiamini igitur , V. V. Clar. ut vobis , quae- ftionem proponentibus , non ultra quam facere posfim, me obligattim esfe dicam , cetera tu- tum exceptione competentiae. Et ea, qune vis, ut potero, cxplicabo , nee tanien, quafi Pythius Apollo, certa ut fint , et fixa , quae dixero : fed ut homnnculus unus e multis, probabi- lia conjccturd fcqucns. Cicero, Tusc. QnaeJI. /. 9. ; IN. INDEX. Pag. INTRODUCTIO . . i C A P U T P R 1 U S. DE ORIGINE DISTINCTIONIS INTER MODOS TOLLENDAE OBLIGATIONS IPSO JURE , ET PER MODUM EXCEPTIONS. II S E C T I O I. DE NATURA ANTIQUATinivr T.pnis ACTIONUM HUIC DISTINCTIONI GONTRARIA. ... II S E C T I O II. DE DISTINCTIONE 1LLA E PRAETORUM FOR- MULIS ENATA 14 . c. DC except ionutn inveniendarum opportu- nitatibus. ... 9 14 S. a. De txceptionitm origine ^ex Komanorum moribus reipublicaeqtte conditions repe- tcndd. 18 . 3. DC quatuor cxccptlonum \clasfibus propoftti rathnc, totidcm distinctionis nostrac fontibus *3 $. 4. DC cxccptionibus in factum. . 34 S E C T I O HI. DE DISTINCTIONS EA , PER JUDICIA EX- TRAORDINARIA HAUD SUBLATA. . . 35 CAPUT POSTERIUS. DE VAR1IS EFFECTIBUS DISTINCTIONIS, INTER MODOS OBLIGATIONS tpfo JUTC ET per modum exceptionis TOLLENDAE. 39 S E C T I O I. DE AETATE LEGIS ACTIONUM. ... 39 S E C T I O II. DE VARIIS DISTINCTIONIS EFFECTIBUS AETATE FORMULARUM 39 A. De cffectibus rat tone for mac. ... 43 . i. I. In jure i ante Litis Contcstath* nem 44 S- a. II. Injudicio 50 . 3.III. Post fcntcntiam judicii* . . 55 B. Pag, B. De distinctions effectibus , ration* ipfius obligation** efficacitatis 60 J. i. I. De distinctions effect u , ratio* ne reorum voluntatis five re* misftonis. * - ..... 63 .2. II. DC deflinctionis effectu 9 ra- tione reorum negligentiae et ignorantiae 6? $ 3. Ill, De pactis contracts aliisque caufis , quibus obligatio excep* tione infirmata reviviscere po- terat , obligatio vero ipfo jure Jublata non item. . . . * 69 . 4, IV. De distinction* s effect it, ratio* ne compenfationis 77 . 5. V. De distinctions effectu 9 ratio- ne obligationum accesforiarum v. gr. ufurarum cet. i . . So . 6. VI. De effectu distinctions , ratio- ne obligationum earum 9 quac cautionis loco ad alias obliga* tiones accedere folebant. . .86 $. 7. VII. De effectu distinctionis , ratio- ne condictionis indebiti* . . 93 $. i.VIII. Digresfio ad Sectionem HI. 96 SEC- S E C T I O UL DE DISTINCTIONS NOSTRAE EFPECTlBUS IN EXTRAORDINARIO JUDICIO. . . . 97 A. DC tffcctibus , rationc format. . . . 97 B. De effectibus, ratione ipjius obligationis cfficacitatis . . 102 CONCLUSIO 10(5